VHP-fractieleider Asis Gajadien heeft opnieuw de noodzaak van een fundamentele hervorming van het Surinaamse belastingstelsel op tafel gelegd. In theorie lijkt dit een solide economische strategie, maar de realiteit van zijn betoog brengt een realiteit aan het licht. Suriname praat al jaren over hervormingen, terwijl burgers en ondernemers ondertussen blijven betalen voor een systeem dat economische groei eerder afremt dan stimuleert. De kern van Gajadiens oproep is duidelijk. Belastingen moeten niet uitsluitend worden gezien als een instrument waarmee de overheid geld uit de samenleving haalt. Belastingen moeten volgens hem bijdragen aan productie, ondernemerschap, investeringen en werkgelegenheid. Dat uitgangspunt is moeilijk te bestrijden. Het probleem is dat Suriname precies op deze punten al veel te lang tekortschiet. Een belastingstelsel dat ondernemers belast voordat zij daadwerkelijk omzet of winst hebben gerealiseerd, werkt economische activiteit in de handrem. Producenten die bij de import van grondstoffen en productiemiddelen al met belastingen worden geconfronteerd, zien die kosten uiteindelijk terugkomen in hun verkoopprijzen.
Het gevolg is voorspelbaar, lokaal geproduceerde goederen worden duurder en verliezen terrein tegenover geïmporteerde producten. Daarmee ontstaat een vicieuze cirkel. De lokale producent wordt duurder gemaakt, de consument kiest noodgedwongen vaker voor import, de binnenlandse productie blijft achter en de economie blijft afhankelijk van goederen uit het buitenland. Vervolgens wordt geklaagd over het gebrek aan productie, terwijl het belastingbeleid zelf mede verantwoordelijk is voor het probleem. Dat is de tegenstrijdigheid waarover in Suriname veel te weinig wordt gesproken. De overheid heeft geld nodig om onderwijs, gezondheidszorg, infrastructuur en andere publieke voorzieningen te financieren. Daar bestaat geen serieus debat over. Maar een staat die vooral bezig is met het vergroten van inkomsten zonder voldoende aandacht voor de economische gevolgen van zijn belastingbeleid, kan uiteindelijk zijn eigen inkomstenbasis ondermijnen. Wie bedrijven verstikt, kan moeilijk verwachten dat diezelfde bedrijven meer mensen aannemen. Wie investeringen onaantrekkelijk maakt, kan niet tegelijkertijd klagen over een gebrek aan kapitaal. En wie productie duurder maakt, kan niet verbaasd zijn wanneer ondernemers liever importeren dan lokaal produceren.
Gajadien waarschuwt terecht voor een samenleving waarin steeds meer mensen afhankelijk worden van de overheid. Dat gevaar is reëel. Een economie die onvoldoende banen creëert, schuift de rekening uiteindelijk door naar de staat. Meer uitkeringen, meer subsidies en meer overheidssteun lijken op korte termijn sociaal noodzakelijk, maar kunnen op langere termijn juist de afhankelijkheid vergroten. Werkgelegenheid ontstaat immers niet door overheidsverklaringen. Werkgelegenheid ontstaat wanneer bedrijven investeren, produceren en groeien. Daarom verdient ook Gajadiens initiatiefvoorstel om de dividendbelasting voor natuurlijke personen af te schaffen serieuze aandacht. Als burgers worden aangemoedigd om hun spaargeld rechtstreeks in ondernemingen te investeren, kan dat de financiering van lokale bedrijven versterken. Kapitaal dat nu misschien buiten de productieve economie blijft, kan worden ingezet voor uitbreiding, innovatie en nieuwe arbeidsplaatsen. Maar ook hier geldt dat belastinghervorming geen verzameling van losse maatregelen mag worden. Het afschaffen van één belasting lost het structurele probleem niet op. Suriname heeft behoefte aan een samenhangend systeem waarin duidelijk is welke economische activiteiten de overheid wil stimuleren en welke zij juist wil ontmoedigen.
Gerichte verbruiksbelastingen kunnen daarbij een rol spelen. Belastingen op tabak, alcohol en suikerhoudende dranken kunnen niet alleen inkomsten genereren, maar ook worden gekoppeld aan gezondheidsbeleid. Als de opbrengsten vervolgens aantoonbaar worden ingezet voor preventieve gezondheidszorg, ontstaat er een duidelijke maatschappelijke rechtvaardiging voor dergelijke heffingen. Ook wegenbelasting kan binnen een modern belastingstelsel een plaats hebben. Maar opnieuw moet het uitgangspunt helder zijn, geen eindeloze stapeling van nieuwe heffingen. De burger en ondernemer kunnen niet telkens worden geconfronteerd met een nieuwe belastingmaatregel terwijl de bestaande belastingdruk al zwaar weegt. Een belastinghervorming die alleen bedoeld is om de staatskas op korte termijn te vullen, verdient nauwelijks de naam hervorming. Het is dan simpelweg een nieuwe manier om meer geld uit dezelfde samenleving te halen. Werkelijke hervorming betekent dat de overheid durft te kijken naar de economische schade van bestaande belastingen, inefficiënties durft aan te pakken en ruimte creëert voor mensen die willen ondernemen en investeren.
Waar het structureel aan ontbreekt, is uitvoering. Iedere regering kan beloven dat ondernemerschap belangrijk is. Iedere politicus kan verklaren dat productie moet groeien. Maar zolang het belastingstelsel ondernemers blijft belasten op momenten waarop zij juist zouden kunnen investeren, blijven dergelijke uitspraken vooral politieke retoriek. Gajadien stelt dat de werkelijke hervorming nu op gang moet komen. Dat is een noodzakelijke oproep, maar uiteindelijk zal niet de politieke verklaring bepalen of er iets verandert. Alleen concrete wetgeving, een eenvoudiger belastingstelsel, voorspelbaar beleid en daadwerkelijke verlichting voor productie en investeringen kunnen het verschil maken. Suriname kan niet blijven proberen economische groei te financieren door steeds meer druk op dezelfde belastingbetalers te leggen. Een economie groeit niet omdat de overheid meer belasting int. Een economie groeit wanneer burgers en bedrijven voldoende ruimte krijgen om te produceren, te investeren, personeel aan te nemen en waarde te creëren. De keuze is daarmee uiteindelijk eenvoudig, een belastingstelsel dat de economie uitknijpt totdat er steeds minder overblijft of een systeem dat economische activiteit juist laat groeien. Wie kiest voor het eerste, kan misschien tijdelijk de staatskas vullen. Wie werkelijk kiest voor het tweede, bouwt aan een economie die zichzelf op termijn kan dragen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
