Het belastingdebat in Latijns Amerika en het Caribisch gebied raakt steeds vaker verstrikt tussen oplopende lasten en terugvallende groei, waardoor een andere benadering steeds meer gewicht krijgt. In die benadering draait het niet alleen om rechtvaardigheid en belastingopbrengst, maar krijgt economische groei zelf opnieuw de plaats van volwaardig hoofddoel. Een nieuw Wereldbankrapport stelt dat het fiscale debat in de regio te lang is gevoerd alsof regeringen alleen maar hoefden te kiezen tussen meer inning en meer herverdeling, terwijl de vraag is hoe een belastingstelsel investeringen, ondernemerschap en productiviteit beïnvloedt. Daarmee wordt belastingheffing niet langer uitsluitend bekeken als een instrument om geld op te halen, maar als een mechanisme dat mede bepaalt of een economie ademt of verstikt.
In dat rapport wordt betoogd dat de klassieke reflex om lage btw tarieven of uitzonderingen te gebruiken voor sociale bescherming niet altijd het meest doeltreffende antwoord is, zeker niet in een regio met veel informaliteit en een smalle fiscale basis. De auteurs schuiven daarom gerichte inkomensoverdrachten naar voren als krachtiger wapen tegen ongelijkheid, juist omdat een bredere en neutralere consumptiebelasting dan minder scheef hoeft te worden ontworpen en efficiënter kan werken. De waarschuwing is tegelijk duidelijk, want te hoge standaardtarieven voor de btw kunnen groei afremmen, consumptie verstoren en de prikkel tot ontwijking verder opvoeren, waardoor zelfs een ogenschijnlijk sterke belastingbron haar eigen draagvlak ondermijnt.
De druk op het winstbelastingmodel in de regio wordt in dezelfde analyse nog harder blootgelegd, omdat hoge tarieven voor de vennootschapsbelasting in combinatie met een lastig ondernemingsklimaat investeringen ontmoedigen en ontwijking aantrekkelijker maken. Het rapport pleit daarom voor tarieven die meer in de pas lopen met andere opkomende markten, gekoppeld aan strakkere handhaving en modernere inning, en stelt tegelijk dat de personenbelasting in veel landen te smal is om echt veel te betekenen, ondanks hoge toptarieven die ondernemerschap kunnen afstraffen zonder de basis wezenlijk te verbreden. Opvallend is dat onroerendgoedbelasting in deze benadering nadrukkelijk serieuzer wordt genomen, juist omdat tastbare bezittingen minder makkelijk kunnen wegvluchten dan mobiel financieel vermogen en technologie taxatie en registratie beter uitvoerbaar maakt.
Voor de regio als geheel valt die redenering in vruchtbare maar gevoelige bodem, want de belastingdruk in Latijns Amerika en het Caribisch gebied blijft lager dan in de OESO en de samenstelling van de ontvangsten is vaak minder groeivriendelijk en minder stabiel. De meest recente Revenue Statistics laten zien dat de belastingopbrengst als aandeel van het bbp in de regio rond 21,3 procent lag in 2023, ruim onder het OESO gemiddelde, wat tegelijk blootlegt hoe afhankelijk veel staten blijven van smalle bases, uitzonderingen en zwakke naleving. In zo’n omgeving wordt fiscale hervorming al snel politiek explosief, maar precies daarom groeit de aantrekkingskracht van een model dat minder leunt op hoge nominale tarieven en meer op eenvoud, technologie, naleving en beter gerichte compensatie.
Voor Suriname wordt deze discussie extra relevant, omdat het IMF in de meest recente consultatie meldt dat de inning van de btw sinds de invoering in 2023 gestaag verbetert en dat de autoriteiten nu verder willen met scherpere handhaving en digitalisering van de belastingdienst. Daarmee zit Paramaribo al midden in de overgang van een oud fiscaal model naar een systeem waarin opbrengst, naleving en economische schade veel directer tegen elkaar worden afgewogen, op een moment waarop groei, olieverwachtingen en sociale druk tegelijk oplopen. Wat hieruit naar voren komt, is dat Suriname zich geen belastingstelsel kan permitteren dat alleen hard klinkt op papier, maar zwak presteert in de praktijk, want de winst ligt in een bredere basis, strategische inning, gerichtere sociale steun en een fiscaal klimaat dat ondernemers niet wegduwt voordat de volgende groeifase begint.
Volg de Facebookpagina en Youtube kanaal voor data, nieuws en inspiratie. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
Het hele document Rethinking Taxation for Growth in Latin America and the Caribbean kunt u hier downloaden.
