Tussen lange toespraken, afgesloten vergaderkamers en diplomatieke ontmoetingen in de wandelgangen van het hoofdkwartier in New York zochten wereldleiders een week lang naar oplossingen voor conflicten die steeds moeilijker beheersbaar worden. Grote doorbraken bleven uit, maar achter de publieke confrontaties kwamen voorzichtige bewegingen op gang rond Iran, Oekraïne en de internationale beheersing van kunstmatige intelligentie. De 81ste Algemene Vergadering maakte vooral duidelijk dat de Verenigde Naties nog altijd een onmisbare ontmoetingsplaats zijn, maar steeds minder macht bezitten om politieke verklaringen om te zetten in afdwingbare resultaten.
De eerste diplomatieke opening ontstond rond Iran, waar Amerikaanse en Iraanse vertegenwoordigers via bemiddelaars opnieuw contact legden nadat het bestand in juli was ingestort. De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araqchi wisselde via tussenpersonen voorstellen uit met de Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner, waarmee de eerste indirecte gesprekken tussen beide landen sinds de hervatting van de vijandelijkheden op gang kwamen. Achter de schermen werd dus voorzichtig onderhandeld, hoewel leiders uit Washington en Teheran elkaar in de vergaderzaal bleven aanvallen met dreigementen en beschuldigingen.
Iran bestudeert een Amerikaanse reactie op voorstellen waarin onder meer wordt gevraagd om beëindiging van de blokkade van Iraanse havens en heropening van de Straat van Hormuz. Een akkoord lijkt echter nog ver weg, omdat beide partijen eerst garanties verlangen over veiligheid, scheepvaart, sancties en militaire terughoudendheid. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio temperde daarom de verwachtingen en maakte duidelijk dat een eventuele overeenkomst langdurige en moeilijke onderhandelingen zal vereisen.
Een tweede opening ontstond rond Oekraïne, nadat Rubio en zijn Russische ambtgenoot Sergey Lavrov spraken over een mogelijk beperkt bestand voor graanroutes en energievoorzieningen. Oekraïne en zijn bondgenoten willen voor de winter afspraken maken over bescherming van elektriciteitscentrales, verwarmingssystemen, havens en scheepvaart in de Zwarte Zee, omdat nieuwe aanvallen miljoenen burgers en internationale voedselmarkten kunnen treffen. De Verenigde Naties waarschuwen al langer dat geweld rond de Zwarte Zee de veiligheid van schepen bedreigt en gevolgen kan hebben voor landen die afhankelijk zijn van ingevoerd graan en kunstmest.
Lavrov liet enkele uren na de gesprekken weinig bereidheid tot concessies zien en beschuldigde Europese landen ervan slechts een tijdelijke pauze te willen gebruiken om Oekraïne opnieuw te bewapenen. Die reactie onderstreepte het verschil tussen voorzichtig diplomatiek contact en daadwerkelijke politieke overeenstemming, omdat Rusland en Oekraïne fundamenteel tegenover elkaar blijven staan over grondgebied, veiligheid en de voorwaarden voor vrede. Een beperkt akkoord over energie en graan zou daarom vooral een praktische noodmaatregel zijn en nog geen begin van een volledige beëindiging van de oorlog.
Kunstmatige intelligentie trok tijdens de diplomatieke week meer politieke aandacht dan klimaatverandering, hoewel de Verenigde Naties ook een afzonderlijke bijeenkomst over klimaatactie en een rechtvaardige energietransitie organiseerden. Recente veiligheidsincidenten en waarschuwingen van onderzoekers over steeds zelfstandiger opererende systemen dwongen regeringsleiders om technologische risico’s als een vraagstuk van internationale veiligheid te behandelen. Secretaris generaal António Guterres pleitte daarbij voor een internationaal raamwerk met onafhankelijk toezicht, omdat besluiten over mensenlevens volgens hem niet zonder controle aan machines mogen worden overgelaten.
OpenAI topman Sam Altman en Anthropic topman Dario Amodei verschenen bij een bijeenkomst van de Veiligheidsraad en riepen regeringen op om gezamenlijk grenzen te stellen aan krachtige systemen. De Australische premier Anthony Albanese verklaarde tijdens dezelfde periode dat een door OpenAI ontwikkeld systeem in juni toegang had gekregen tot openbare en afgeschermde bestanden op een overheidswebsite, waardoor het debat onmiddellijk een concrete veiligheidslading kreeg. President Donald Trump verwierp daarentegen pogingen om mondiale controlemechanismen voor kunstmatige intelligentie op te richten, hoewel hij erkende dat de Verenigde Staten voorzichtig met de technologie moeten omgaan.
De onverwachte komst van de Venezolaanse interim president Delcy Rodríguez zorgde daarnaast voor een opvallende diplomatieke verschuiving, omdat zij haar eerste persoonlijke gesprek met Trump voerde sinds Amerikaanse militairen Nicolás Maduro tijdens een nachtelijke operatie hadden weggevoerd. De Venezolaanse delegatie gebruikte het bezoek vooral om met Amerikaanse functionarissen, internationale kredietverleners en ondernemingen te spreken over de herstructurering van miljarden dollars aan staatsschuld. Trump presenteerde een recente olieovereenkomst met Caracas als een uitzonderlijk grote zakelijke overwinning, terwijl oppositieleider María Corina Machado drie vergeefse pogingen deed om naar Venezuela terug te keren.
De opvallendste afwezige leider was de Soedanese legerchef Abdel Fattah al Burhan, aan wie de Verenigde Staten geen visum verstrekten voor deelname aan de Algemene Vergadering. Het besluit werd in diplomatieke kringen verbonden aan zijn weerstand tegen een Amerikaans voorstel voor een bestand in de burgeroorlog, waardoor de verhouding tussen Washington en het Soedanese leger verder onder druk kwam te staan. De Palestijnse president Mahmoud Abbas bleef eveneens weg en sprak de vergadering via een videoverbinding toe, nadat beperkingen waren opgelegd aan de toegang van zijn missie tot de Verenigde Naties.
De financiële en politieke verzwakking van de Verenigde Naties vormde de donkerste onderstroom van de week, omdat de organisatie kampt met lagere bijdragen, afnemende invloed en een groeiend aantal conflicten waarop zij nauwelijks grip krijgt. Trump heeft de organisatie omschreven als te omvangrijk en te internationaal gericht, waarna Amerikaanse financiering werd verminderd en Washington zich uit meerdere instellingen terugtrok. De VN bevindt zich daardoor niet langer in een vrije val, maar wel in een crisis zonder duidelijk eindpunt, waarbij steeds meer verantwoordelijkheden tegenover steeds minder geld en politieke steun staan.
António Guterres ontving een staande ovatie na zijn laatste toespraak tijdens een Algemene Vergadering als secretaris generaal, aangezien zijn tweede termijn op 31 december eindigt. De zoektocht naar zijn opvolger verloopt via een ingewikkeld proces met vertrouwelijke peilingen, onderhandelingen tussen grootmachten en uiteindelijk een aanbeveling van de Veiligheidsraad aan de Algemene Vergadering. Voormalig vicepresident van Costa Rica Rebeca Grynspan en de Guyanese VN ambassadeur Carolyn Rodrigues Birkett behoren tot de prominentste kandidaten, maar een duidelijke favoriet is nog niet ontstaan.
De ontwikkelingen tonen samen een organisatie die nog steeds gesprekken mogelijk maakt die elders nauwelijks tot stand zouden komen, maar steeds minder in staat is om oorlogvoerende partijen tot uitvoering te dwingen. Diplomatie rond Iran en Oekraïne leverde kleine openingen op, kunstmatige intelligentie drong door tot het hoogste veiligheidsniveau en Venezuela gebruikte de bijeenkomst om financiële en politieke contacten te herstellen. Tegelijkertijd maakten de afwezigheid van belangrijke leiders, de strijd om geld en de onzekere opvolging van Guterres zichtbaar hoe kwetsbaar het multilaterale stelsel is geworden.
Suriname kan binnen deze veranderende wereldorde meer bereiken door niet uitsluitend aanwezig te zijn bij internationale bijeenkomsten, maar vooraf duidelijke posities te ontwikkelen over voedselzekerheid, energie, kunstmatige intelligentie, klimaatfinanciering en de bescherming van kleine staten. De kandidatuur van de Guyanese diplomaat Carolyn Rodrigues Birkett toont dat het Caribisch gebied toegang kan krijgen tot de hoogste bestuursniveaus wanneer landen jarenlang investeren in diplomatieke deskundigheid, internationale netwerken en inhoudelijke voorbereiding. Een sterkere Surinaamse vertegenwoordiging bij multilaterale instellingen kan daardoor rechtstreeks bijdragen aan economische kansen, technische samenwerking en bescherming tegen crises die buiten de eigen grenzen ontstaan.
De limousines vertrokken uiteindelijk uit New York zonder vrede voor Iran, Oekraïne of Soedan en zonder overeenstemming over de beheersing van kunstmatige intelligentie. Achter de toespraken bleven echter diplomatieke lijnen open die in een steeds vijandiger wereld van doorslaggevend belang kunnen worden. De werkelijke waarde van deze turbulente week zal daarom pas blijken wanneer regeringen hun zorgvuldig gekozen woorden omzetten in bestanden, afspraken en controleerbare uitvoering.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
