De Nederlandse ambassadeur in Suriname, Martine Busstra, erkent dat de visumaanvraag voor Nederland door veel Surinamers als belastend, ingewikkeld en soms zelfs vernederend wordt ervaren. Daarmee wordt eindelijk hardop uitgesproken wat al langere tijd leeft onder mensen die familie in Nederland willen bezoeken, vrienden willen zien of simpelweg voor een korte reis naar Europa willen vertrekken. De erkenning is belangrijk, maar tegelijkertijd schrijnend, achter de vriendelijke woorden blijft een systeem overeind dat voor veel Surinamers een hoge financiële, administratieve en emotionele drempel vormt. Nederland zegt Surinamers zoveel mogelijk te willen faciliteren. Volgens Busstra is zelfs het uitgangspunt dat Nederland het liefst iedereen een visum wil geven. Dat klinkt geruststellend, maar wordt in de praktijk overschaduwd door een procedure waarin aanvragers zich uitgebreid moeten verantwoorden. Wie naar Nederland wil, moet niet alleen aantonen wie hij is en waarom hij reist, maar kan ook worden gevraagd loonstroken, bankafschriften en andere financiële gegevens te overleggen.
Aan de ene kant zegt Nederland, u bent welkom, aan de andere kant krijgt de aanvrager een procedure voorgeschoteld waarin hij financieel, administratief en persoonlijk moet bewijzen dat hij daadwerkelijk welkom zou moeten zijn. Voor iemand die slechts familie wil bezoeken, kan dat voelen alsof hij niet als bezoeker wordt behandeld, maar als een potentiële verdachte die eerst zijn onschuld moet aantonen. De ambassadeur verschuilt zich daarbij niet volledig achter de regels. Zij erkent dat de hoeveelheid documenten, de kosten, de wachttijden en het delen van persoonlijke financiële informatie zwaar kunnen wegen. Ook erkent zij dat mensen zich door de manier waarop de procedure verloopt niet welkom kunnen voelen. Dat is een belangrijke constatering, want een visumprocedure is uiteindelijk meer dan een verzameling Europese voorschriften. Het is ook een directe ervaring voor duizenden mensen. Tegelijkertijd wordt met de verwijzing naar de grensvoorschriften een belangrijk probleem blootgelegd, Nederland heeft binnen dit dossier beperkte ruimte. De visumplicht voor Surinamers kan niet eenzijdig door Den Haag worden afgeschaft. Nederland is gebonden aan de Europese regels. Maar die Europese beperking mag geen excuus worden om iedere verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de procedure van zich af te schuiven. Regels mogen streng zijn, de behandeling van mensen hoeft dat niet te zijn.
Daar ligt juist een terrein waar Nederland wel invloed heeft. Busstra geeft aan dat moet worden gekeken naar de manier waarop aanvragers tijdens het proces worden behandeld en noemt daarbij ook gesprekken met VFS. Dat is terecht, want wanneer mensen dagen, weken of soms langer bezig zijn met het verzamelen van documenten, geld betalen voor een aanvraag en vervolgens het gevoel krijgen dat ze als ongewenst worden behandeld, ontstaat er begrijpelijkerwijs frustratie. Vooral voor Surinamers ligt dit gevoelig. De historische, familiale en culturele banden tussen Suriname en Nederland zijn uitzonderlijk sterk. Families leven over twee continenten verspreid. Ouders hebben kinderen in Nederland, kinderen hebben ouders in Suriname, broers, zussen en vrienden wonen aan weerszijden van de Atlantische Oceaan. Een bezoek aan Nederland is voor veel Surinamers geen luxe reis naar een willekeurige Europese bestemming, maar een bezoek aan familie. Juist daarom voelt de visumplicht voor velen als een extra muur tussen samenlevingen die historisch zo nauw met elkaar verbonden zijn. De ambassadeur adviseert aanvragers om vroeg te beginnen en hun dossier volledig in te dienen. Dat is praktisch advies, maar het verandert niets aan de fundamentele kritiek op het systeem. Een checklist kan voorkomen dat iemand een document vergeet, maar neemt de kosten niet weg. Een vroegtijdige aanvraag verkort de wachttijd niet automatisch.
En het zorgvuldig verzamelen van bankafschriften verandert niets aan het ongemak dat mensen ervaren wanneer zij hun financiële situatie moeten blootleggen om toestemming te krijgen voor een familiebezoek. Nederland kan zich daarom niet beperken tot de boodschap dat iedereen welkom is. Welkom zijn moet ook voelbaar zijn in de manier waarop mensen worden behandeld. Als Nederland daadwerkelijk wil dat Surinamers zich welkom voelen, moet het de ruimte die het binnen de Europese regels heeft maximaal benutten. Dat betekent efficiëntere procedures, betere communicatie, meer menselijke behandeling, transparantie over wachttijden en duidelijke uitleg wanneer documenten worden gevraagd. Geen bureaucratische kilte waar een normale menselijke benadering mogelijk is. De uitspraken van Busstra zijn daarom vooral een erkenning van een probleem dat verder gaat dan visa alleen. Het gaat om vertrouwen. Zolang Surinamers het gevoel houden dat zij eerst financieel en administratief moeten bewijzen dat zij het recht hebben om familie te bezoeken, blijft de oproep ‘iedereen is welkom’ vooral een mooie formulering. De Europese regels bepalen misschien wie een visum krijgt. Maar Nederland bepaalt voor een groot deel hoe mensen tijdens dat proces worden behandeld. En precies daar ligt de verantwoordelijkheid die niet naar Brussel kan worden doorgeschoven.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
