In Belém kreeg de Braziliaanse milieuminister Marina Silva een applaus dat klonk als internationale erkenning, maar achter die ovatie zat meteen de bijsmaak van een klimaattop die wel extra geld voor aanpassing aan opwarming losmaakte, en tegelijk geen harde woorden durfde te vinden over fossiele brandstoffen. Silva sprak over volharding en gezamenlijke kracht, zichtbaar geraakt en strijdvaardig, alsof ze wist dat het moeilijkste deel niet in de conferentiezaal ligt maar thuis, waar wetten en belangen veel minder geduldig zijn dan diplomaten.
President Luiz Inacio Lula da Silva probeert Brazilië weer als klimaatkoploper neer te zetten na een periode waarin ontbossing en ontkenning de toon bepaalden, en Silva is daarbij het gezicht van een agenda die hij zelf een ecologische omslag noemt. In het veld zijn er stappen gezet met meer handhaving, hogere pakkans en beleid dat duurzame landbouw en herstel van bos stimuleert, maar critici wijzen erop dat steun vanuit de rest van de overheid op cruciale momenten te wankel blijft om echt door te pakken.
De grootste tegenwind komt uit een conservatiever Congres dat sleutelt aan regels voor vergunningen en bescherming, waardoor de drempel om in kwetsbare gebieden te bouwen, te delven en te kappen lager dreigt te worden. Lula zette eerder al zijn handtekening onder versoepelingen en haalde er via veto’s scherpe randen af, maar parlementariërs sturen aan op herstel van delen die juist de controle van milieuautoriteiten verzwakken, en dat maakt van Silvas werk een verdedigingsgevecht met telkens nieuwe achterdeurtjes.
Alsof politiek nog niet genoeg is, schuift in de Amazone een hardere realiteit naar voren met criminele netwerken die verdienen aan illegale ontbossing en die steeds agressiever opereren, waardoor handhavers vaker onder dreiging moeten werken. Daarbovenop duiken slimme omwegen op in zogenaamd groene ketens, van biobrandstoffen tot koolstofprojecten, waar illegale spelers zich vermengen met keurige labels, en precies op dat punt wordt duidelijk dat duurzaamheid niet alleen een slogan is maar vooral een controlesysteem dat klopt of faalt.
Silva, ooit zelf afkomstig uit het Amazonegebied en al eerder bekend als minister die de vernietiging van het regenwoud afremde, heeft zich opnieuw aan Lula verbonden omdat de planeet intussen minder marge laat voor halve maatregelen. Wie de klimaatstrijd echt wil winnen, zal merken dat wetten pas werken als toezicht, budget en ketentransparantie tegelijk meebewegen, en dat is een les die ook voor landen met veel bos en grote internationale verwachtingen dichtbij huis ligt.
