In Kingston schuift het leven langzaam weer op gang, maar onder de modder en plassen achtergelaten door orkaan Melissa schuilt een nieuwe dreiging die minder zichtbaar is dan omgewaaide palmbomen en kapotte hotels. Waar de wind is gaan liggen en het water ogenschijnlijk tot rust is gekomen, duikt nu een uitbraak op van leptospirose op, een sluipende infectie die boeren, schoonmaakploegen en hele gemeenschappen in Jamaica in angst houdt, omdat gewone regenplassen plots tot bron van besmetting zijn geworden.
De orkaan trok met verwoestende kracht over het eiland en liet een keten van overstromingen en aardverschuivingen achter, waardoor complete wijken dagenlang onder vuil water stonden en landbouwgebieden veranderden in modderige, moeilijk bereikbare velden. In die omstandigheden voelen ratten en andere plaagdieren zich thuis en precies hun urine is de schakel waardoor de bacterie zich verspreidt in plassen, sloten en drassige grond, zodat een onschuldige snee aan de voet of een hand vol modder in het gezicht genoeg kan zijn om iemand ziek te maken. Gezondheidsdiensten signaleren inmiddels een duidelijke stijging van bevestigde en verdachte gevallen en leggen een rechtstreeks verband tussen de uitbraak en de hardnekkige wateroverlast in de nasleep van de storm.
Artsen op de spoedeisende hulp melden patiënten die eerst denken griep te hebben, met koorts, hoofdpijn en pijnlijke spieren, maar bij wie bloedonderzoek later wijst op een veel ernstiger beloop. Zonder tijdige behandeling kan leptospirose zich ontwikkelen tot een levensbedreigend ziektebeeld met nierfalen, leverproblemen, hersenvliesontsteking en inwendige bloedingen, waardoor vooral mensen met een zwakkere gezondheid weinig reserve hebben. Het is precies deze overlap met andere tropische infecties die de diagnose bemoeilijkt, omdat klachten lijken op dengue, chikungunya of eenvoudige verkoudheden, terwijl de bacterie ondertussen haar werk doet in organen en bloedvaten.
De minister van Volksgezondheid benadrukt dat de uitbraak direct is gekoppeld aan de omstandigheden die de orkaan heeft gecreëerd, met overstroomde straten, kapotte rioleringen en achtergebleven vuilnis in woonwijken en langs landbouwpercelen. Hulpdiensten waarschuwen iedereen die in overstroomde gebieden moet werken, van landbouwers en aannemers tot vrijwilligers en brandweerlieden, dat contact met besmet water een serieus risico vormt en dat beschermende laarzen, handschoenen en grondige reiniging na afloop geen luxe zijn maar een noodzakelijke voorzorg. In plattelandsgebieden waar rubberlaarzen geen vanzelfsprekendheid zijn, proberen lokale gezondheidswerkers met voorlichting en noodpakketten de schade te beperken, maar de combinatie van armoede, schade en gebrekkige infrastructuur maakt dat elke regenbui opnieuw een bron van zorg is.
De economische tol van orkaan Melissa werkt in dit alles als een versterker van kwetsbaarheid, omdat toerisme en landbouw zware schade hebben opgelopen, hotels en guesthouses kampen met annuleringen en duizenden inwoners inkomsten missen. Waar de overheid rekent aan miljarden aan schade, hebben gezinnen te maken met kapotte daken, beschadigde scholen en velden vol verloren oogst, waardoor de verleiding groot is om snel weer aan de slag te gaan in een omgeving die nog niet veilig is. Juist daar wringt het, want mensen die puin ruimen zonder bescherming, kinderen die in achtergebleven plassen spelen en boeren die in overstroomde percelen werken, vormen de groep die nu het hardst wordt getroffen door leptospirose.
De situatie in Jamaica legt tegelijk een bredere zwakke plek in het Caribisch gebied bloot, namelijk de manier waarop natuurrampen en infectieziekten in elkaars verlengde liggen. Een orkaan wordt vaak beoordeeld op windsnelheden en schade aan gebouwen, maar de echte nasleep speelt zich af in de weken daarna, wanneer vervuild water, verzwakte gezondheidszorg en economische druk samenkomen. Voor landen als Suriname, waar grote delen van het jaar veel regen valt en waar in laaggelegen gebieden eveneens sprake is van wateroverlast en knaagdieren, is de uitbraak op Jamaica een waarschuwingssignaal dat rampenplanning niet alleen over dijken, schuifwallen en evacuatieplannen mag gaan, maar ook over rattenbestrijding, veilige opslag van veevoer, beschermingsmiddelen voor veldwerkers en een alerte gezondheidsdienst die vroege signalen van infecties serieus neemt, zodat ziekten die nu elders slachtoffers maken niet onverwacht voet aan de grond krijgen langs onze eigen rivieren en polders.
