De escalatie rond de Telecommunicatieautoriteit Suriname (TAS) legt opnieuw de kwetsbaarheid bloot van parastatale instellingen die verstrikt raken in politieke belangen. Volgens VHP-parlementariër Krishna Mathoera had de regering veel eerder moeten ingrijpen om te voorkomen dat een politiek-bestuurlijk conflict uitgroeide tot een kwestie die het imago van de TAS, de regering en Suriname schaadt. Haar kritiek raakt daarmee aan een structureel probleem, de invloed van coalitiepolitiek op instellingen die juist onafhankelijk en deskundig moeten functioneren. Mathoera stelt dat de president, de vicepresident en de verantwoordelijke minister al eerder op de hoogte waren van de problemen. Dat desondanks geen tijdige oplossing tot stand kwam, roept vragen op over de bestuurlijke verantwoordelijkheid binnen de coalitie. Wanneer de hoogste politieke leiding signalen over een conflict ontvangt, mag worden verwacht dat zij voorkomt dat onenigheid tussen betrokken partijen de werking en geloofwaardigheid van een publieke instelling ondermijnt. De gang van zaken rond de TAS maakt volgens Mathoera duidelijk dat het probleem niet uitsluitend bij de direct betrokken personen ligt. De kern zit volgens haar in de strijd tussen coalitiepartijen om invloedrijke posities bij parastatale bedrijven.
Daardoor dreigt het belang van politieke machtsverhoudingen zwaarder te wegen dan de deskundigheid die nodig is om publieke instellingen naar behoren te laten functioneren. De uitspraak van Mathoera raakt aan een hardnekkig vraagstuk binnen het bestuur van staatsgelieerde ondernemingen en autoriteiten, de verdeling van functies op basis van politieke afspraken, in plaats van aantoonbare geschiktheid. Wanneer benoemingen vooral worden gestuurd door partijbelangen, ontstaat het risico dat loyaliteit belangrijker wordt dan ervaring, integriteit en vakkennis. Het moet niet gaan om personen, het moet gaan om competente mensen op basis van vacatures en geschiktheid. Die uitspraak legt de nadruk op een principe dat verder reikt dan de huidige TAS kwestie. Publieke functies zijn geen politieke eigendommen die na verkiezingen onder coalitiepartners kunnen worden verdeeld. Het gaat om verantwoordelijkheden waarbij het functioneren van de instelling en het vertrouwen van de samenleving voorop moeten staan. De kwestie maakt bovendien duidelijk hoe kwetsbaar bestuur wordt wanneer coalitieafspraken de institutionele onafhankelijkheid dreigen te verdringen. Als partijen onderling strijden om benoemingen, kan een bestuursconflict veranderen in een machtsstrijd waarin het publieke belang naar de achtergrond verdwijnt.
Het conflict is extra gevoelig vanwege de rol die de TAS vervult binnen de telecommunicatiesector. De autoriteit houdt toezicht op telecombedrijven en heeft volgens Mathoera ook een belangrijke functie bij de toepassing van de Wet op de bijzondere opsporingsbevoegdheden (BOB), onder meer waar het gaat, om het mogelijk maken van het onderscheppen van communicatie in het kader van onderzoeken. Een conflict dat de bestuurlijke stabiliteit van de TAS aantast, is daarom niet zonder gevolgen. De geloofwaardigheid van toezicht hangt mede af van een professionele organisatie, duidelijke verantwoordelijkheden en vertrouwen in de manier waarop besluiten worden genomen. Juist bij een instelling die betrokken is bij gevoelige bevoegdheden, moeten deskundigheid, zorgvuldigheid en onafhankelijkheid zwaar wegen. Politieke bemoeienis met bestuursposities kan twijfel oproepen over de vraag of de instelling uitsluitend haar wettelijke taak dient. Dat betekent niet automatisch dat de uitvoering van die taak is aangetast, maar het onderstreept wel waarom bestuurlijke conflicten snel en transparant moeten worden opgelost. Mathoera betreurt dat de kwestie uiteindelijk bij de rechter terecht is gekomen.
Volgens haar had het conflict in eerste instantie politiek moeten worden opgelost, waarbij de president haar gezag had moeten gebruiken om de betrokken partijen tot een oplossing te brengen. De gang naar de rechter kan noodzakelijk zijn wanneer partijen hun rechten willen beschermen of een geschil juridisch moet worden beslecht. Toch neemt een gerechtelijke procedure de politieke verantwoordelijkheid voor het ontstaan en de escalatie van een bestuurlijk conflict niet weg. Een rechter kan een juridisch geschil beoordelen, maar kan niet in de plaats treden van een coalitie die haar onderlinge afspraken niet weet na te komen. Daarmee komt ook de rol van de president nadrukkelijk in beeld. Bestuurlijke verantwoordelijkheid betekent niet alleen reageren wanneer een conflict openbaar wordt of juridische gevolgen krijgt. Het vereist ook tijdig optreden, bemiddeling en het bewaken van de grenzen tussen politieke afspraken en het functioneren van publieke instellingen. Als structurele oplossing pleit Mathoera voor onafhankelijke raden van commissarissen bij parastatale bedrijven, met benoemingen op basis van deskundigheid.
Een dergelijk uitgangspunt kan bijdragen aan sterker toezicht, mits onafhankelijkheid niet alleen op papier bestaat, maar ook wordt ondersteund door transparante selectieprocedures, duidelijke bevoegdheden en controleerbare verantwoordelijkheden. De TAS-kwestie legt daarnaast tekortkomingen in de communicatie binnen de coalitie bloot. Politieke partijen moeten afspraken nakomen en meningsverschillen via overleg oplossen, zonder dat de instellingen waarvoor zij verantwoordelijkheid dragen de gevolgen van hun onderlinge strijd moeten ondervinden. Uiteindelijk draait deze kwestie om meer dan een conflict over posities. Zij stelt de verhouding tussen partijbelang en landsbelang centraal. Zolang de verdeling van invloedrijke functies een bron van politieke strijd blijft, lopen publieke instellingen het risico speelbal te worden van coalitiebelangen. De uitspraak van Mathoera is daarmee ook een oproep tot bestuurlijke hervorming. Zonder transparante benoemingen, onafhankelijke controle en tijdig politiek ingrijpen blijven vergelijkbare conflicten mogelijk. De geloofwaardigheid van de TAS en andere parastatale instellingen hangt niet alleen af van hun wettelijke taken, maar ook van de bereidheid van de politieke leiding om het algemeen belang daadwerkelijk boven partijpolitieke afspraken te plaatsen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
