Het Witte Huis heeft een nieuw front geopend in de strijd om kunstmatige intelligentie doordat president Donald Trump met een presidentieel bevel probeert om strenge AI regels van deelstaten buiten spel te zetten en daarbij dreigt met rechtszaken en het dichtdraaien van geldkranen. Technologiebedrijven juichen de poging toe omdat zij vinden dat een lappendeken van verschillende wetten innovatie afremt en de Amerikaanse concurrentiepositie ten opzichte van China verzwakt. Juristen en beleidskenners wijzen er tegelijk op dat de federale regering maar beperkte juridische ruimte heeft om de autonomie van deelstaten te beperken op zo een fundamenteel terrein. Het bevel opent daarmee een politiek en juridisch gevecht waarin niet alleen Democratische staten maar ook Republikeinse bondgenoten zich kunnen keren tegen Washington.
Een scherp onderdeel van het plan is dat het ministerie van Handel staten met volgens Washington te zware AI regels kan uitsluiten van miljarden aan breedbandgeld dat bedoeld is om internet in achtergebleven gebieden uit te rollen. Dat raakt juist plattelandsstaten waar de president in eerdere verkiezingen grote steun kreeg en waar inwoners afhankelijk zijn van federale middelen om überhaupt fatsoenlijke verbindingen te krijgen. Oud beleidsadviseurs in de hoofdstad verwachten dat rechters nauwkeurig zullen toetsen of AI regelgeving wel voldoende verband houdt met de wettelijke doelstelling van zo een breedbandprogramma en of het Congres ooit heeft bedoeld dat deze fondsen als drukmiddel mochten worden ingezet. In dat licht klinkt al de schatting dat de kans op volledige juridische houdbaarheid van dit deel van het bevel niet meer dan ongeveer een derde is.
Binnen de Republikeinse partij klinkt bovendien interne kritiek omdat sommige gouverneurs niet willen dat Washington over hun schouder meekijkt bij regels over gegevensbescherming en online veiligheid. De gouverneur van Florida heeft federale pogingen om deelstaten buitenspel te zetten al weggezet als een verkapte subsidie aan grote technologiebedrijven en hij werkt aan een eigen set rechten voor burgers in het AI tijdperk met nadruk op privacy, ouderlijk toezicht en consumentenbescherming. Ook in andere conservatieve staten leeft de vrees dat het blokkeren van eigen wetgeving hen politiek kwetsbaar maakt bij kiezers die juist meer grip willen op wat bedrijven met hun data en die van hun kinderen doen. De spanning tussen partijtrouw en staatsautonomie loopt daardoor dwars door de Republikeinse gelederen.
Een tweede pijler van het presidentieel bevel is de opdracht aan het ministerie van Justitie om deelstaatwetten aan te vallen met het argument dat zij ongeoorloofd ingrijpen in het handelsverkeer tussen staten. Voorstanders verwijzen naar eerdere uitspraken van het Hooggerechtshof waarin is gesteld dat de grondwet impliciet grenzen stelt aan de wetgevende macht van staten wanneer die het nationale verkeer hinderen. Critici merken op dat rechters in eerdere zaken rond privacyregels weinig zagen in dit zogenoemde sluimerende handelsargument en pogingen om wetten via die route onderuit te halen hebben afgewezen. Organisaties die pleiten voor verantwoordelijk gebruik van AI waarschuwen dat het nieuwe offensief vooral leidt tot jarenlange rechtszaken terwijl bedrijven en burgers juist behoefte hebben aan duidelijke en handhaafbare spelregels.
In de bredere AI discussie laat dit conflict zien hoe moeilijk het is om snelheid van innovatie te combineren met bescherming van burgers en regionale zeggenschap. Bedrijven willen één helder kader zodat zij systemen op grote schaal kunnen uitrollen zonder in elke staat opnieuw te moeten onderhandelen, terwijl lokale politici juist dichtbij hun kiezers willen kunnen ingrijpen wanneer algoritmen banen, rechten of diensten raken. Voor de president ligt er een risico dat een bevel dat bedoeld is om de Verenigde Staten als AI supermacht neer te zetten uiteindelijk verzandt in rechtszaken, verzet uit eigen kamp en boze plattelandskiezers die hun internetprojecten zien vastlopen. Bestuurders die hier doorheen willen laveren, doen er goed aan nu al na te gaan welke basisnormen zij delen en hoe zij die vrijwillig kunnen uitwerken, zodat niet elke stap in de AI revolutie via een rechter of een noodgreep uit het Oval Office hoeft te worden afgedwongen.
