De voorgestelde Algemene Wet Belastingen (AWB) kan de positie van de Belastingdienst Suriname aanzienlijk versterken. Vooral Surinamers en ondernemingen met bankrekeningen, inkomsten, bedrijven of vermogen in het buitenland kunnen met een fiscale werkelijkheid te maken krijgen die veel verder reikt dan de landsgrenzen. Het ontwerp biedt namelijk een wettelijke basis voor internationale uitwisseling van fiscale informatie en voor samenwerking bij grensoverschrijdende belastingonderzoeken. De ontwerpwet moet nog worden behandeld door De Nationale Assemblée. Zolang die parlementaire behandeling en de verdere wettelijke procedures niet zijn afgerond, zijn de bepalingen nog niet van toepassing. Maar de richting van het voorstel is duidelijk, de Surinaamse fiscus moet beter in staat worden gesteld om financiële informatie over de grens te achterhalen en te gebruiken. Een van de meest verstrekkende onderdelen van de voorgestelde wet is de mogelijkheid om fiscale informatie uit te wisselen met bevoegde autoriteiten van andere staten. Hierdoor kunnen buitenlandse financiële belangen onderdeel worden van een belastingonderzoek in Suriname. Een bankrekening in het buitenland, buitenlandse inkomsten, een onderneming of ander vermogen kan onder voorwaarden relevant worden voor de Surinaamse belastingheffing. Wanneer daarvoor een toepasselijke internationale regeling of overeenkomst bestaat en aan de wettelijke voorwaarden is voldaan, kan informatie uit het buitenland worden opgevraagd.
Dat betekent niet dat de Belastingdienst automatisch toegang krijgt tot alle buitenlandse bankrekeningen van Surinamers. Er bestaat geen onbeperkte fiscale toegang tot buitenlandse financiële gegevens. De ontwikkeling is echter wel fundamenteel, wat zich financieel buiten Suriname bevindt, hoeft zich fiscaal niet langer buiten het bereik van een onderzoek te bevinden. De ontwerpwet gaat bovendien verder dan het simpelweg opvragen van bestaande documenten. Buitenlandse belastingautoriteiten kunnen Suriname verzoeken om onderzoek te verrichten wanneer bepaalde informatie noodzakelijk is voor hun belastingheffing. De Surinaamse bevoegde autoriteit kan de Belastingdienst vervolgens inschakelen om dat onderzoek uit te voeren. Daarmee krijgt internationale fiscale samenwerking een veel actievere dimensie. De Belastingdienst wordt in dat scenario niet alleen een instantie die binnen de eigen landsgrenzen belasting controleert, maar kan ook een rol spelen in onderzoeken die voortkomen uit fiscale belangen van andere landen. Dat vergroot de internationale slagkracht van de fiscus, maar maakt de kwaliteit van de wettelijke waarborgen en de controle op het gebruik van die bevoegdheden des te belangrijker. De informatie uitwisseling werkt ook de andere kant op. Wanneer Suriname gegevens nodig heeft voor de vaststelling van een belastingverplichting, kan de bevoegde buitenlandse autoriteit worden benaderd. Dat kan betrekking hebben op buitenlandse inkomsten, tegoeden, ondernemingen, deelnemingen of andere vermogensbestanddelen.
Financiële constructies die zich gedeeltelijk of volledig buiten Suriname bevinden, kunnen daardoor alsnog onderdeel worden van een Surinaams belastingonderzoek. De praktische betekenis daarvan kan aanzienlijk zijn. De fiscus krijgt potentieel toegang tot informatie die zonder internationale samenwerking moeilijk of vrijwel onmogelijk te verkrijgen zou zijn. Bijzonder verstrekkend is ook de mogelijkheid dat bevoegde buitenlandse belastingambtenaren onder voorwaarden in Suriname aanwezig zijn tijdens een onderzoek of documenten kunnen onderzoeken. Daarvoor is toestemming van de Surinaamse autoriteiten vereist. Buitenlandse functionarissen moeten zich legitimeren en zich houden aan de voorwaarden die door Suriname worden gesteld. Toch markeert deze bepaling een belangrijke ontwikkeling. Internationale fiscale samenwerking blijft niet noodzakelijk beperkt tot brieven, documenten en elektronische gegevensuitwisseling. In bepaalde gevallen kan zij zich vertalen naar directe betrokkenheid van buitenlandse belastingautoriteiten bij een onderzoek op Surinaams grondgebied. De ontwerpwet kent tegelijkertijd beperkingen. Informatie kan onder meer worden geweigerd wanneer verstrekking strijdig zou zijn met internationaal recht of de openbare orde. Ook kan een verzoek worden afgewezen wanneer de verzoekende staat niet eerst de beschikbare mogelijkheden heeft benut om de informatie zelf te verkrijgen.
Die waarborgen zijn belangrijk, maar de discussie zou niet alleen moeten gaan over de vraag hoeveel informatie de Belastingdienst kan verkrijgen. Minstens zo belangrijk is hoe die bevoegdheden worden gebruikt, wie daarop toezicht houdt en hoe wordt voorkomen dat fiscale informatie voor andere doeleinden wordt aangewend. Juist omdat grensoverschrijdende gegevensuitwisseling steeds gevoeliger financiële informatie kan omvatten, moeten transparantie, proportionaliteit en rechtsbescherming zwaar wegen. Een sterkere fiscus kan belastingontwijking en verborgen vermogen beter aanpakken, maar versterkte bevoegdheden vergroten tegelijkertijd de noodzaak van controle op de overheid zelf. De Algemene Wet Belastingen kan daarmee een fundamentele verandering betekenen in de manier waarop belastingheffing in Suriname wordt uitgevoerd. De Belastingdienst krijgt, indien de wet wordt aangenomen en in werking treedt, een wettelijke basis om veel intensiever samen te werken met buitenlandse belastingautoriteiten. Voor personen en ondernemingen met financiële belangen buiten Suriname betekent dit dat buitenlandse inkomsten en vermogensbestanddelen fiscaal minder gemakkelijk buiten beeld kunnen blijven. De kern van de voorgestelde wet is dan ook niet alleen administratieve modernisering. Het gaat om een verschuiving naar een belastingstelsel waarin internationale gegevensuitwisseling, grensoverschrijdend onderzoek en samenwerking met buitenlandse fiscussen een structureel onderdeel van de belastinghandhaving kunnen worden. De Nationale Assemblée moet het voorstel nog behandelen. Daarmee ligt ook een belangrijke verantwoordelijkheid bij het parlement, niet alleen beoordelen of de Belastingdienst meer instrumenten nodig heeft, maar vooral bepalen onder welke voorwaarden die macht mag worden uitgeoefend en welke bescherming burgers en ondernemingen daartegenover krijgen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
