Mentale gezondheid is geen individueel probleem. Het is een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Die krachtige boodschap staat centraal in het betoog van Joyce Dawson, voorzitter en medeoprichter van Stichting Ypsilon. In Suriname, waar de druk op de gezondheidszorg al jaren voelbaar is, vraagt mentale zorg om méér dan pillen, diagnoses en ziekenhuisopnames. Het vraagt om betrokken families, geïnformeerde buurten en een samenleving die durft te kijken naar haar eigen kwetsbaarheden. Te vaak zeggen we dat we roeien met de riemen die we hebben. Maar juist wanneer het misgaat, wordt duidelijk waar de gaten zitten. Dan moeten we de moed hebben om die onder ogen te zien. Volgens Dawson is er reden tot zorg binnen de hele gezondheidszorg, niet alleen binnen de geestelijke gezondheidszorg. De cruciale vraag is of er voldoende wordt gedaan om mensen op te vangen in kritieke fases van hun leven. Want mentale problemen ontstaan niet in een vacuüm. Ze ontwikkelen zich in gezinnen, op straat, in buurten en op werkplekken. Wanneer iemand psychisch vastloopt, raakt dat niet alleen die persoon. De hele familie wordt meegesleurd. De buren merken het. De gemeenschap voelt het. En toch weten we vaak niet hoe we moeten reageren, laat staan hoe we kunnen helpen. Juist de thuissituatie blijkt een van de grootste uitdagingen. Families voelen zich machteloos, onwetend of zelfs buitengesloten.
Onvoldoende informatie, onduidelijkheid over zorgmogelijkheden en de vraag of hulp überhaupt betaalbaar is, maken de situatie nog ingewikkelder. Een hardnekkige misvatting in Suriname is dat mensen met een psychiatrische aandoening automatisch opgenomen moeten worden in het Psychiatrisch Centrum Suriname (PCS). Dawson is daar stellig over, dat is simpelweg niet altijd nodig. Veel mensen beschikken over een enorme veerkracht, mits zij op tijd hulp krijgen en goed worden begeleid. Maar daar wringt het vaak, de nazorg. Zonder duidelijke opvolging, ondersteuning en begeleiding neemt de kans op terugval toe. Daarbij speelt privacy een dubbele rol. Hoewel bescherming van persoonlijke gegevens essentieel is, zorgt het soms ook voor stiltes, tegenstrijdige belangen en gemiste kansen om families écht te betrekken bij het herstelproces. Om die kloof te overbruggen, pleit Dawson voor vertrouwenspersonen en veilige ontmoetingsplekken waar familieleden terechtkunnen met hun zorgen en vragen. De stichting biedt educatie en praktische handvatten aan families en naasten van mensen met psychiatrische aandoeningen. Het gaat daarbij niet alleen om theorie, maar om het dagelijks leven: het op tijd innemen van medicatie, het vermijden van alcohol en drugs, het herkennen van waarschuwingssignalen, het belang van rust en ontspanning, ook voor de mantelzorger. Ook verpleegkundigen worden actief betrokken, zodat zij beter leren omgaan met patiënten en hun omgeving. Via informatiebijeenkomsten wordt kennis gedeeld en begrip opgebouwd.
Een ander gevoelig onderwerp is de beschikbaarheid van medicijnen. In Suriname zijn vooral oudere generatie geneesmiddelen toegankelijk, omdat ze betaalbaar zijn. Nieuwere medicijnen bestaan wel, maar zijn voor veel mensen financieel onhaalbaar. Het is belangrijk dat psychiaters goed vertrouwd zijn met alle beschikbare middelen. Binnen Ypsilon worden open gesprekken gevoerd over de voor- en nadelen van medicatie, waaronder het verschil in bijwerkingen. Bij ernstige aandoeningen, zoals psychoses, is uitstel geen optie. Wachten tot het escaleert kan levens ontwrichten, waarschuwt Dawson. Tijdige signalering en blijvend contact met de behandelend arts zijn cruciaal. Herstel is mogelijk, maar soms is blijvende medicatie nodig om terugval te voorkomen. Toch is het verhaal van mentale gezondheid niet alleen één van zorgen en tekortkomingen. Dawson wijst ook op inspirerende voorbeelden. Cliënten die ooit zelf worstelden, zijn inmiddels opgeleid tot ervaringsdeskundigen en helpen nu anderen op hun pad naar herstel. Dat is de kracht van Ypsilon. We luisteren, verzamelen ervaringen en koppelen die terug naar psychiaters. Want echte zorg begint bij luisteren. Om die dialoog levend te houden, organiseert Stichting Ypsilon maandelijks gespreksavonden. Op 28 januari staat een bijeenkomst gepland rond nazorg en obstakels binnen de geestelijke gezondheidszorg. Bezoekers krijgen daar de ruimte om ervaringen te delen, vragen te stellen en nieuwe ideeën aan te dragen. Want één ding is duidelijk, mentale gezondheid is geen individueel probleem. Het is een gezamenlijke uitdaging en alleen samen kan Suriname bouwen aan een zorgsysteem dat niemand achterlaat.
