De regering heeft de toekomstige olierechten uit het offshoreblok teruggekocht die eerder in een ingewikkelde schuldconstructie waren ondergebracht bij internationale obligatiehouders. Daarmee worden de opbrengsten uit de verwachte productie opnieuw volledig naar de staatskas geleid in plaats van naar een apart instrument dat vooral de schuldeisers beschermde. Volgens president Jenny Simons was de ingreep nodig omdat het eerdere akkoord Suriname dreigde op te zadelen met een renteberg die de begroting en de wisselkoers zwaar zou verzwakken. Door nu in te grijpen probeert de regering te voorkomen dat de eerste grote olie stroom al verdampt voordat die het land echt kan versterken.
De olierechten waren vastgezet in het zogenoemde value recovery instrument, een afsprakenpakket waarin toekomstige royalties uit Blok acht en vijftig automatisch werden doorgesluisd naar houders van Oppenheimerleningen. In dat schema liepen de verplichtingen elk jaar op, waardoor de uiteindelijke rekening aan het eind van de looptijd ruim boven het oorspronkelijke bedrag zou uitkomen. Tegelijk kwam er een moment in zicht waarop de rente op de heronderhandelde schuld binnen zeer korte tijd naar een niveau zou springen dat Suriname volgens de president eenvoudigweg niet kan dragen. De keuze was dus tussen afwachten tot die klap viel of actief zoeken naar een nieuwe constructie waarin het land zelf weer meer grip heeft op zijn oliepad.
De regering heeft gekozen voor die tweede route door nieuwe staatsobligaties uit te geven waarmee de oude afspraken met de obligatiehouders zijn afgekocht en doorgeschoven. In plaats van op zeer korte termijn zware rentebetalingen te moeten doen, ontstaat nu enkele jaren extra ademruimte voordat rente en aflossing weer serieus gaan doorwerken in de begroting. Dat verlaagt de kans op schokken in de valutamarkt, omdat er geen plotselinge behoefte meer is aan een zeer groot bedrag in harde valuta op een moment. In overleg met TotalEnergies, Staatsolie en de betrokken internationale bank is doorgerekend of de verwachte productievolumes voldoende dekking geven voor deze nieuwe schuldenlijn, zodat het land niet opnieuw in een valkuil stapt.
Volgens Simons is het value recovery instrument volledig afgelost, wat betekent dat de olierechten zelf nu weer onbezwaard aan Suriname toekomen zodra de productie op gang komt. Ook stopt daarmee de automatische jaarlijkse groei van de verplichtingen, die anders als een soort rente op rente tot ver voorbij het midden van deze eeuw zou zijn blijven doorlopen. In plaats van een constructie waarin steeds meer van de toekomstige olieopbrengsten was vastgeklikt, ontstaat nu de mogelijkheid om zelf te bepalen welk deel naar schulden, welk deel naar reserves en welk deel naar ontwikkeling gaat. Dat vraagt om discipline, omdat extra ruimte in de kas snel kan verleiden tot uitgaven op de korte termijn in plaats van tot versterking van buffers en investeringen die het land op lange termijn stabieler maken.
Naast de herziening van de marktleningen zoekt de regering ook met andere grote kredietgevers naar afspraken die beter aansluiten bij de werkelijke draagkracht van de economie. Met name de gesprekken met China moeten ertoe leiden dat terugbetaling pas serieuze vormen aanneemt wanneer de eerste structurele inkomsten uit de offshore olie en andere bronnen binnenkomen. In die aanpak past het idee dat schulden niet langer de agenda dicteren, maar worden afgestemd op het tempo waarin het land zijn productieve basis kan uitbreiden. Hoe zorgvuldiger die balans wordt bewaakt, hoe groter de kans dat de olie niet alleen een nieuw hoofdstuk in de begroting schrijft, maar ook een steviger fundament legt onder onderwijs, infrastructuur en versterking van de instellingen die over dit soort deals waken.
Minister van Financiën en Planning Adelien Wijnerman schetste daarnaast hoe de technische schuldherschikking de erfenis van eerdere beslissingen blootlegt. Het internationale adviesbureau dat de vorige regering had ingehuurd voor de heronderhandelingen heeft nog aanzienlijke openstaande nota’s, waarvan een deel inmiddels is betaald en een deel nog moet worden voldaan. Het contract met dit bureau is inmiddels beëindigd, maar de financiële verplichtingen lopen nog door tot de laatste rekeningen zijn vereffend. Die episode maakt duidelijk hoe belangrijk het is dat bij toekomstige grote deals niet alleen wordt gekeken naar de voorwaarden van leningen, maar ook naar de manier waarop kennis wordt opgebouwd in eigen huis zodat Suriname minder afhankelijk wordt van dure externe experts wanneer het opnieuw over miljardenbeslissingen gaat.
