De naam van de Salvadoraanse president Nayib Bukele klinkt door Haïtiaanse straten waar inwoners hopen dat buitenlandse militairen kunnen helpen hun wijken terug te winnen op gewapende bendes, nadat geweld en verdrijving het vertrouwen in de bescherming door de eigen overheid hebben uitgehold. In de hoofdstad Port au Prince en in Belladère en Jérémie zijn inwoners de straat opgegaan om steun uit te spreken voor Bukele en de Salvadoraanse troepen. Hun boodschap draait om een verlangen dat steeds dringender wordt, weer naar huis kunnen en zich vrij door hun land kunnen bewegen.
Tijdens de demonstraties in de hoofdstedelijke wijk Canapé Vert richtte de kritiek zich ook op het Haïtiaanse bestuur, dat volgens deelnemers onvoldoende middelen en steun biedt aan politie en leger. Sommige betogers verklaarden hun vertrouwen in de eigen autoriteiten te hebben verloren. Dat burgers vervolgens hun hoop vestigen op een buitenlandse president, maakt zichtbaar hoe diep de kloof tussen de behoefte aan veiligheid en de ervaren bescherming door de staat is geworden.
De versterkte Salvadoraanse inzet volgde op de verdwijning van vier militaire luchtvaarttechnici na een hinderlaag op 18 oktober. El Salvador stuurde vervolgens meer dan tweeduizend militairen naar Haïti om de zoektocht te ondersteunen. Bukele dreigde met een hardere aanpak als de mannen niet levend en ongedeerd zouden terugkeren. Een operatie rond vermiste landgenoten heeft daarmee ook verwachtingen gewekt bij inwoners die hopen dat de buitenlandse militairen hun eigen onveiligheid zullen helpen beëindigen.
De situatie rond de vermiste mannen blijft echter onzeker, ondanks de grote militaire aanwezigheid. De Haïtiaanse politie maakte bekend dat het uitgebrande voertuig waarin zij hadden gereisd was teruggevonden, maar daarmee was hun verblijfplaats nog niet vastgesteld. Die onzekerheid onderstreept hoe voorzichtig berichten over doorbraken moeten worden beoordeeld. De aankomst van militairen en de belofte om bendes aan te pakken geven mensen hoop, maar leveren op zichzelf nog geen bewijs dat de bevolking duurzaam wordt beschermd.
Bukele brengt een reputatie mee die zijn aantrekkingskracht helpt verklaren, omdat het bendegeweld in El Salvador sterk is teruggedrongen en officiële cijfers een scherpe daling van het aantal moorden laten zien. Tegelijk bestaan ernstige bezwaren tegen de wijze waarop die veiligheid is afgedwongen. Mensenrechtenonderzoekers hebben willekeurige arrestaties, marteling en het ontbreken van behoorlijke rechtsbescherming gedocumenteerd. Beperkingen op de toegang tot misdaadcijfers bemoeilijken bovendien een onafhankelijke beoordeling van de officiële resultaten. Het succesverhaal vraagt daardoor om meer onderzoek dan beelden van opgesloten bendeleden alleen kunnen bieden.
Ook in Haïti vraagt de militaire inzet om duidelijke afspraken over gezag en verantwoordelijkheid, omdat volgens de Verenigde Naties het overgrote deel van de extra Salvadoraanse militairen buiten het kader van de internationaal gesteunde strijdmacht tegen bendes opereert. De organisatie benadrukt dat veiligheidsoperaties de mensenrechten en het internationale recht moeten respecteren. Voor inwoners die tussen gewapende groepen en oprukkende veiligheidstroepen leven, is helder toezicht van direct belang. Zij moeten erop kunnen vertrouwen dat hun woonplaats hen niet automatisch verdacht maakt en dat misstanden onderzocht kunnen worden.
De steunbetuigingen tonen hoe groot het verlangen naar bescherming onder de demonstranten is, maar vormen geen landelijke peiling over Bukele of zijn methoden. Evenmin rechtvaardigen zij de conclusie dat de bendes al verslagen zijn. Een werkelijke doorbraak moet blijken uit wijken waar gezinnen veilig terugkeren, wegen die weer toegankelijk worden en een overheid die haar verantwoordelijkheid kan blijven dragen wanneer buitenlandse eenheden vertrekken. De dagelijkse veiligheid van burgers moet uiteindelijk bepalen hoe de operatie wordt beoordeeld.
Suriname heeft er belang bij deze ontwikkeling te volgen vanuit de vraag hoe vertrouwen in politie, justitie en openbaar bestuur behouden blijft voordat onveiligheid dat vertrouwen aantast. Tijdige investeringen in recherche, integere instituties, grensbewaking en kansen voor jongeren versterken het vermogen om criminaliteit te bestrijden en escalatie te voorkomen. Een bestuur dat klachten serieus behandelt en zichtbaar optreedt tegen misdaad, geeft burgers reden om bescherming binnen de rechtsstaat te blijven zoeken.
Het gejuich voor Bukele legt daarmee een zware opdracht neer bij iedereen die verantwoordelijkheid draagt voor Haïti, omdat achter de steunbetuigingen mensen staan die hun huis, bewegingsvrijheid en bestaanszekerheid terug willen. Hun hoop verdient een aanpak die resultaat oplevert en verantwoording mogelijk maakt. De waarde van de buitenlandse hulp zal zichtbaar worden in het leven dat Haïtianen weer kunnen opbouwen, ook nadat de aandacht voor de operatie is verdwenen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
