Nu de spanningen in het Midden Oosten de wereldwijde energiemarkt opnieuw onder druk zetten, groeit in Guyana het besef dat bescherming tegen externe schokken geen vanzelfsprekendheid is. Het blijkt het resultaat van bewuste keuzes in beleid en economische opbouw. President Irfaan Ali waarschuwde het bedrijfsleven recent dat de wereld een ontregelende fase binnengaat. In deze fase kunnen aanvallen op kritieke infrastructuur en knelpunten in internationale vaarroutes sneller doorwerken in prijzen, bevoorrading en investeringsbeslissingen. Tegen die achtergrond stelde VEHSI directeur Nicholas Deygoo Boyer dat bestaande maatregelen de klap voor Guyanezen tot nu toe hebben gedempt. Tegelijk benadrukte hij dat de buitenwereld haar rekening uiteindelijk toch kan doorsturen.
Die relatieve rust komt niet uit de lucht vallen, want Guyana produceert inmiddels grote volumes ruwe olie. Daardoor beschikt het land over meer financiële en strategische ruimte dan veel andere importafhankelijke economieën in de regio. Tegelijk blijft het land voor geraffineerde brandstoffen nog sterk afhankelijk van invoer. Daardoor kan een langdurige verstoring in de Straat van Hormuz alsnog voelbaar worden in transportkosten, pompprijzen en bredere inflatie. De kwetsbaarheid van die route is groot, omdat in 2025 gemiddeld ongeveer 20 miljoen vaten olie en olieproducten per dag door de zeestraat gingen. Dat is goed voor circa een kwart van de wereldwijde zeehandel in olie. Terwijl alternatieve omleidingscapaciteit beperkt blijft.
Binnen die context klinkt in Georgetown steeds nadrukkelijker de vraag of Guyana niet opnieuw moet kijken naar een eigen raffinaderij. Of op zijn minst naar sterkere strategische brandstofvoorraden, juist om minder afhankelijk te zijn van prijsschokken en logistieke verstoringen van buitenaf. Deygoo Boyer wees erop dat bedrijven de druk al voelen, omdat rederijen hogere kosten aankondigen. Daarnaast worden ondernemingen die volop uitbreiden vaak tegelijk met schulden en stijgende inputprijzen geconfronteerd. De overheid probeert dat af te remmen met belastingverlichting en een aangepaste berekening van invoerrechten. Importeurs mogen daarbij rekenen met lagere historische verzendkosten om de uiteindelijke druk op consumenten indirect te verzachten.
Achter het nationale debat in Guyana speelt een grotere mondiale verschuiving mee. Het Internationale Energie Agentschap beschrijft de huidige crisis als de zwaarste verstoring in de geschiedenis van de oliemarkt. Door de situatie viel de doorstroming via Hormuz na het uitbreken van de oorlog grotendeels stil. Ook zakten exportvolumes op een bepaald moment tot minder dan tien procent van het niveau van voor het conflict. Dat betekent dat zelfs landen die relatief beter gepositioneerd zijn niet ontsnappen aan tweede ronde effecten zoals duurdere vracht, hogere verzekeringspremies, nerveuzere markten en bredere kostenstijgingen in productie en distributie. Guyana staat daardoor steviger dan veel buurlanden, maar niet buiten bereik van een crisis. Deze crisis draait in de kern om de vraag hoe lang de wereld met ontregelde energie en handel moet leren leven.
Voor Suriname zit in deze ontwikkeling een waarschuwing, omdat een land met hoge invoerafhankelijkheid en een nog opkomende oliepositie sneller geraakt kan worden door duurdere brandstof, transport en voedsel. Dat gebeurt vaak sneller dan door eventuele toekomstige meevallers uit de energiesector. Het IMF waarschuwde eerder al dat Suriname gevoelig blijft voor hogere wereldprijzen van voedsel en ingevoerde goederen, op een moment waarop grote offshore investeringen de invoerdruk al verhogen en binnenlandse prijsstabiliteit kwetsbaar houden. Paramaribo heeft er daarom belang bij niet alleen naar Guyana’s productievoordeel te kijken. Het is vooral belangrijk om te kijken naar de achterliggende les van voorbereiding, reserves, logistieke weerbaarheid en beleid dat schokken opvangt voordat zij zich in de samenleving vastzetten.
Volg de Facebookpagina en Youtube kanaal voor data, nieuws en inspiratie. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
