In Paramaribo schuift het debat over macht en verantwoordelijkheid naar een kantelpunt, omdat op verschillende plekken tegelijk aan de fundamenten van integriteit wordt getrokken, in de vergaderzaal van De Nationale Assemblée, in directiekamers van parastatale bedrijven en in de tuin van het presidentieel paleis waar verdienstelijke Surinamers zijn onderscheiden. Achter feestelijke lintjes en scherpe interrupties ligt dezelfde vraag, namelijk of het land aan een nieuwe standaard wil wennen waarin openheid geen uitzondering meer is maar een vaste afspraak.
In het parlement groeit de onrust over het reilen en zeilen bij een reeks staatsbedrijven, waar signalen binnenstromen over onverklaarbare tekorten, zwak toezicht en transacties die moeilijk zijn uit te leggen aan burgers die iedere maand hun rekening betalen. Volksvertegenwoordigers wijzen op dossiers rond postdienst, energievoorziening, mijnbouw en eerdere affaires bij andere instellingen en schetsen een patroon waarin misstanden pas zichtbaar worden zodra werknemers aan de bel trekken of de pers erachter komt. Volgens hen bewijst dat dat het interne controlesysteem niet vanzelf eerlijk en transparant werkt, maar pas in beweging komt wanneer de schade al is aangericht, waardoor de roep om grondige doorlichting en sanering van alle parastatale bedrijven steeds luider klinkt.
Tegelijkertijd wordt buiten het zicht van de publieke tribune gewerkt aan een harde juridische rand rondom integriteit, want met een nieuwe ministeriële regeling is de verplichting voor publieke functionarissen om hun inkomen en vermogen op te geven meer dan een papieren regel geworden. Een brede groep bestuurders, toezichthouders, topambtenaren, diplomaten, inspecteurs en zelfs leden van de anticorruptiecommissie zelf moet binnen een strak afgebakende periode een volledig ingevuld formulier laten vastleggen bij een notaris en vervolgens het ontvangstbewijs laten registreren bij de commissie die toezicht houdt op naleving. Die registratie verdwijnt niet in een la, maar wordt opgenomen in een officieel register dat bedoeld is om later te kunnen toetsen of levensstijl en besluitvorming sporen met de inkomens en belangen die op papier zijn gezet.
De anticorruptiecommissie benadrukt dat alle formele processen doorgaan, ook nu zij zelf van adres verandert, en rekent op volledige en tijdige medewerking van iedereen die onder de regels valt. De boodschap is duidelijk, wie publieke macht uitoefent of mee beslist over staatsmiddelen moet bereid zijn zijn eigen positie onder het vergrootglas te leggen, niet pas wanneer er een schandaal uitbreekt, maar als normaal onderdeel van het ambt. Voor een samenleving die genoeg schandalen heeft gezien rond staatsbedrijven, banken en fondsen ligt hier een stille uitnodiging aan bestuurders om het goede voorbeeld te geven en niet te wachten tot onderzoeksrapporten hen daartoe dwingen.
In de achtertuin van het paleis werd dezelfde dag een ander gezicht van Suriname zichtbaar, waar mannen en vrouwen uit alle hoeken van de samenleving een onderscheiding ontvingen voor jarenlange inzet in onderwijs, zorg, cultuur, ondernemerschap en gemeenschapswerk. De president wees erop dat onafhankelijkheid geen datum is, maar een beweging die is gebouwd op strijd, visie en volharding van mensen die vaak buiten de schijnwerpers bleven. Zij schetste een land dat midden in een fase van herstel staat, met openstaande dossiers in economie, onderwijs en gezondheidszorg, en benadrukte dat de grootste opgave niet alleen ligt in plannen en begrotingen, maar in het vormgeven van een duidelijke route naar een stabiele en rechtvaardige samenleving waarin iedereen zich herkent.
In haar woorden klonk trots door over de culturele rijkdom, creativiteit en innerlijke kracht van de bevolking, die in de onderscheiden personen tastbaar werd gemaakt. Tegelijk werd duidelijk dat waardering voor individuen niet losstaat van de kwaliteit van instituties, want een samenleving die haar stille bouwers viert, kan zich moeilijk veroorloven om tegelijk weg te kijken bij wanbeheer in bedrijven die met publiek geld draaien. Wie de lijn doortrekt tussen de decoraties in de tuin, de vragen in het parlement en de nieuwe regels rond vermogensverklaringen, ziet de contouren van een land dat op zoek is naar een volwassen omgang met macht, waarin trots op vijftig jaar zelfstandigheid hand in hand gaat met de bereidheid om korte lijnen, vriendendiensten en schimmige deals stap voor stap in te ruilen voor open boeken en verantwoordelijkheid.
