De overstap naar verantwoorde en kwikvrije goudwinning wordt al jaren gepresenteerd als een noodzakelijke stap voor een schonere en duurzamere kleinschalige goudmijnbouw. In de praktijk blijft die transitie echter voor een groot deel steken tussen beleid en werkelijkheid. Niet omdat mijnwerkers geen behoefte zouden hebben aan betere technologie of efficiëntere bedrijfsvoering, maar omdat een cruciale voorwaarde vaak ontbreekt, toegang tot financiering. Tijdens het 2026 planetGOLD Global Forum in Panama werd die financiële kloof opnieuw zichtbaar. In een sessie over nieuwe financieringsmodellen voor de kleinschalige goudmijnbouwsector, de zogenoemde ASGM-sector, kwamen ervaringen uit verschillende landen samen met perspectieven uit de financiële en mijnbouwsector. Traditionele financiële instellingen en kleinschalige goudproducenten opereren nog altijd grotendeels in verschillende werelden. Dat probleem wordt te gemakkelijk teruggebracht tot een gebrek aan formele registratie, gebrekkige administratie of onvoldoende kennis bij mijnwerkers. Die factoren spelen zeker een rol, maar daarmee wordt slechts een deel van het probleem benoemd. Ook financiële instellingen dragen verantwoordelijkheid voor de kloof.
Banken zijn gewend te werken met ondernemingen die beschikken over voorspelbare inkomsten, formele boekhouding, onderpand en een helder kredietprofiel. De realiteit van kleinschalige goudwinning past daar vaak niet in. Daar ontstaat een vicieuze cirkel. Mijnwerkers moeten formaliseren om toegang te krijgen tot financiering, maar hebben juist financiering nodig om te kunnen investeren in de technologie, administratie en bedrijfsvoering die formalisering mogelijk maken. Tegelijkertijd worden investeringen in schonere technieken verwacht zonder dat er altijd financiële instrumenten beschikbaar zijn die aansluiten bij de schaal en economische realiteit van de sector. Daarmee ontstaat een fundamentele tegenstelling in het beleid. Van kleinschalige goudproducenten wordt verwacht dat zij investeren in verantwoord ondernemerschap, milieuvriendelijkere productiemethoden en uiteindelijk kwikvrije goudwinning. Maar zolang krediet, investeringskapitaal en andere passende financiële producten nauwelijks bereikbaar zijn, blijft een belangrijk deel van die verantwoordelijkheid theoretisch. Voor Suriname is dit geen abstract internationaal vraagstuk. De kleinschalige goudwinning vormt een belangrijk onderdeel van de economische werkelijkheid in het binnenland. Tegelijkertijd brengt de sector aanzienlijke milieuproblemen met zich mee, waaronder het gebruik van kwik.
De ambitie om tot kwikvrije goudwinning te komen kan daarom niet uitsluitend worden benaderd als een kwestie van bewustwording of technologische overdracht. Een mijnwerker kan weten dat een bepaalde techniek veiliger en schoner is en toch niet in staat zijn die techniek aan te schaffen. Een ondernemer kan bereid zijn zijn activiteiten te formaliseren, maar vastlopen op de kosten die daarmee gepaard gaan. En een financier kan bereid zijn kapitaal beschikbaar te stellen, maar terughoudend blijven wanneer risico’s onvoldoende kunnen worden ingeschat of afgedekt. Precies daar ligt de uitdaging voor nieuwe financieringsmodellen. Het gaat niet simpelweg om meer leningen verstrekken. Het gaat om financiële producten die aansluiten bij de inkomstenstructuur, risico’s en schaal van kleinschalige goudwinning, terwijl tegelijkertijd voldoende waarborgen worden ingebouwd voor financiële instellingen. Zonder die balans zal financiering beperkt blijven tot incidentele projecten in plaats van uitgroeien tot een structureel instrument voor sectortransformatie. De internationale ervaringen die tijdens het planetGOLD Global Forum werden gedeeld, zijn daarom relevant voor Suriname. Ze laten zien dat financiële toegang onderdeel moet worden van een bredere aanpak waarin formalisering, technologie, ondernemerschap en milieubescherming elkaar versterken.
Voor planetGOLD Suriname, uitgevoerd door het Ministerie van Natuurlijke Hulpbronnen in samenwerking met UNDP en met financiering van het GEF, ligt hier een belangrijke opdracht. Internationale lessen moeten worden vertaald naar concrete mogelijkheden voor Surinaamse mijnwerkers. Niet alleen door hen te informeren over kwikvrije technologie, maar ook door de financiële voorwaarden te helpen creëren waarmee zij die technologie daadwerkelijk kunnen aanschaffen en toepassen. De kern van het probleem is uiteindelijk eenvoudig, een transitie die financieel onbereikbaar is, blijft een transitie op papier. Als Suriname serieus werk wil maken van formalisering en kwikvrije goudwinning, moet financiering worden behandeld als een essentieel onderdeel van het beleid en niet als een bijkomstigheid. De bijdragen van de sessie onderstrepen dat er internationaal al wordt gezocht naar oplossingen. Voor Suriname ligt de uitdaging nu in het vertalen van die ervaringen naar een model dat werkt in de eigen goudsector. Want technologie zonder kapitaal blijft ongebruikt. Formalisering zonder financiële toegang blijft beperkt. En verantwoord goud winnen zonder economische haalbaarheid blijft vooral een beleidsdoelstelling.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
