De nieuwe Invorderingswet moet de Belastingdienst meer slagkracht geven om openstaande belastingschulden te innen. Maar achter die ambitie schuilt een fundamenteel risico, de overheid kan straks vergaande invorderingsmaatregelen nemen terwijl de belastingplichtige de aanslag nog aanvecht. In De Nationale Assemblee (DNA) groeit daarom de bezorgdheid over de vraag of de bescherming van burgers en ondernemers voldoende is geregeld. Efficiënte belastinginning mag geen vrijbrief worden voor disproportioneel overheidsoptreden. De kern van het probleem ligt in het uitgangspunt dat bezwaar of beroep tegen een belastingaanslag de betalingsverplichting niet automatisch opschort. De Belastingdienst kan daardoor in beginsel doorgaan met invorderen, ook wanneer de belastingplichtige de juistheid van de aanslag gemotiveerd betwist. Daarmee ontstaat een ongelijke machtsverhouding, de staat beschikt over vergaande middelen om betaling af te dwingen, terwijl de burger of ondernemer mogelijk nog moet wachten op een definitief oordeel over de rechtmatigheid van de opgelegde schuld. Dat is meer dan een juridisch vraagstuk. Het raakt rechtstreeks aan de rechtszekerheid. Een belastingaanslag die later onjuist blijkt, kan inmiddels al verstrekkende economische en persoonlijke schade hebben veroorzaakt.
Geld terugbetalen is dan niet voldoende om de oorspronkelijke situatie te herstellen. Voor ondernemers kunnen de gevolgen bijzonder ingrijpend zijn. Wanneer beslag wordt gelegd op het werkkapitaal, kunnen salarissen, huurverplichtingen en betalingen aan leveranciers in gevaar komen. Bedrijfsactiviteiten kunnen stilvallen, werknemers kunnen hun baan verliezen en klanten kunnen overstappen naar concurrenten. Zelfs wanneer achteraf blijkt dat de aanslag te hoog of onterecht was, kan de onderneming inmiddels onherstelbare schade hebben geleden. Een terugbetaling herstelt geen verloren contracten, verdwenen arbeidsplaatsen of failliete bedrijfsactiviteiten. Juist daarom is het problematisch wanneer effectieve rechtsbescherming afhankelijk wordt gemaakt van de bereidheid van de ontvanger om uitstel van betaling te verlenen. De ontwerpwet biedt belastingplichtigen de mogelijkheid om uitstel aan te vragen, maar zonder voldoende duidelijke criteria dreigt die bescherming onvoldoende voorspelbaar te zijn. Burgers en bedrijven moeten weten op welke gronden een verzoek wordt beoordeeld, binnen welke termijn een beslissing volgt en welke mogelijkheden bestaan wanneer een verzoek wordt afgewezen. Tijdens de behandeling in DNA werd dan ook aangedrongen op een snelle procedure om de invordering tijdelijk te schorsen wanneer een aanslag gemotiveerd wordt betwist.
Ook werd gepleit voor snelle toegang tot de rechter bij afwijzing van een verzoek om uitstel. Dat zijn geen overbodige hindernissen voor de fiscus, maar noodzakelijke waarborgen tegen schade die achteraf niet meer kan worden teruggedraaid. Ook de bescherming van het bestaansminimum verdient een veel prominentere plaats in de wet. A20-fractieleider Steven Reyme wees op de gevolgen van beslag op loon, pensioen, uitkering of banktegoed. Wanneer de Belastingdienst dergelijke inkomsten aanspreekt, moet voor de betrokken burger voldoende geld overblijven voor voeding, huisvesting, medische zorg en de verzorging van kinderen. Reyme benadrukte dat de rechten van burgers niet uit het oog mogen worden verloren bij de invoering van een krachtiger invorderingsinstrumentarium. Zijn pleidooi raakt aan een essentieel uitgangspunt, een belastingschuld mag niet automatisch betekenen dat iemand zijn minimale bestaanszekerheid verliest. De wet moet daarom concreet vastleggen welk bedrag buiten beslag blijft, in plaats van de bescherming over te laten aan onduidelijke procedures of individuele beoordelingen. De risico’s worden groter door de mogelijkheid van beslag via derden en digitaal beslag bij banken. Wanneer de ontvanger geld dat een derde aan een belastingplichtige verschuldigd is rechtstreeks kan opeisen en een bericht aan een bank volgens de voorgestelde regeling voldoende kan zijn om beslag te leggen, worden snelheid en uitvoerbaarheid doorslaggevende factoren.
Juist dan moeten kennisgeving, controle en rechtsbescherming sluitend zijn geregeld. Een rekeninghouder mag niet pas met de gevolgen worden geconfronteerd wanneer essentiële betalingen al onmogelijk zijn geworden. De overheid moet belastingen kunnen innen en mag niet machteloos staan tegenover hardnekkige wanbetaling. Maar een effectieve Belastingdienst is niet uitsluitend een dienst die snel beslag kan leggen. Het is ook een overheidsinstantie die proportioneel handelt, fouten tijdig corrigeert en burgers beschermt tegen onnodige schade. De behandeling in DNA moet daarom meer opleveren dan algemene toezeggingen over evenwicht en rechtsbescherming. De wet vereist heldere regels voor tijdelijke schorsing van invordering, bindende termijnen voor beslissingen over uitstel, snelle rechterlijke toetsing en een gegarandeerde bescherming van het bestaansminimum. Zonder die waarborgen dreigt de Invorderingswet de machtspositie van de fiscus aanzienlijk te versterken zonder belastingplichtigen voldoende middelen te geven om zich tegen mogelijk onterechte invordering te verdedigen. Belastinginning is noodzakelijk voor het functioneren van de staat, maar rechtvaardigt niet dat burgers en ondernemingen al de zwaarste gevolgen ondervinden voordat hun geschil behoorlijk is beoordeeld. Een wet die de overheid meer macht geeft, moet minstens even sterk zijn in de bescherming van degenen die aan die macht worden onderworpen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
