Een machtsblok dat elf grote opkomende en ontwikkelingslanden samenbrengt, tien partnerlanden aan zich heeft verbonden en zich presenteert als de politieke stem van het mondiale Zuiden, kan niet langer worden weggezet als een diplomatieke praatclub zonder betekenis, maar evenmin worden uitgeroepen tot de nieuwe architect van de wereldeconomie. BRICS heeft het debat over macht, ontwikkelingsfinanciering, handelsvaluta en vertegenwoordiging ingrijpend veranderd, omdat landen die zich jarenlang moesten aanpassen aan regels die vooral in Washington, Brussel en andere Westerse hoofdsteden werden ontworpen inmiddels openlijk eisen dat zij zelf mee bepalen hoe de wereldorde wordt ingericht. De beweging heeft daardoor politieke ruimte gecreëerd voor een wereld waarin meerdere machtscentra naast elkaar bestaan, maar achter de krachtige verklaringen over onafhankelijkheid en hervorming blijft een systeem zichtbaar waarin de Amerikaanse dollar, Westerse financiële markten en bestaande internationale instellingen nog altijd de beslissende infrastructuur leveren. BRICS verandert de toon van de wereldpolitiek sneller dan de fundamenten waarop de wereldeconomie rust.
De oorspronkelijke samenwerking tussen Brazilië, Rusland, India, China en Zuid Afrika ontstond vanuit het besef dat grote opkomende economieën economisch te belangrijk waren geworden om binnen internationale instellingen slechts een beperkte stem te behouden. Egypte, Ethiopië, Iran, Saudi Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Indonesië hebben de groep inmiddels uitgebreid tot elf leden, terwijl Belarus, Bolivia, Cuba, Kazachstan, Maleisië, Nigeria, Thailand, Oeganda, Oezbekistan en Vietnam als partnerlanden zijn aangesloten. Deze uitbreiding geeft BRICS een grotere geografische reikwijdte, verbindt energieproducenten, industriële machten, landbouwlanden en snelgroeiende consumentenmarkten met elkaar en versterkt de claim dat het mondiale Zuiden niet langer door een handvol landen kan worden vertegenwoordigd. Het grotere gezelschap creëert echter niet automatisch grotere eenheid, omdat iedere uitbreiding ook nieuwe belangen, historische conflicten, handelsrelaties, veiligheidsvraagstukken en diplomatieke gevoeligheden aan dezelfde tafel brengt.
BRICS beschikt bovendien niet over een oprichtingsverdrag dat de groep tot een formele internationale organisatie maakt, kent geen eigen gezamenlijk budget en heeft geen permanent secretariaat dat besluiten kan afdwingen of de uitvoering onafhankelijk kan bewaken. Het samenwerkingsverband functioneert daardoor vooral als een politieke en diplomatieke structuur waarin regeringen overleg voeren, gezamenlijke verklaringen uitbrengen en projecten ontwikkelen wanneer hun nationale belangen voldoende samenvallen. Deze flexibiliteit maakt het voor landen gemakkelijker om deel te nemen zonder soevereiniteit over te dragen, maar dezelfde losheid beperkt de slagkracht wanneer krachtige besluiten, financiële offers en langdurige institutionele discipline nodig zijn. Een blok zonder centrale uitvoeringsmacht kan het gesprek sterk beïnvloeden, maar kan de wereldorde pas werkelijk hervormen wanneer afzonderlijke regeringen bereid zijn hun eigen beleid, kapitaal en nationale prioriteiten aan gezamenlijke doelstellingen te verbinden.
De meest tastbare prestatie van BRICS blijft de New Development Bank, die in 2015 werd opgericht om infrastructuur, duurzame ontwikkeling, energie, water, vervoer en andere strategische projecten in opkomende en ontwikkelingslanden te financieren. De bank had eind 2025 ongeveer 42,9 miljard Amerikaanse dollar aan financiering goedgekeurd voor 139 projecten, waardoor BRICS kan aantonen dat het niet uitsluitend verklaringen produceert, maar ook wegen, spoorverbindingen, energievoorzieningen, woningen en waterprojecten helpt financieren. Lokale valuta spelen daarbij een belangrijke rol, omdat leningen in de munt waarin een project zijn inkomsten ontvangt de kwetsbaarheid voor een sterke dollar en plotselinge wisselkoersschommelingen kunnen verkleinen. De doelstelling om tussen 2022 en 2026 dertig procent van de financiering in nationale valuta van de leden te verstrekken, laat zien dat de bank voorzichtig probeert een ontwikkelingsmodel op te bouwen dat minder afhankelijk is van de traditionele kapitaalmarkten.
Achter deze vooruitgang blijft de schaalverhouding echter meedogenloos zichtbaar, omdat de New Development Bank nog geen instelling is die de bestaande mondiale ontwikkelingsbanken kan vervangen. Alleen de Internationale Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling had eind december 2025 ongeveer 285 miljard dollar aan uitstaande leningen, een bedrag dat vele malen groter is dan alle financiering die de BRICS bank sinds haar oprichting heeft goedgekeurd. Een interne evaluatie van de New Development Bank concludeerde daarnaast dat de kredietvolumes, lokale financiering, gezamenlijke projectfinanciering en uitbreiding van het ledenbestand achterbleven bij de eigen verwachtingen, terwijl bij verschillende projecten tekortkomingen werden vastgesteld in toezicht, beleidsinstrumenten, technische ondersteuning en samenwerking met nationale instellingen. Het alternatief bestaat dus werkelijk, maar bezit nog niet de financiële diepte, operationele capaciteit en institutionele reikwijdte om de gevestigde orde fundamenteel te verdringen.
Het Contingent Reserve Arrangement moest een tweede pijler vormen onder de financiële onafhankelijkheid van BRICS, omdat het reservefonds met een omvang van honderd miljard dollar leden bij betalingsbalansproblemen en acute liquiditeitsdruk zou kunnen ondersteunen. De constructie werd gepresenteerd als een aanvullende verdedigingslinie naast bestaande internationale noodfinanciering, maar de praktijk bleef grotendeels beperkt tot technische voorbereidingen, aanpassingen en testprocedures. Zelfs na zeven uitgevoerde testrondes werd nog gesproken over verdragswijzigingen, meerdere betaalvaluta en manieren om het mechanisme effectiever en flexibeler te maken. Een mondiale beoordeling uit 2025 kwalificeerde de regeling als grotendeels onbeproefd en wees erop dat haar vermogen om langdurige of breed verspreide crises op te vangen onzeker blijft, waardoor de honderd miljard dollar voorlopig meer politieke geruststelling dan bewezen crisisinterventie vertegenwoordigt.
De felste politieke verwachtingen zijn opgebouwd rond het idee dat BRICS de Amerikaanse dollar zou kunnen onttronen, maar de beschikbare cijfers laten zien hoe groot de afstand tussen ambitie en werkelijkheid nog altijd is. De dollar vertegenwoordigde in het eerste kwartaal van 2026 ongeveer 57,13 procent van de wereldwijd gerapporteerde valutareserves, terwijl de Chinese renminbi slechts 1,99 procent voor zijn rekening nam. Centrale banken, internationale ondernemingen en beleggers blijven de dollar gebruiken vanwege de omvang van de Amerikaanse kapitaalmarkt, de verhandelbaarheid van staatsobligaties, de beschikbaarheid van financiële producten en het wereldwijde netwerk van betalingsrelaties dat in tientallen jaren is opgebouwd. Een reservemunt wordt niet vervangen door een slotverklaring of een nieuw logo, maar door diepe markten, juridisch vertrouwen, vrije beschikbaarheid, stabiele instellingen en voldoende veilige activa waarin landen honderden miljarden kunnen parkeren.
Het veelbesproken plan voor één gezamenlijke BRICS munt bestaat daarom voornamelijk in politieke retoriek, sociale media en speculatieve berichtgeving, omdat de groep officieel heeft verduidelijkt dat een gemeenschappelijke munt niet op de actuele onderhandelingstafel ligt. De aandacht richt zich op goedkopere grensoverschrijdende betalingen, grotere inzet van nationale valuta en technische verbindingen tussen financiële systemen, wat aanzienlijk realistischer is dan het samenvoegen van elf economieën met uiteenlopende inflatiecijfers, kapitaalregels, rentestanden en monetaire belangen. Rusland en China kunnen een groter deel van hun bilaterale handel in eigen valuta afwikkelen, terwijl andere leden eveneens proberen dollarkosten en sanctierisico’s te verminderen, maar afzonderlijke overeenkomsten vormen nog geen gemeenschappelijk monetair stelsel. Minder gebruik van de dollar binnen specifieke handelsstromen is mogelijk zonder dat de dollar zijn centrale functie in reserves, financiering en wereldhandel verliest.
De politieke kracht van BRICS ligt daardoor voorlopig vooral in het vermogen om de legitimiteit van de bestaande machtsverhoudingen ter discussie te stellen. Hervorming van het Internationaal Monetair Fonds, de Wereldbank, de Verenigde Naties en andere internationale instellingen staat steeds nadrukkelijker op de agenda, omdat ontwikkelingslanden niet langer accepteren dat hun economische gewicht groeit zonder een vergelijkbare uitbreiding van hun invloed. BRICS heeft het mondiale Zuiden een podium gegeven waarop hervorming niet als beleefd verzoek, maar als politieke eis wordt gepresenteerd. Het blok heeft daarmee een verandering bereikt die moeilijk in dollars kan worden uitgedrukt, omdat ideeën over multipolariteit, lokale valuta, Zuidelijke ontwikkelingsfinanciering en alternatieve handelsroutes inmiddels tot het normale vocabulaire van de wereldpolitiek behoren.
De interne tegenstellingen verhinderen echter dat BRICS zich als één geopolitieke macht gedraagt, omdat Rusland een veel directere confrontatie met Westerse landen voert, China zijn economische en strategische invloed verder wil uitbreiden en India tegelijkertijd zijn autonomie bewaakt en relaties met meerdere machtsblokken onderhoudt. Brazilië benadrukt vaker handel, ontwikkeling en hervorming van internationale instellingen, terwijl energieproducenten uit het Midden Oosten hun eigen veiligheidsbelangen en relaties met de Verenigde Staten niet eenvoudig opzijzetten. Iran brengt een uitgesproken anti Westerse koers binnen, maar andere leden willen BRICS niet veranderen in een militair of ideologisch verbond tegen het Westen. De landen delen onvrede over de bestaande orde, maar verschillen sterk over wat ervoor in de plaats moet komen en hoeveel politieke of economische risico’s zij bereid zijn te dragen om dat doel te bereiken.
De uitbreiding maakt deze tegenstelling scherper, omdat een grotere groep indrukwekkender oogt op een wereldkaart maar ingewikkelder wordt bij iedere concrete beslissing. Een land dat Westerse sancties wil omzeilen verwacht iets anders van BRICS dan een land dat vooral investeringen, exportmarkten en ontwikkelingskrediet zoekt. Een olieproducent heeft andere belangen bij energieprijzen dan een grote energie importeur, terwijl landen met een handelsoverschot anders naar valutahervorming kijken dan staten met zwakke reserves en structurele tekorten. Politieke verklaringen kunnen deze verschillen tijdelijk bedekken, maar financiële architectuur vereist afspraken over risicoverdeling, bijdragen, toezicht, transparantie en de vraag wie betaalt wanneer een lid in ernstige problemen terechtkomt.
De New Development Bank toont zowel het potentieel als de grens van het samenwerkingsverband, omdat zij daadwerkelijk projecten financiert maar ook afhankelijk blijft van internationale kredietbeoordelingen, mondiale kapitaalmarkten en zorgvuldig financieel beheer. Een bank kan niet onbeperkt goedkoop geld verstrekken omdat haar leden politieke solidariteit uitspreken, aangezien obligatiebeleggers rendement, transparantie en terugbetalingszekerheid blijven eisen. De instelling moet daardoor concurreren binnen hetzelfde financiële systeem dat BRICS gedeeltelijk wil hervormen, wat betekent dat radicale politieke taal vaak wordt gevolgd door voorzichtig bancair gedrag. Een echte alternatieve orde vraagt niet alleen nieuwe organisaties, maar ook nieuwe kapitaalbronnen, handelsstromen, verzekeringssystemen, betalingsnetwerken en geloofwaardige juridische structuren die bestand zijn tegen een crisis.
BRICS moet daarom niet worden beoordeeld aan de hand van de vraag of het Westen morgen instort, maar aan de hand van de mate waarin de groep langdurig concrete publieke goederen kan leveren. Goedkopere betalingen, meer ontwikkelingsfinanciering, sterkere voedselketens, gezamenlijke infrastructuur, technologische samenwerking en grotere toegang tot kapitaal zouden aantonen dat de samenwerking meer is dan symboliek. Een blok dat ieder jaar nieuwe verklaringen produceert maar zijn reservefonds niet inzet, zijn bank onvoldoende opschaalt en zijn betalingsinitiatieven niet interoperabel maakt, zal vooral een politieke megafoon blijven. Geloofwaardigheid ontstaat wanneer instellingen tijdens een echte financiële schok functioneren en landen bereid blijken hun nationale middelen in te zetten voor gezamenlijke stabiliteit.
Suriname hoeft binnen deze verschuivende wereldorde niet te kiezen tussen blind vertrouwen in het Westen en romantische verwachtingen van BRICS, omdat Caribische staten voordeel hebben door relaties te spreiden zonder hun economische onafhankelijkheid opnieuw aan een machtscentrum over te dragen. Toegang tot de New Development Bank, handel in lokale valuta en samenwerking met opkomende economieën kunnen nieuwe kansen bieden voor infrastructuur, landbouw, energie en technologie, maar ieder aanbod moet worden beoordeeld op rente, valutarisico, transparantie, aanbestedingsvoorwaarden en de werkelijke economische opbrengst. De toekomstige olie inkomsten kunnen het land aantrekkelijker maken voor verschillende geopolitieke blokken, waardoor sterke instituties, professioneel schuldenbeheer en een duidelijke nationale ontwikkelingsstrategie noodzakelijker worden dan politieke voorkeur voor een kamp. Een staat die geen eigen koers bepaalt, wisselt bij iedere machtsverschuiving slechts van afhankelijkheid.
BRICS heeft de wereld dus nog niet opnieuw ontworpen, maar heeft wel verhinderd dat de oude orde zichzelf nog langer als vanzelfsprekend kan presenteren. De groep heeft nieuwe instellingen gebouwd, ontwikkelingsfinanciering verstrekt, het gebruik van lokale valuta gestimuleerd en tientallen landen rond een hervormingsagenda verzameld, maar de dollar blijft dominant, de traditionele financiële instellingen blijven veel groter en de interne verdeeldheid beperkt gezamenlijke macht. Het grootste succes ligt voorlopig niet in de vernietiging van het bestaande systeem, maar in het feit dat opkomende landen niet langer wachten tot anderen hun plaats aan tafel bepalen. De conversatie is al veranderd, maar pas wanneer BRICS zijn politieke gewicht omzet in betrouwbare instituties, schaalbare financiering en gezamenlijke actie, zal blijken of het blok werkelijk de wereld verandert of alleen luider spreekt over hoe die wereld eruit zou moeten zien.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
