De manier waarop de wijziging van de Surinamerschapwet door de Nationale Assemblee wordt behandeld, begint steeds meer trekken te vertonen van haastpolitiek. Wat aanvankelijk werd gepresenteerd als een regeling om topsporters van Surinaamse origine sneller aan het Surinamerschap te helpen, is inmiddels ingrijpend verbreed. Wetenschappers zijn toegevoegd, de voorwaarden zijn aangepast en de president krijgt een opvallend ruime rol bij de aanwijzing van personen die van rechtswege Surinamer kunnen worden. En juist daar wringt de schoen. Het gaat hier niet om een gewone technische wetswijziging. Nationaliteit is geen administratief cadeautje dat naar willen of wensen kan worden uitgedeeld wanneer een bepaalde sportwedstrijd, wetenschappelijke prestatie of internationale gelegenheid daarom vraagt. Het Surinamerschap raakt rechtstreeks aan de identiteit van de staat, aan rechten en plichten en aan de juridische positie van mensen. Juist daarom is zorgvuldigheid geboden. Toch wordt de aangepaste wet nu tijdens het parlementaire reces met spoed behandeld.
De nota van wijziging, gedateerd 3 september, kwam nadat er kritiek was op het oorspronkelijke initiatiefvoorstel van Ebu Jones, Steven Reyme, Jeffrey Lau en Edgar Sampie. Daarin stond vooral de topsporter centraal. Het aangepaste voorstel maakt de regeling breder en stelt dat ook personen die buitengewone verdiensten hebben bewezen of kunnen bewijzen op wetenschappelijk gebied in aanmerking kunnen komen. Suriname kan inderdaad profiteren van mensen met uitzonderlijke wetenschappelijke of sportieve kwaliteiten. Maar wetgeving hoort niet alleen te kijken naar het gewenste resultaat. De echte vraag is of de procedure voldoende waarborgen biedt tegen willekeur, politieke beïnvloeding en selectieve toepassing. Die zorgen worden groter wanneer wordt gekeken naar de rol van de president. De aanwijzing gebeurt ambtshalve door de president, op voordracht van de bevoegde minister en in overeenstemming met de minister die verantwoordelijk is voor nationaliteitsaangelegenheden. Weliswaar wordt de betrokken bond, instelling of vakorganisatie gehoord, maar uiteindelijk ligt de formele aanwijzing bij de politieke top. Daarmee ontstaat een constructie waarin een fundamentele juridische status sterk afhankelijk wordt van bestuurlijke besluitvorming.
De wet geeft wel criteria, maar begrippen als buitengewone verdiensten en een bijzondere bijdrage aan de internationale uitstraling, laten ruimte voor interpretatie. Dat kan problematisch worden wanneer de regeling in de praktijk niet consequent wordt toegepast. Nog opmerkelijker is dat de betrokkene zelf geen aanvraag hoeft te doen. Er is geen verzoek, geen ondertekening, geen eed of verklaring nodig. Zodra de president de persoon volgens de wettelijke procedure heeft aangewezen, wordt de nationaliteit van rechtswege verkregen. Dat is een verstrekkende constructie. Nationaliteit wordt daarmee niet slechts een gevolg van een persoonlijke keuze of aanvraag, maar kan door de staat worden toegekend zonder dat de betrokkene daar formeel om heeft gevraagd. Dat de betrokkene later schriftelijk afstand kan doen, neemt de principiële vraag over de gekozen procedure niet weg. Ook de voorwaarde van een geldig PSA document verdient kritische aandacht. De uitbreiding naar wetenschappers is bovendien maar gedeeltelijk tegemoetgekomen aan de eerdere kritiek vanuit het parlement. NPS fractieleider Jerrel Pawiroredjo had erop gewezen dat Suriname niet uitsluitend moet kijken naar sporters, maar ook naar deskundigen uit de diaspora, zoals ingenieurs, landbouwdeskundigen, belastingspecialisten en medisch specialisten. Juist daar ligt een fundamenteel punt.
Een doctoraat of internationale erkenning kan een indrukwekkende prestatie zijn, maar zegt op zichzelf nog niets over de concrete bijdrage die iemand aan Suriname zal leveren. Hetzelfde geldt voor sportprestaties. Internationale selectie is geen automatische garantie dat iemand daadwerkelijk een duurzame bijdrage levert aan de internationale uitstraling van Suriname. Het risico is dat de wet wordt ontworpen rondom enkele concrete personen of een actuele sportieve situatie, in plaats van rondom een degelijk en toekomstbestendig nationaliteitsbeleid. Dat is precies het soort gelegenheidswetgeving waarvoor eerder is gewaarschuwd. De haast maakt het probleem groter. De oorspronkelijke behandeling werd uitgesteld omdat de initiatiefnemers de nota van wijziging nog moesten indienen en parlement en regering tijd nodig hadden om de nieuwe tekst te bestuderen. Nauwelijks is die aangepaste tekst er of de Assemblee komt tijdens het reces opnieuw bijeen om de zaak te behandelen. Dat roept niet alleen vragen op over de inhoud, maar vooral over het proces. Een fundamentele wet hoort niet onder tijdsdruk door het parlement te worden gejaagd omdat er mogelijk sporters klaarstaan om voor Suriname uit te komen.
Het landsbelang kan niet worden gereduceerd tot de kalender van een sporttoernooi. Als het Surinamerschap werkelijk een kwestie van nationale trots en nationaal belang is, zoals Pawiroredjo terecht heeft benadrukt, dan moet de behandeling daarvan juist het tegenovergestelde uitstralen van haast. Dan moet er ruimte zijn voor juridische toetsing, parlementair debat, maatschappelijke discussie en duidelijke waarborgen tegen willekeur. Suriname heeft behoefte aan beleid dat talent aantrekt, maar niet aan een nationaliteitswet die de indruk wekt speciaal voor de actualiteit te zijn geschreven. Wie het Surinamerschap toekent, bepaalt immers meer dan wie een sporttenue mag aantrekken of een wetenschappelijke titel aan een Surinaamse vlag mag verbinden. Het gaat om de juridische band tussen individu en staat. Daarom zou de lat niet alleen hoog moeten liggen voor de personen die het Surinamerschap kunnen krijgen, maar minstens zo hoog voor de wetgever die bepaalt onder welke omstandigheden dat gebeurt. De echte test van deze wetswijziging is uiteindelijk niet hoeveel topsporters of wetenschappers ermee kunnen worden binnengehaald, maar of Suriname hiermee een eerlijk, transparant en principieel nationaliteitsbeleid neerzet. Want als nationaliteit een instrument wordt om op korte termijn internationale uitstraling te kopen, betaalt de rechtsstaat mogelijk een veel hogere prijs.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
