De strijd over wie de zwaarste last van de wereldwijde energietransitie moet dragen, dreigt tijdens COP31 uit te groeien tot een harde botsing tussen rijke industrielanden en ontwikkelende economieën die weigeren hun groei te beperken voor een klimaatcrisis die grotendeels vóór hun industrialisatie is opgebouwd. BRICS stelt in de Verklaring van New Delhi dat fossiele brandstoffen voorlopig onderdeel moeten blijven van de energiemix van ontwikkelingslanden, ook wanneer die landen werken aan een rechtvaardige, ordelijke, eerlijke en inclusieve overgang naar schonere energie. Die positie plaatst de historische uitstoot opnieuw midden in het mondiale klimaatdebat.
Het begrip koolstofschuld verwijst naar de enorme hoeveelheid broeikasgassen die rijke landen sinds de industriële revolutie hebben uitgestoten om hun fabrieken, transportnetwerken, elektriciteitscentrales en welvaart op te bouwen. Koolstofdioxide blijft zeer lang in de atmosfeer aanwezig, waardoor uitstoot uit het verleden nog steeds bijdraagt aan de huidige opwarming. Ontwikkelingslanden stellen daarom dat de beschikbare ruimte om zonder gevaarlijke klimaatverandering uit te stoten grotendeels door eerdere industrialisering is opgebruikt.
Cijfers over de periode van 1890 tot en met 2009 laten zien hoe ongelijk die historische bijdrage is verdeeld, aangezien de Verenigde Staten in die jaren ongeveer 400 gigaton koolstofdioxide uitstootten en de Europese Unie ongeveer 348 gigaton. China kwam in dezelfde berekening uit op ongeveer 220 gigaton, terwijl India naar schatting 53 gigaton voor zijn rekening nam. De cijfers verklaren waarom landen met een relatief kleine historische bijdrage zich verzetten tegen eisen die hen dezelfde snelheid van afbouw opleggen als economieën die hun rijkdom gedurende meer dan een eeuw met steenkool, olie en gas hebben opgebouwd.
BRICS beschouwt fossiele energie daarom niet uitsluitend als een klimaatprobleem, maar eveneens als een ontwikkelingsvraagstuk dat rechtstreeks raakt aan elektriciteit, industrie, voedselproductie, vervoer en werkgelegenheid. Miljoenen huishoudens in ontwikkelingslanden beschikken nog altijd niet over betrouwbare en betaalbare stroom, terwijl de vraag naar energie stijgt door bevolkingsgroei, verstedelijking en uitbreiding van de industrie. Een abrupte afbouw zonder betaalbare vervanging kan energietekorten veroorzaken, prijzen opdrijven en de economische ontwikkeling van landen vertragen.
Rijke economieën bevinden zich in een andere uitgangspositie, omdat hun elektriciteitsnetten grotendeels zijn aangelegd, hun energieverbruik minder snel groeit en zij meer kapitaal beschikbaar hebben voor nieuwe technologie. Zij kunnen omvangrijke subsidies verstrekken voor windenergie, zonneparken, batterijen, elektrische voertuigen en modernisering van hun netwerken. Ontwikkelingslanden moeten dezelfde omschakeling vaak financieren met duurdere leningen, zwakkere netten en begrotingen die ook onderwijs, gezondheidszorg, huisvesting en armoedebestrijding moeten dragen.
De BRICS positie bevat daarom een duidelijke politieke boodschap dat klimaatbeleid geen nieuw systeem mag worden waarmee historische vervuilers economische ruimte behouden en armere landen beperkingen opleggen. Een rechtvaardige transitie vereist volgens die redenering dat ontwikkelde landen sneller uitstoot verminderen en tegelijk financiering, technologie en institutionele ondersteuning beschikbaar stellen. Beloften over klimaatrechtvaardigheid verliezen hun betekenis wanneer ontwikkelingslanden schulden moeten aangaan om schade te herstellen die zij nauwelijks hebben veroorzaakt.
Het klimaatrecht erkent deze ongelijkheid via het beginsel van gedeelde maar verschillende verantwoordelijkheden en respectieve mogelijkheden. Dat beginsel houdt in dat alle landen moeten bijdragen aan de bestrijding van klimaatverandering, maar dat hun verplichtingen moeten aansluiten bij historische verantwoordelijkheid, financiële draagkracht en nationale omstandigheden. Het Klimaatakkoord van Parijs bevestigt dat de uitvoering rekening moet houden met rechtvaardigheid en uiteenlopende nationale mogelijkheden.
COP31 wordt van 9 tot en met 20 november 2026 gehouden in Antalya in Turkije en zal vrijwel alle landen opnieuw samenbrengen voor onderhandelingen over klimaatmaatregelen, financiering en uitvoering. Turkije treedt op als gastland, terwijl de Australische minister Chris Bowen is aangewezen om de onderhandelingen te leiden. De verdeling van verantwoordelijkheden zal een centraal twistpunt blijven, omdat landen overeenstemming moeten bereiken zonder hun sterk uiteenlopende economische belangen te verliezen.
De sterkste BRICS argumenten liggen bij historische verantwoordelijkheid en ongelijke financiële mogelijkheden, maar koolstofschuld kan geen onbeperkte vergunning worden voor nieuwe fossiele afhankelijkheid. Nieuwe olievelden, kolencentrales en gasinfrastructuur hebben een lange levensduur, waardoor investeringen van vandaag landen nog tientallen jaren aan uitstoot en prijsschommelingen kunnen binden. Ontwikkelingsrechten moeten daarom worden beschermd zonder een energiesysteem te bouwen dat later duur, vervuilend en economisch achterhaald blijkt.
China, India en andere snelgroeiende economieën hebben inmiddels voldoende omvang om eveneens verantwoordelijkheid te dragen voor de toekomstige uitstoot. Historische cijfers vertellen wie het grootste deel van het probleem heeft opgebouwd, maar toekomstige temperatuurstijging wordt bepaald door alle uitstoot die vanaf dit moment nog wordt toegevoegd. Klimaatrechtvaardigheid vereist daardoor zowel grotere inspanningen van rijke landen als geloofwaardige plannen waarmee ontwikkelende economieën hun groei steeds schoner organiseren.
Een ordelijke overgang vraagt om investeringen in elektriciteitsnetten, energieopslag, hernieuwbare opwekking, openbaar vervoer en efficiëntere industrie voordat fossiele capaciteit op grote schaal wordt gesloten. Gas kan in sommige landen tijdelijk worden gebruikt om instabiele stroomvoorziening te ondersteunen, maar die tussenfase moet gekoppeld zijn aan duidelijke termijnen en groeiende schonere capaciteit. Zonder meetbare doelen kan het begrip overgang gemakkelijk veranderen in een permanente rechtvaardiging voor verdere winning.
Klimaatfinanciering vormt daarom de beslissende test voor de geloofwaardigheid van rijke landen. Ontwikkelingslanden kunnen hun energietransitie niet versnellen wanneer financiering voornamelijk uit commerciële leningen bestaat die hun schuldpositie verder verzwakken. Schenkingen, goedkope langlopende financiering, technologieoverdracht en vergoeding voor klimaatschade zijn nodig om te voorkomen dat de landen met de kleinste historische bijdrage uiteindelijk de hoogste economische rekening betalen.
Suriname kan zijn positie als bosrijk land, klimaatkwetsbare kuststaat en toekomstige olieproducent gebruiken om tijdens internationale onderhandelingen een evenwichtiger pakket af te dwingen, maar historische onrechtvaardigheid mag geen excuus worden om zelf zonder langetermijnstrategie fossiele afhankelijkheid op te bouwen. Olie inkomsten kunnen worden ingezet voor kustbescherming, betrouwbare elektriciteitsnetten, zonne energie, onderwijs, technologische ontwikkeling en economische verbreding, zodat de tijdelijke winning een schonere toekomst financiert. Transparant beheer via het Spaar en Stabilisatiefonds en bescherming van het bos geven het land meer geloofwaardigheid wanneer het klimaatrechtvaardigheid en internationale financiering opeist.
De discussie over koolstofschuld gaat uiteindelijk niet over het vrijpleiten van nieuwe vervuilers, maar over het eerlijk verdelen van verantwoordelijkheid binnen een crisis die door twee eeuwen ongelijke ontwikkeling is gevormd. Rijke landen kunnen geen snelle mondiale afbouw verlangen zonder geld, technologie en eigen diepgaande emissiereducties te leveren, terwijl opkomende economieën hun historische achterstand niet mogen gebruiken om oude vervuilende groeimodellen eindeloos te herhalen. COP31 zal pas betekenis krijgen wanneer klimaatrechtvaardigheid niet langer een diplomatieke formulering blijft, maar zichtbaar wordt in wie betaalt, wie sneller handelt en wie daadwerkelijk ruimte krijgt om zich duurzaam te ontwikkelen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
