Rosebel Gold Mines N.V. (RGM) probeert nadrukkelijk afstand te nemen van de mijnbouwactiviteiten die momenteel plaatsvinden in het Overman gebied, waaronder Pelinbergi. Het bedrijf stelt dat het daar uitsluitend exploratierechten bezit en geen exploitatierechten heeft om commercieel goud of andere mineralen te winnen. Volgens RGM worden de activiteiten die in het gebied plaatsvinden dan ook niet door het bedrijf uitgevoerd, noch in opdracht of met toestemming van RGM. Die verklaring maakt tegelijk een groter probleem zichtbaar, een gebied waarvoor formele rechten bestaan, blijkt in de praktijk al jaren toegankelijk te zijn voor ongeautoriseerde mijnbouwers. RGM zegt de illegale activiteiten al in januari 2020 te hebben vastgesteld en diezelfde maand bij de bevoegde overheidsinstanties te hebben gemeld. Sindsdien zou het bedrijf herhaaldelijk hebben aangedrongen op ingrijpen. Dat de activiteiten volgens RGM jarenlang konden doorgaan, werpt daarmee niet alleen vragen op over de bescherming van de rechten van het bedrijf, maar vooral over de handhaving van de Surinaamse wetgeving in het gebied.
Een melding van illegale mijnbouw heeft immers weinig betekenis wanneer daarop geen effectieve controle, inspectie en handhaving volgen. RGM benadrukt dat het bedrijf wel gerechtigd is om in het Overman gebied onderzoek te doen naar mogelijke delfstoffen, maar niet om daar commerciële winning te bedrijven. Daarmee trekt het bedrijf een duidelijke juridische grens tussen exploratie en exploitatie. Volgens RGM heeft het bovendien nooit toestemming gegeven aan derden om in het gebied mijnbouwactiviteiten uit te voeren. De kwestie krijgt extra gewicht sinds de overname van RGM door het Chinese Zijin Mining in 2023. RGM stelt sindsdien exploratiewerkzaamheden in het gebied te willen uitvoeren, maar zegt daarin te worden belemmerd door veiligheidsrisico’s die samenhangen met de aanwezigheid van ongeautoriseerde mijnbouwers. Dat betekent feitelijk dat de aanwezigheid van illegale activiteiten niet alleen mogelijke gevolgen heeft voor het milieu, maar ook voor de mogelijkheid van een bedrijf om gebruik te maken van rechten die rechtmatig te bezitten. Wanneer een houder van exploratierechten niet veilig toegang kan krijgen tot een gebied, ontstaat een situatie waarin wettelijke rechten op papier bestaan, maar in de praktijk moeilijk uitvoerbaar zijn.
Nog ernstiger zijn de meldingen over het mogelijke gebruik van chemicaliën bij de mijnbouwactiviteiten. RGM waarschuwt dat dergelijke activiteiten gevolgen kunnen hebben voor waterwegen, bodem, ecosystemen en de gezondheid van gemeenschappen in de omgeving. Tegelijkertijd blijft het bedrijf terughoudend over de precieze aard en omvang van de mogelijke vervuiling. Zonder bemonstering, laboratoriumonderzoek en onderzoek ter plaatse kunnen geen harde conclusies worden getrokken over welke stoffen zijn gebruikt en welke milieuschade daadwerkelijk is ontstaan. Juist daarom is een onafhankelijk en gedegen onderzoek noodzakelijk. Beschuldigingen over milieuschade mogen niet blijven steken in verklaringen van betrokken partijen. Als er daadwerkelijk chemicaliën zijn gebruikt, moet worden vastgesteld welke stoffen het betreft, waar ze zijn gebruikt, hoe ze zich hebben verspreid en welke gevolgen dat heeft voor water, bodem en ecosystemen. Ook moet worden vastgesteld of omliggende gemeenschappen daadwerkelijk aan risico’s zijn blootgesteld. RGM heeft de overheid inmiddels te hebben gevraagd om op korte termijn inspecties, bewijsverzameling en milieuonderzoek te doen. Daarnaast vraagt het bedrijf om wettelijke maatregelen om de ongeautoriseerde mijnbouw te beëindigen en verdere milieurisico’s te voorkomen. Daarmee ligt de verantwoordelijkheid niet alleen bij RGM.
Het bedrijf kan zijn rechten juridisch verdedigen en informatie en logistieke ondersteuning aanbieden, maar daadwerkelijke handhaving is uiteindelijk een taak van de bevoegde overheidsinstanties. Als ongeautoriseerde mijnbouw sinds 2020 bekend is bij de autoriteiten, is het van belang dat duidelijk wordt welke maatregelen sindsdien zijn genomen, welke controles zijn uitgevoerd en waarom de activiteiten kennelijk konden voortduren. RGM zegt zich aan de Surinaamse wet en regelgeving te zullen houden en bereid te zijn de autoriteiten te ondersteunen zodra veilige toegang tot het gebied mogelijk is. Dat is een duidelijke positie, maar uiteindelijk zal vooral de feitelijke uitvoering bepalend zijn. De situatie rond Pelinbergi legt daarmee een kwetsbaar punt van de Surinaamse mijnbouwsector zichtbaar, rechten op papier bieden weinig bescherming wanneer illegale activiteiten jarenlang kunnen plaatsvinden zonder effectieve handhaving. Tegelijkertijd mogen mogelijke milieuschade en gezondheidsrisico’s niet worden gebruikt voor conclusies die nog niet door onderzoek zijn onderbouwd. De eerste noodzakelijke stap is daarom duidelijk, toegang tot het gebied, onafhankelijk onderzoek, vastlegging van feiten en consequente toepassing van de wet. Pas op basis daarvan kan worden vastgesteld welke schade is ontstaan, wie daarvoor verantwoordelijk is en welke maatregelen noodzakelijk zijn om verdere aantasting van het gebied te voorkomen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
