Met de uitreiking van ruim 180 grondpapieren in Nickerie heeft president Jennifer Simons een case aangeraakt dat al decennialang als een open zenuw door de Surinaamse samenleving loopt, omdat grond in dit land te vaak niet alleen een middel tot wonen, produceren en bestaanszekerheid is geweest, maar ook een bron van frustratie, ongelijkheid, politieke beïnvloeding en jarenlang wachten op handtekeningen die voor gewone burgers soms bijna onbereikbaar leken. In de dependance van het ministerie van Grondbeleid en Bosbeheer aan de R.P. Bharrosstraat kregen bewoners hun documenten in handen, maar de woorden van het staatshoofd maakten duidelijk dat de ceremonie in Nickerie niet slechts over papieren ging, maar over een noodzakelijke hervorming van een systeem dat te lang ruimte heeft gelaten voor willekeur, stapeling van grote stukken grond bij enkelen en onzekerheid bij mensen die alleen een dak boven het hoofd of een stuk land voor productie nodig hebben.
President Simons stelde in aanwezigheid van onder anderen minister Stanley Soeropawiro, parlementsvoorzitter Ashwin Adhin en districtscommissaris Nisha Kurban dat de regering werkt aan wetgeving om het gronduitgiftebeleid te verbeteren. Die aankondiging raakt de kern van een nationaal probleem, omdat het grondenvraagstuk in Suriname nooit alleen administratief is geweest, maar diep verbonden is met macht, armoede, ontwikkeling, landbouw, huisvesting en het vertrouwen van burgers in de staat. Wanneer burgers jarenlang moeten wachten op grondpapieren, terwijl anderen enorme oppervlakten verkrijgen zonder zichtbare productie of maatschappelijke waarde, ontstaat het gevoel dat de staat niet beschermt, maar selecteert.
Het staatshoofd verwoordde scherp dat staatsgrond bedoeld is om burgers te helpen wonen, leven, produceren en zich ontwikkelen, niet om enkele personen honderden duizenden hectare te geven zonder dat daar iets mee gebeurt. Die uitspraak is politiek zwaar, omdat zij een oude praktijk in het licht zet waarin grond soms meer werd behandeld als bezit voor speculatie dan als publieke hulpbron voor ontwikkeling. Suriname heeft genoeg land, maar niet genoeg eerlijkheid, planning en controle wanneer grote oppervlakten ongebruikt blijven en burgers met echte behoefte in de wachtstand worden gehouden.
De aangekondigde wetswijziging moet volgens de president duidelijker vastleggen waarvoor een stuk grond wordt uitgegeven. In plaats van vage categorieën moet de bestemming scherper worden bepaald, bijvoorbeeld voor huisvesting, tuinbouw, sociale doelen of commerciële activiteiten. Dat is noodzakelijk, omdat de overheid bij gronduitgifte niet zomaar grond overdraagt, maar een publieke keuze maakt over ruimtelijke ordening, economische activiteit en sociale ontwikkeling. Grond zonder bestemming wordt al snel speculatie, grond met een duidelijk plan kan daarentegen uitgroeien tot woningbouw, landbouwproductie, werkgelegenheid of lokale bedrijvigheid.
De president maakte ook duidelijk dat gronduitgifte niet langer in het wilde weg mag plaatsvinden. Er moet een plan zijn voor gebieden waar mensen wonen, ondernemen en produceren, zodat Suriname niet verder groeit via toevallige verkaveling, politieke gunsten en ruimtelijke chaos. Dat punt is cruciaal, omdat slecht grondbeleid later terugkomt als slechte wegen, gebrekkige afwatering, onduidelijke eigendomssituaties, conflicten tussen buren, landbouwgrond die niet bereikbaar is en woongebieden zonder fatsoenlijke voorzieningen. Een stuk grond lijkt op papier een oplossing, maar zonder ordening kan het later een nieuwe maatschappelijke last worden.
Een belangrijke hervorming die het staatshoofd noemt, is het vergemakkelijken van overdracht en verlenging van gronden. De registratie zou in de toekomst rechtstreeks via de notaris en de Dienst der Domeinen moeten verlopen, zodat burgers niet jarenlang afhankelijk blijven van een ministeriële handtekening. Daarmee kan een deel van de bureaucratische macht uit het systeem worden gehaald, want hoe langer procedures duren, hoe groter de ruimte wordt voor frustratie, bemiddelaars, vriendjespolitiek en het gevoel dat alleen wie connecties heeft vooruitkomt.
De president wil ook een einde maken aan het vervallen van grondhuur na veertig jaar wanneer er een woning op de grond staat. Zij wees erop dat in het verleden misbruik is gemaakt van die vervaltermijn om huizen van mensen toe te eigenen. Dat is een bijzonder ernstig signaal, omdat grondbeleid dan niet langer alleen traag of inefficiënt is, maar kan veranderen in een instrument waarmee kwetsbare burgers hun bestaanszekerheid verliezen. Een gezin dat op grond woont, investeert in een huis, een erf, een toekomst en vaak generaties aan opbouw, en zo een positie mag niet door juridische achterdeurtjes worden ondermijnd.
De keerzijde van sterkere bescherming is dat ongebruikte grond niet eindeloos vastgehouden mag worden. Simons gaf aan dat grond die niet wordt gebruikt voor het doel waarvoor zij is uitgegeven, in de nieuwe wet automatisch moet kunnen vervallen en terugkeren naar de staat. Dat is een harde maar noodzakelijke correctie, omdat landbouwgrond die braak ligt, woningen die nooit worden gebouwd en commerciële percelen die alleen worden vastgehouden voor waardestijging de ontwikkeling van het land blokkeren. Grondhuur moet meer zekerheid bieden aan wie werkelijk bouwt, woont en produceert, maar minder bescherming aan wie grond oppot zonder maatschappelijke bijdrage.
De oproep aan De Nationale Assemblée en de minister van Grondbeleid en Bosbeheer om stevige wetgeving te maken, moet daarom serieus worden genomen. Wetgeving op dit terrein mag niet worden geschreven met zachte woorden die later weer ruimte laten voor uitzonderingen, politieke interpretatie en administratieve sluiproutes. Het land heeft duidelijke criteria nodig, openbare procedures, digitale registratie, controle op gebruik, bescherming van bonafide bewoners, snellere afhandeling en sancties tegen misbruik van grote grondposities.
Suriname staat op een punt waarop grondbeleid niet meer mag worden gezien als een gunst van de overheid, maar als een fundament onder nationale ontwikkeling. Een eerlijker systeem kan burgers zekerheid geven, landbouw stimuleren, woningbouw ordenen, investeringen versnellen en het vertrouwen herstellen dat de staat niet alleen de machtigen bedient. De hervorming zal pas geloofwaardig zijn wanneer gewone mensen sneller duidelijkheid krijgen, grote ongebruikte arealen worden aangepakt en de bestemming van grond daadwerkelijk wordt gekoppeld aan productie, wonen en sociale vooruitgang.
De uitreiking in Nickerie kan daardoor meer worden dan een lokaal moment met documenten en toespraken. Zij kan het begin markeren van een noodzakelijke breuk met een grondcultuur waarin wachten normaal werd, onzekerheid werd geaccepteerd en sommige burgers veel meer ruimte kregen dan zij ooit hebben ontwikkeld. Grond is te belangrijk om gevangen te blijven in willekeur, en een staat die haar grond eerlijk beheert, geeft niet alleen percelen uit, maar bouwt aan vertrouwen, bestaanszekerheid en een toekomst waarin ontwikkeling niet wordt opgepot, maar wordt gebruikt.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
