Suriname lijkt opnieuw een bekend recept te volgen, eerst wordt er jarenlang schade aangericht, daarna worden projecten opgezet, workshops georganiseerd, richtlijnen geschreven en mooie woorden uitgesproken over duurzaamheid. Intussen blijven de gevolgen voor mens, milieu en samenleving bestaan. Het project ‘Restoration of Soil Functionalities at Abandoned ASGM Sites in Suriname, en het daaropvolgende project bij Compagniekreek klinken veelbelovend. Maar tussen een pilotproject van één hectare en daadwerkelijke landelijke aanpak van de milieuschade door goudwinning ligt een gapend gat. Sinds 2023 wordt gewerkt aan onderzoek, kennisontwikkeling en kennisuitwisseling over het herstel van uitgemijnde gebieden. In 2025 werd die kennis toegepast bij het project Soil Rehabilitation of Abandoned Artisanal and Small-scale Gold Mining Sites at Compagnie Kreek. Er werden bodemverbeteringsmethoden getest, de waterhuishouding werd aangepast en ongeveer één hectare werd gerehabiliteerd. Vervolgens werd in samenwerking met de lokale gemeenschap een agroforestry-gebied aangelegd.
In de praktijk moet echter worden gewaakt voor de klassieke Surinaamse valkuil, een kleinschalig proefproject verheffen tot bewijs dat een structureel probleem is opgelost. Want één hectare gerehabiliteerd terrein staat in geen enkele verhouding tot de enorme oppervlakten die door kleinschalige goudwinning zijn verwoest. Achtergebleven mijnputten, verstoorde bodems, tailings, stilstaand water en ontboste gebieden vormen geen probleem dat met enkele proefvelden en richtlijnen kan worden weggepoetst. De milieuschade is omvangrijk, verspreid en vaak jarenlang voelbaar. De overheid presenteert de ontwikkelde richtlijnen als een belangrijke stap voor toekomstige mijnbouwactiviteiten, mijnsluiting en rehabilitatie. Dat klinkt verstandig, maar richtlijnen hebben weinig waarde wanneer toezicht ontbreekt, regels niet worden gehandhaafd en veroorzakers van milieuschade nauwelijks verantwoordelijk worden gehouden voor het herstel daarvan. Een document met aanbevelingen herstelt geen vergiftigde rivier, vult geen verlaten mijnput en brengt geen verdwenen bos terug. De betrokkenheid van de gemeenschap van Compagniekreek verdient erkenning.
Het is positief dat bewoners niet volledig buiten het proces zijn gehouden en dat de agroforestryvelden op verzoek en in samenwerking met de gemeenschap zijn aangelegd. Maar ook hier moet worden voorkomen dat participatie een mooi woord wordt dat vooral goed klinkt tijdens een workshop. Gemeenschappen hebben niet alleen behoefte aan overleg, maar aan concrete bescherming van hun leefomgeving, toegang tot betrouwbare informatie en zekerheid dat hun belangen zwaarder wegen dan economische kortetermijnbelangen. Het project werd uitgevoerd onder leiding van het Nederlandse Tauw bv, samen met onder meer Wageningen University & Research, Boudewijn Fokke Soil Consultancy, CELOS en HAUKES N.V. Dat levert ongetwijfeld technische kennis op. Maar internationale en nationale deskundigheid is pas werkelijk waardevol wanneer die kennis leidt tot structurele verandering in het beleid en de praktijk van Suriname. Het is moeilijk om enthousiast te worden van nieuwe richtlijnen wanneer de overheid op andere milieudossiers moeite heeft om overtuigend, transparant en controleerbaar onderzoek te presenteren. De discussie rond de mogelijke vergiftiging van de Saramaccarivier maakt dat pijnlijk zichtbaar. Als er na ernstige zorgen over mogelijke milieuvervuiling geen degelijk en overtuigend onderzoeksrapport beschikbaar komt, ontstaat terecht twijfel over de vraag of milieuproblemen werkelijk worden aangepakt of vooral bestuurlijk worden gemanaged.
Daarom dreigt het gevaar dat dergelijke projecten uiteindelijk zand in de ogen van het volk strooien. Niet noodzakelijk omdat het onderzoek zelf waardeloos is, maar omdat een geslaagde pilot gemakkelijk kan worden gebruikt als bewijs van vooruitgang terwijl de grotere problemen onaangeroerd blijven. Suriname heeft geen gebrek aan workshops, projecten, rapporten en beleidsvoornemens. Wat ontbreekt, is een consequente lijn van verantwoordelijkheid, vervuiler betaalt, mijnbouw stopt wanneer regels worden overtreden, herstel wordt gecontroleerd en resultaten worden openbaar gemaakt. De rehabilitatie van Compagniekreek moet daarom niet het eindpunt zijn en ook niet worden verkocht als bewijs dat Suriname zijn milieuprobleem onder controle heeft. Het moet hooguit het begin zijn van een veel grotere nationale aanpak. Want echte rehabilitatie wordt niet gemeten aan het aantal workshops, richtlijnen of presentaties. Ze wordt gemeten aan herstelde ecosystemen, schoon water, gezonde bodems, terugkerende biodiversiteit en gemeenschappen die daadwerkelijk beschermd worden. Zolang die resultaten op grote schaal uitblijven, blijft de vraag niet of Suriname zijn milieuproblemen serieus genoeg aanpakt, maar hoe lang het nog denkt weg te kunnen komen met projecten die vooral op papier indrukwekkend ogen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
