De Surinaamse regering staat voor een van de meest ongemakkelijke dossiers binnen haar financieel beleid, de toekomst van de Surinaamse Luchtvaart Maatschappij (SLM). Vicepresident Gregory Rusland erkent inmiddels dat een beslissend moment is aangebroken. De financiële ondersteuning kan volgens hem niet zonder evaluatie blijven doorgaan. Daarmee wordt eindelijk hardop uitgesproken wat al langer boven de markt hangt, de SLM kan niet onbeperkt blijven functioneren op kosten van de staat zonder dat daar aantoonbare resultaten, duidelijke voorwaarden en een geloofwaardig toekomstplan tegenover staan. De staat ondersteunt de luchtvaartmaatschappij momenteel met ongeveer USD 2 miljoen per maand. Dat betekent op jaarbasis circa USD 24 miljoen. Voor een land met beperkte financiële ruimte is dat geen detailpost, maar een enorme verplichting. Elke maand opnieuw vloeit een aanzienlijk bedrag richting een staatsbedrijf waarvan de regering nog altijd moet bepalen of het op eigen benen kan staan. Toch lijkt de overheid opnieuw gevangen te zitten in hetzelfde patroon dat Suriname al vaker heeft laten zien, geld beschikbaar stellen om een probleem voorlopig onder controle te houden, terwijl de fundamentele problemen onvoldoende worden aangepakt.
De financiële injectie houdt de SLM operationeel, maar lost daarmee niet automatisch de structurele problemen van het bedrijf op. Rusland zegt dat de regering een bestaande situatie heeft overgenomen en daarom niet abrupt een einde kan maken aan eerder gemaakte afspraken. Dat argument is begrijpelijk, maar het mag geen excuus worden voor eindeloze voortzetting van beleid waarvan de houdbaarheid inmiddels ter discussie staat. Beleidscontinuïteit betekent niet dat de staat verplicht is om slechte financiële constructies voor onbepaalde tijd voort te zetten. Juist een nieuwe regering hoort bestaande afspraken kritisch tegen het licht te houden. Wanneer tientallen miljoenen dollars aan staatsmiddelen worden ingezet, behoort controle geen politieke luxe te zijn, maar een absolute noodzaak. Minister van Financiën en Planning Adelien Wijnerman heeft inmiddels aangegeven dat de maandelijkse ondersteuning voorlopig doorgaat. Tegelijkertijd wil de regering voorkomen dat geld zonder duidelijke terugbetalingsafspraken aan de SLM wordt verstrekt. De bedoeling is om de verstrekte bedragen uiteindelijk vast te leggen in een leningsovereenkomst. Dat klinkt financieel verantwoordelijk, maar het echte probleem begint pas daarna. Een lening op papier betekent nog geen terugbetaling in de praktijk.
Een schuld kan administratief worden vastgelegd, maar als een onderneming onvoldoende winstgevend is om die schuld daadwerkelijk af te lossen, verandert een lening uiteindelijk gemakkelijk in een verkapte subsidie. Daarmee wordt de belastingbetaler opnieuw degene die het risico draagt. De staat moet niet alleen vastleggen hoeveel geld aan de SLM wordt verstrekt, maar vooral onder welke voorwaarden. Er moeten harde afspraken komen over prestaties, financiële rapportage, kostenbeheersing, bedrijfsvoering, investeringen, schuldafbouw en terugbetaling. Zonder meetbare doelstellingen blijft iedere nieuwe dollar aan staatssteun een gok met publiek geld. Opvallend is dat er al eerder een formele geldleningsovereenkomst tussen de staat en de SLM werd gesloten. Volgens het jaarverslag over 2025 van de Rekenkamer van Suriname dateert een dergelijke overeenkomst van 24 juni 2024 en ging het om USD 2 miljoen. Daarbij werden onder meer financiële analyses, maandelijkse rapportages, een terugbetalingsplan, een businessplan en financiële prognoses genoemd. Dat bewijst dat voorwaarden mogelijk zijn. De echte test is echter niet het opstellen van documenten, maar de handhaving ervan.
Daar wringt het vaker binnen staatsbedrijven. Overheden zijn geneigd om strategische ondernemingen financieel te blijven ondersteunen omdat faillissement politiek gevoelig ligt. De SLM heeft immers een belangrijke nationale functie en vormt een belangrijke verbinding met de Surinaamse diaspora. Maar nationale trots kan geen financieel verdienmodel vervangen. Een nationale luchtvaartmaatschappij mag belangrijk zijn, maar belangrijk betekent niet automatisch dat iedere financiële rekening door de staat moet worden betaald. De regering moet daarom ophouden de discussie uitsluitend te presenteren als een keuze tussen SLM behouden of SLM sluiten. Er is een veel bredere kwestie aan de orde, onder welke voorwaarden verdient een staatsbedrijf het recht om opnieuw publiek geld te ontvangen? Als het antwoord simpelweg is dat de SLM zonder USD 2 miljoen per maand niet kan functioneren, dan is dat op zichzelf al een ernstig alarmsignaal. Een onderneming die structureel afhankelijk blijft van de staatskas heeft geen duurzaam bedrijfsmodel, maar een financieringsprobleem dat telkens wordt doorgeschoven.
Rusland zegt dat het moment van harde besluiten is aangebroken. Dat is een belangrijke erkenning, maar erkenning alleen verandert niets. Suriname heeft geen behoefte aan nog een ronde overleg waarbij uiteindelijk opnieuw geld wordt vrijgemaakt en fundamentele beslissingen worden uitgesteld. De regering moet nu kiezen voor financiële discipline boven politieke gemakzucht. Als de SLM levensvatbaar is, moet dat aantoonbaar worden gemaakt met cijfers, prestaties en een realistisch businessplan. Als hervormingen noodzakelijk zijn, moeten die worden afgedwongen. En als blijkt dat de maatschappij in haar huidige vorm structureel niet levensvatbaar is, moet ook die conclusie onder ogen worden gezien. Wat niet langer verdedigbaar is, is een situatie waarin de staat iedere maand miljoenen dollars beschikbaar stelt terwijl de rekening voor de toekomst steeds groter wordt. De SLM mag dan een nationale luchtvaartmaatschappij zijn, maar zij mag geen nationale bodemloze put worden. De komende besluiten zullen daarom niet alleen bepalen wat er met de SLM gebeurt. Ze zullen ook laten zien hoe serieus deze regering haar eigen financiële verantwoordelijkheid neemt. Iedere extra dollar aan staatssteun zonder harde voorwaarden vergroot de rekening. Iedere maand uitstel vergroot de onzekerheid. Na jaren van financiële ondersteuning is het moment van vrijblijvende beloften voorbij. De SLM heeft geen nieuwe politieke geruststelling nodig, maar harde financiële discipline, transparantie en aantoonbare resultaten.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
