De regering staat in 2027 voor een stevige financiële opgave. Suriname verwacht komend jaar SRD 70,1 miljard aan inkomsten tegenover SRD 80,9 miljard aan uitgaven. Daarmee resteert een geraamd begrotingstekort van SRD 10,8 miljard, goed voor ongeveer 4 procent van het bruto binnenlands product. De regering zegt het tekort zoveel mogelijk te willen terugdringen zonder de staatsschuld verder op te laten lopen. Dat klinkt prudent, maar de cijfers maken duidelijk dat daarvoor meer nodig is dan alleen de belofte om zuiniger met overheidsgeld om te gaan. Minister Adelien Wijnerman van Financiën en Planning legt de nadruk op twee sporen, strengere beheersing van de overheidsuitgaven en het verhogen van de inkomsten. Vooral dat eerste wordt een belangrijke onderdeel voor de regering. De afgelopen jaren is immers gebleken dat begrotingen op papier gemakkelijker te beheersen zijn dan overheidsuitgaven in de praktijk. Volgens Wijnerman moet voortdurend worden afgestemd welke middelen beschikbaar zijn voordat uitgaven worden gedaan. Dat uitgangspunt lijkt vanzelfsprekend, maar krijgt in de praktijk een veel grotere betekenis wanneer de beschikbare middelen structureel achterblijven bij de financiële ambities van de overheid.
Met een verschil van SRD 10,8 miljard tussen inkomsten en uitgaven is het niet voldoende om incidenteel op de rem te trappen. Er zal structureel moeten worden gekeken naar de omvang, noodzaak en prioriteit van overheidsuitgaven. Daarbij ligt een gevoelig politiek terrein bloot. Iedere bezuiniging raakt uiteindelijk een ministerie, programma of groep burgers. Tegelijkertijd kan het doorschuiven van noodzakelijke uitgaven tot nieuwe problemen en betalingsachterstanden. Juist die achterstanden wil de regering voorkomen, omdat ze de financiële positie van de staat verder kunnen verzwakken. De inkomstenkant biedt volgens de minister eveneens ruimte. Samen met de Belastingdienst en de douane wil de regering de belastinginning en controle efficiënter maken. Wijnerman stelt dat er nog veel belastinggeld moet worden geïnd en dat daarbij sprake is van inefficiëntie. Daarmee raakt de regering aan een structureel probleem binnen de Surinaamse overheidsfinanciën, het verschil tussen wat theoretisch verschuldigd is en wat daadwerkelijk in de staatskas terechtkomt. Een betere inning kan de inkomsten verhogen zonder dat belastingtarieven noodzakelijkerwijs verder hoeven te worden verhoogd. Maar daarvoor zijn een goed functionerende Belastingdienst, effectieve controlemechanismen en voldoende handhavingscapaciteit nodig.
De ambitie om meer belastinginkomsten binnen te halen is daarom alleen geloofwaardig wanneer die gepaard gaat met concrete verbeteringen in de uitvoering. Meer inkomsten ramen zonder de inningscapaciteit daadwerkelijk te versterken, kan het begrotingsbeeld mooier maken dan de werkelijkheid. Opvallend is verder dat de regering terughoudend is met nieuwe leningen. Wijnerman maakt duidelijk dat lenen volgens het kabinet vooral bedoeld moet zijn voor investeringen in de productiesector, infrastructuur en sociale projecten. Het financieren van consumptieve uitgaven met geleend geld wordt afgewezen. Dat onderscheid is financieel belangrijk. Schuldfinanciering voor investeringen kan onder voorwaarden bijdragen aan economische groei en toekomstige inkomsten. Lenen om lopende overheidsuitgaven te betalen, vergroot daarentegen vooral de druk op toekomstige begrotingen. De regering lijkt daarmee lessen uit het verleden mee te nemen, structurele tekorten kunnen niet eindeloos met nieuwe schulden worden afgedekt. Toch blijft de kern van het probleem overeind. Wanneer de inkomsten SRD 70,1 miljard bedragen en de uitgaven oplopen tot SRD 80,9 miljard, moet ergens een harde keuze worden gemaakt. Meer inkomsten alleen zullen het gat niet automatisch dichten.
Evenmin kan uitsluitend worden vertrouwd op bezuinigingen, zeker niet wanneer grote delen van de begroting bestaan uit uitgaven die politiek of maatschappelijk moeilijk terug te brengen zijn. De regering zal bovendien moeten voorkomen dat het tekort wordt verkleind door problemen simpelweg vooruit te schuiven. Het niet betalen van rekeningen, het uitstellen van onderhoud of het doorschuiven van verplichtingen kan op korte termijn gunstig lijken voor de begroting, maar creëert op termijn nieuwe financiële lasten. Het streven om het begrotingstekort terug te dringen zonder verdere schuldopbouw is daarom verstandig, maar ook ambitieus. De begroting voor 2027 zal uiteindelijk niet worden afgerekend op de intenties van de regering, maar op de mate waarin inkomsten daadwerkelijk worden gerealiseerd, uitgaven binnen de beschikbare ruimte blijven en nieuwe betalingsachterstanden uitblijven. Met een tekort van SRD 10,8 miljard begint de regering het jaar niet vanuit een comfortabele positie. De ruimte voor financieel beleid is beperkt. Elke overschrijding aan de uitgavenkant en elke tegenvaller aan de inkomstenkant kan het tekort verder vergroten. De financiële discipline die de regering aankondigt, zal daarom geen administratieve oefening zijn, maar een noodzakelijke voorwaarde om de overheidsfinanciën daadwerkelijk onder controle te krijgen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
