Guyana, Trinidad en Tobago en de Dominicaanse Republiek hebben zich aangesloten bij een door de Verenigde Staten geleide veiligheidsactie die 24 gewapende en criminele organisaties in het westelijk halfrond als gezamenlijke bedreiging behandelt. De betrokken regeringen willen geldstromen blokkeren, reisbeperkingen invoeren en personen vervolgen die bewust materiële of logistieke steun verlenen aan de aangewezen groepen. Daarmee krijgt de bestrijding van de Haïtiaanse bendes Gran Grif en Viv Ansanm een veel bredere regionale dimensie, waarin ook drugskartels, guerrillabewegingen en gewelddadige gevangenisbendes worden aangepakt.
De overeenkomst werd op 22 september ondertekend tijdens een bijeenkomst van Shield of the Americas aan de rand van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York. Vijftien regeringen verbonden zich aan de verklaring, namelijk de Verenigde Staten, Argentinië, Bolivia, Chili, Colombia, Costa Rica, de Dominicaanse Republiek, Ecuador, El Salvador, Guyana, Honduras, Panama, Paraguay, Peru en Trinidad en Tobago. De samenwerking rust op drie pijlers die betrekking hebben op economische veiligheid, regionale veiligheid en gezamenlijke diplomatieke coördinatie.
De deelnemende landen willen hun inlichtingendiensten nauwer laten samenwerken, toegang tot veiligheidstechnologie uitbreiden en meer gezamenlijke trainingen organiseren voor instellingen die grensoverschrijdende criminaliteit bestrijden. Nationale standpunten moeten daarnaast beter worden afgestemd binnen regionale en internationale organisaties, zodat criminele netwerken niet langer kunnen profiteren van uiteenlopende wetten en zwakke handhaving. Economische samenwerking, bescherming van kritieke grondstoffen en strengere controle op leveranciers van digitale infrastructuur maken eveneens deel uit van de bredere veiligheidsagenda.
De eerste gezamenlijke actie concentreert zich op 24 organisaties die door de aangesloten regeringen worden omschreven als narcoterroristische groepen. Bevriezing van bezittingen, weigering of intrekking van visa en immigratiebeperkingen moeten niet alleen de leiders raken, maar kunnen ook worden toegepast op leden, medestanders en ondersteunende netwerken. Strafrechtelijke maatregelen worden voorzien voor personen die bewust geld, transport, onderdak, communicatie of andere vormen van materiële steun beschikbaar stellen.
Iedere regering moet deze maatregelen echter uitvoeren binnen de eigen nationale wetgeving en de internationale verplichtingen waaraan het land is gebonden. De gezamenlijke verklaring vormt daardoor geen automatische regionale sanctiewet waarmee alle 24 organisaties onmiddellijk in ieder deelnemend land juridisch dezelfde status krijgen. Nationale parlementen, rechtbanken, financiële toezichthouders en veiligheidsdiensten zullen bepalen welke maatregelen rechtsgeldig kunnen worden ingevoerd en welk bewijsmateriaal daarvoor nodig is.
Gran Grif en Viv Ansanm staan centraal in het Caribische deel van de actie, omdat beide Haïtiaanse organisaties worden verbonden aan extreem geweld, territoriale controle en de ontwrichting van het openbare bestuur. De instabiliteit in Haïti blijft niet binnen de landsgrenzen, aangezien wapens, drugs, mensenhandel en illegale geldstromen zich via havens, eilanden en kustgebieden door het Caribisch gebied kunnen verplaatsen. De deelname van drie Caribische landen laat zien dat de crisis steeds minder wordt behandeld als uitsluitend een Haïtiaans probleem en steeds meer als een directe bedreiging voor de regionale veiligheid.
De lijst bevat verder de Venezolaanse organisatie Cartel de Los Soles, de Colombiaanse Clan del Golfo, het Nationaal Bevrijdingsleger en verschillende dissidente groeperingen die voortkomen uit de FARC. Uit Ecuador zijn Los Lobos, Los Choneros, Chone Killers en Los Tiguerones opgenomen, terwijl ook de Peruaanse beweging Lichtend Pad onder de gezamenlijke aanpak valt. Deze organisaties verschillen sterk in oorsprong, structuur en doelstellingen, maar worden door de ondertekenaars samengebracht vanwege hun betrokkenheid bij geweld, drugshandel, afpersing, smokkel en aantasting van het staatsgezag.
Mara Salvatrucha, ook bekend als MS 13, Tren de Aragua, Barrio 18, Carteles Unidos, Cartel del Golfo, La Nueva Familia Michoacana en Cartel del Noreste behoren eveneens tot de aangewezen organisaties. De Mexicaanse kartels Jalisco Nueva Generación, Sinaloa en Juárez, inclusief de gewapende structuur La Línea, zijn ook op de lijst geplaatst. Vanuit Brazilië worden Primeiro Comando da Capital en Comando Vermelho genoemd, terwijl Los Viagras het totaal van 24 aangewezen groeperingen completeert.
Guyana maakt sinds de oprichting in maart deel uit van Shield of the Americas, nadat president Irfaan Ali de eerste top in Florida had bijgewoond. Ali nam ook deel aan de bijeenkomst in New York en werd daarbij vergezeld door minister van Buitenlandse Zaken Robert Persaud en de permanente vertegenwoordiger van Guyana bij de Verenigde Naties, Carolyn Rodrigues Birkett. De regering in Georgetown beschouwt de samenwerking als een mogelijkheid om sneller inlichtingen te ontvangen, gezamenlijke oefeningen te organiseren en criminele netwerken aan te pakken die nationale grenzen gebruiken om opsporing te ontwijken.
Trinidad en Tobago was eveneens vanaf de eerste top betrokken, waarbij premier Kamla Persad Bissessar het Caribische land vertegenwoordigde. De geografische ligging nabij Zuid Amerika, de aanwezigheid van drukke zeevaartroutes en de jarenlange problemen met wapensmokkel en georganiseerde criminaliteit maken deelname voor Port of Spain strategisch belangrijk. De Dominicaanse Republiek sluit aan vanuit een andere veiligheidspositie, maar ondervindt door haar ligging naast Haïti rechtstreeks de gevolgen van grensdruk, bendegeweld en bestuurlijke instabiliteit.
De aangesloten regeringen willen binnen de Organisatie van Amerikaanse Staten een formeel overleg aanvragen over de oprichting van een speciaal overlegorgaan onder de artikelen 6 en 13 van het Rioverdrag. Dat orgaan zou op ministerieel niveau kunnen bespreken welke collectieve maatregelen tegen de 24 organisaties mogelijk en juridisch uitvoerbaar zijn. Landen die deelnemen aan Shield of the Americas maar geen partij zijn bij het Rioverdrag hebben verklaard dat zij de procedure ondersteunen en binnen hun eigen wettelijke ruimte willen bijdragen.
Een regionale aanpak kan criminele organisaties onder grotere druk zetten, omdat geld, wapens, vervoersroutes en verblijfplaatsen moeilijker te verplaatsen worden wanneer meerdere landen gelijktijdig optreden. Het gevaar ontstaat echter wanneer politieke verklaringen sneller worden uitgevoerd dan betrouwbare bewijsvergaring, rechterlijke controle en bescherming tegen onterechte aanwijzingen. Effectieve samenwerking vereist daarom duidelijke criteria, veilige uitwisseling van inlichtingen en controleerbare procedures waarmee kan worden vastgesteld wie werkelijk lid, medestander of financier van een organisatie is.
Dezelfde ontwikkeling raakt Suriname rechtstreeks, omdat de lange grenzen, uitgestrekte kust, internationale havens en relatief kleine veiligheidsdiensten aantrekkelijk kunnen zijn voor netwerken die strengere controles elders proberen te ontwijken. Versterking van financiële opsporing, havenbewaking, grenscontrole en internationale gegevensuitwisseling moet daarom samengaan met stevig toezicht op de rechtmatigheid van sancties en persoonsgegevens. Een land beschermt zijn veiligheid niet alleen door namen op een lijst te plaatsen, maar vooral door verdacht vermogen tijdig te herkennen, bewijsmateriaal professioneel vast te leggen en criminele geldstromen daadwerkelijk voor de rechter te brengen.
Shield of the Americas zet met deze verklaring een stap van diplomatiek overleg naar gecoördineerde economische en strafrechtelijke druk, maar de werkelijke kracht van het initiatief zal pas zichtbaar worden bij de nationale uitvoering. De 24 organisaties beschikken over grote financiële middelen, flexibele smokkelroutes en ondersteunende netwerken die zich snel aanpassen wanneer een kanaal wordt afgesloten. Alleen wanneer sancties, inlichtingen, grensbewaking en vervolging aantoonbaar op elkaar aansluiten, kan deze regionale coalitie voorkomen dat harde woorden in New York eindigen als een nieuwe veiligheidsbelofte zonder blijvend resultaat.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
