De aankondiging van de N.V. Energiebedrijven Suriname (EBS) dat load shedding noodzakelijk is in Paramaribo, Para, Wanica, Commewijne en Saramacca, is meer dan een mededeling over tijdelijke stroomonderbrekingen. Het is het zoveelste bewijs dat Suriname jarenlang onvoldoende heeft gedaan met waarschuwingen die al lang op tafel lagen. Inwoners kunnen minimaal drie uur zonder elektriciteit komen te zitten, terwijl EBS niet vooraf kan aangeven welke gebieden aan de beurt zijn. De uitschakelingen worden bepaald door de belasting van het net op het moment zelf. Verbruik, temperatuur en weersomstandigheden spelen daarbij een rol. Voor huishoudens en bedrijven betekent dit in de praktijk vooral onzekerheid, het licht kan uitvallen zonder dat men weet wanneer, waar of hoe lang. Maar de kern van het probleem ligt dieper dan het weer of een onverwacht hoge belasting van het elektriciteitsnet. EBS zegt zelf dat het elektriciteitsverbruik inmiddels zo sterk is gestegen dat de beschikbare productiecapaciteit de vraag niet meer kan bijbenen. Bovendien ontbreekt voldoende reservecapaciteit om onverwachte uitval op te vangen.
Dat is geen plotseling probleem. Het is een probleem waarvoor Suriname al jaren geleden is gewaarschuwd. In het Ontwikkelingsplan 2012–2016 werd nadrukkelijk gewezen op de snelgroeiende elektriciteitsvraag en de noodzaak om de productiecapaciteit uit te breiden. EBS ging destijds uit van een gemiddelde groei van ongeveer 8 procent per jaar. Nieuwe woningen, groeiende bedrijven, economische activiteiten en steeds meer aansluitingen zouden de vraag verder opstuwen. De oproep was toen glashelder, er moest niet alleen worden geïnvesteerd om de bestaande vraag te bedienen, maar ook om voorbereid te zijn op toekomstige groei. Meer dan tien jaar later blijkt hoe weinig vooruitziend het beleid is geweest. Suriname heeft ondertussen wel degelijk geïnvesteerd. In 2014 werd Diesel Power Plant II aan de Saramaccastraat officieel in gebruik genomen. De centrale begon met drie generatoren van elk ongeveer 21 megawatt, goed voor ongeveer 63 MW. Die uitbreiding moest het land naar verwachting ongeveer twee jaar extra ruimte geven. In 2021 kwamen generator 5 en 6 erbij, samen goed voor ongeveer 42,6 MW extra. Daarmee kwam het vermogen van DPP II richting 120 MW. Toch zitten we nu opnieuw met load shedding. Dat maakt één ding duidelijk, incidentele uitbreidingen zijn niet hetzelfde als een structureel energiebeleid.
Een elektriciteitsvoorziening die afhankelijk blijft van steeds nieuwe noodgrepen, tijdelijke capaciteitsuitbreidingen en het afschakelen van klanten zodra de vraag te hoog wordt, kan nauwelijks een solide basis worden genoemd voor economische ontwikkeling. Daar komt de afhankelijkheid van waterkracht nog bovenop. Een belangrijk deel van de elektriciteitsvoorziening komt uit de Afobaka-waterkrachtcentrale. Tijdens de droge periode kan een dalend waterpeil in het stuwmeer de beschikbare waterkracht onder druk zetten. Juist dan wordt zichtbaar hoe kwetsbaar een systeem is wanneer productiecapaciteit, reservecapaciteit en diversificatie onvoldoende zijn afgestemd op de werkelijkheid. Het wrange is dat de groei van de elektriciteitsvraag geen verrassing is. Een groeiende bevolking, meer woningen, bedrijven, airconditioners, apparaten en economische activiteiten leiden vanzelf tot meer energieverbruik. Dat zijn geen onbekende factoren. Het zijn precies de ontwikkelingen waarmee beleidsmakers en EBS jaren geleden al rekening moesten houden. De vraag is daarom niet waarom Surinamers vandaag zoveel elektriciteit gebruiken. De echte verantwoordelijkheid ligt bij degenen die wisten dat de vraag zou stijgen, maar er kennelijk niet in zijn geslaagd om de energievoorziening structureel mee te laten groeien.
Load shedding heeft bovendien economische gevolgen die verder gaan dan een donker huis. Bedrijven kunnen productie verliezen, winkels moeten hun deuren sluiten, apparatuur kan schade oplopen en werknemers kunnen hun werkzaamheden niet normaal uitvoeren. Voor gezinnen betekent een stroomonderbreking niet alleen ongemak, maar ook onzekerheid over koelkasten, internet, thuiswerken, veiligheid en dagelijkse activiteiten. Wanneer een land zijn elektriciteitsvoorziening niet betrouwbaar kan garanderen, raakt dat rechtstreeks aan zijn economische geloofwaardigheid. Daarom kan de huidige situatie niet simpelweg worden afgedaan als een technisch probleem van EBS. Het is ook een beleidsprobleem. Het is het resultaat van jaren waarin waarschuwingen, groeiverwachtingen en investeringsbehoeften onvoldoende zijn vertaald naar een langetermijnstrategie. Het telkens achter de feiten aanlopen moet stoppen. Suriname heeft behoefte aan een energiebeleid dat verder kijkt dan de volgende generator, de volgende droge periode of de volgende crisis. De huidige load shedding is daarmee niet alleen een kwestie van drie uur zonder stroom. Het is een spiegel voor jarenlang gebrek aan planning. De waarschuwingen lagen er al. De groeicijfers waren bekend. De investeringen waren noodzakelijk. De kwetsbaarheid van waterkracht was geen geheim. En toch staat Suriname opnieuw met de stekker in de hand, terwijl huishoudens en bedrijven wachten tot het licht weer aangaat. Dat is geen verrassing. Het is de prijs van te laat handelen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
