In de Golf is het wantrouwen inmiddels zo diep geworden dat zelfs een bestand de markten niet meer geruststelt, omdat de Straat van Hormuz grotendeels gesloten blijft en de diplomatie rond Iran vastzit. Een hoge functionaris van de Verenigde Arabische Emiraten waarschuwde dat Teheran niet kan worden vertrouwd met eenzijdige afspraken over de doorvaart door deze cruciale zeestraat. Daarmee verwoordt Abu Dhabi wat veel Golfstaten vrezen, namelijk dat veiligheid op Hormuz niet mag afhangen van de belofte van één partij die volgens hen zelf deel is van de escalatie.
De oorlog sleept nu al twee maanden voort en heeft de belangrijkste energieroute ter wereld veranderd in een geopolitieke drukknop. Ongeveer 20 procent van de wereldwijde olie en gasstromen wordt geraakt door de blokkade en de Amerikaanse marine houdt tegelijk Iraanse ruwe olie tegen, waardoor de markt met twee verstoringen tegelijk moet rekenen. De gevolgen zijn direct zichtbaar in de prijs van energie, in de zenuwen van beleggers en in de vrees dat een langdurige sluiting de wereldeconomie richting nieuwe vertraging duwt.
Sinds 8 april geldt er een staakt het vuren tussen Washington en Teheran, maar vrede is dat nog niet. De gesprekken zitten vast, Pakistan heeft als bemiddelaar nog geen nieuwe datum voor overleg vastgelegd en president Donald Trump liet eerder weten ontevreden te zijn over het laatste Iraanse voorstel. Volgens dat voorstel wil Iran eerst een formeel einde aan de oorlog en oplossing van de scheepvaartkwestie, voordat het nucleaire programma opnieuw centraal wordt besproken.
De spanning werd verder opgevoerd door berichten dat Trump militaire opties zou laten voorleggen om Iran alsnog terug naar de onderhandelingstafel te dwingen. In Teheran zijn luchtverdedigingssystemen geactiveerd en Iraanse bronnen houden rekening met een korte maar hevige Amerikaanse aanval, mogelijk gevolgd door Israëlische acties. Commandanten van de Revolutionaire Garde waarschuwen dat zelfs een beperkte aanval langdurige en pijnlijke vergelding tegen Amerikaanse posities in de regio kan uitlokken.
De uitspraken van Anwar Gargash, adviseur van de president van de Verenigde Arabische Emiraten, maken duidelijk hoe zwaar de aanvalservaring in de Golfstaten weegt. Na de Amerikaans Israëlische luchtaanvallen van 28 februari vuurde Iran op Amerikaanse bases, infrastructuur en bedrijven die aan Washington zijn gelinkt in Golfstaten, terwijl Hezbollah vanuit Libanon Israël bestookte. Gargash stelde dat alleen collectieve internationale wil en internationaal recht de vrijheid van navigatie door Hormuz kunnen waarborgen, omdat Abu Dhabi eenzijdige Iraanse arrangementen niet betrouwbaar acht.
Voor Trump ligt er ondertussen ook binnenlands druk op het dossier. De Amerikaanse War Powers Resolution uit 1973 stelt grenzen aan militaire betrokkenheid zonder steun van het Congres, maar een functionaris van de regering zou hebben gesteld dat de vijandelijkheden door het bestand van april juridisch als beëindigd gelden. Daardoor lijkt de formele deadline politiek zwaar, maar praktisch voorlopig geen breekpunt voor het verloop van de oorlog.
De oliemarkt leest de situatie anders dan de juristen in Washington. Brent olie steeg donderdag tot 126 dollar per vat, het hoogste niveau sinds 2022, en bleef vrijdag boven 111 dollar hangen met een stevige weekwinst. Handelaren kijken niet meer naar geruststellende woorden, maar naar tankers, verzekeringskosten, militaire bewegingen en de vraag of de zeestraat werkelijk weer open kan.
Iran probeert tegelijk duidelijk te maken dat het niet snel zal buigen. Het land zegt dat zijn nucleaire programma civiel is en eist erkenning van zijn recht op uraniumverrijking, terwijl Trump herhaalt dat Iran geen kernwapen mag krijgen. De Iraanse economie is zwaar geraakt, de olie uitvoer wordt afgesneden en de sociale druk neemt toe, maar analisten waarschuwen dat Teheran een langdurige patstelling in de Golf voorlopig kan proberen uit te zitten.
Washington verkent daarom meerdere sporen tegelijk. Er wordt gesproken over het verlengen van de blokkade, het uitroepen van een eenzijdige overwinning en zelfs scenario’s waarbij grondtroepen delen van de zeestraat zouden veiligstellen voor commerciële scheepvaart. Tegelijk heeft het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken partnerlanden uitgenodigd om zich aan te sluiten bij een nieuwe maritieme coalitie, de Maritime Freedom Construct, maar Frankrijk, Groot Brittannië en andere landen willen pas helpen openen wanneer de vijandelijkheden echt zijn beëindigd.
Dat aarzelen van bondgenoten is veelzeggend. Niemand wil verantwoordelijk worden voor een operatie die officieel draait om vrije doorvaart, maar in de praktijk kan uitlopen op directe confrontatie met Iran. De Golfstaten willen bescherming, Europa wil energiezekerheid, Washington wil drukmiddelen behouden en Teheran wil niet dat Hormuz onder buitenlandse controle komt te staan.
De crisis bewijst opnieuw dat energiezekerheid geen abstract begrip is. Eén zeestraat beïnvloedt brandstofprijzen, transportkosten, kunstmest, voedselprijzen, verzekeringen, scheepvaart en begrotingsdruk in landen die duizenden kilometers verder liggen. Zelfs humanitaire hulp wordt geraakt, omdat verstoringen in scheepvaart, brandstof en verzekering volgens de VN leiden tot hogere kosten en weken vertraging bij levering aan kwetsbare groepen.
Suriname moet deze spanning lezen als een economische realiteit die ook kleine landen raakt, omdat duurdere brandstof via transport, voedselimport, bouwmaterialen, stroomkosten en bedrijfsvoering snel doorsijpelt naar de burger. Een land dat straks olie inkomsten verwacht, mag niet denken dat olie automatisch energiezekerheid betekent. Strategische voorraden, lokale voedselproductie, efficiënter transport, duidelijke brandstofbuffers en een bredere energiemix worden belangrijker wanneer één conflict in de Golf de wereldrekening kan verhogen.
Hormuz is daarmee niet alleen een militair probleem, maar een spiegel van de kwetsbaarheid van de wereldeconomie. De Emiraten vertrouwen Iran niet, Iran vertrouwt Washington niet, Washington zoekt bondgenoten en de markt vertrouwt vooral geen enkele belofte meer zolang tankers blijven wachten. Zolang de doorvaart niet herstelt en de nucleaire impasse blijft liggen, blijft de olieprijs de taal spreken die diplomaten liever vermijden.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
