Achter de schermen van smartphones, chatgroepen, online games en sociale media groeit een vorm van geweld die kinderen en jongeren niet meer kunnen ontlopen wanneer de schooldag eindigt, want pesten heeft zich ontwikkeld van een vernedering op het plein tot een voortdurende aanval die dag en nacht kan doorgaan en diep kan ingrijpen in gezondheid, schoolprestaties en zelfbeeld.
In Latijns Amerika en het Caribisch gebied geeft ongeveer een op de vier jongeren tussen 13 en 17 jaar aan in de afgelopen maand op school te zijn gepest. De verschillen binnen de regio zijn aanzienlijk, maar nergens geruststellend. In Centraal Amerika meldt ongeveer 23 procent van de leerlingen pesterijen, tegenover rond 30 procent in Zuid Amerika. Achter die percentages gaan kinderen schuil die dagelijks naar school gaan met angst, schaamte of het gevoel dat niemand hen zal beschermen.
Omdat pesten zich niet beperkt tot duwen, slaan of schelden, kunnen ook sociale uitsluiting, vernedering, seksuele intimidatie, bedreigingen en het bewust verspreiden van geruchten even vernietigend zijn, vooral wanneer een kind langdurig wordt geïsoleerd. Jongens worden vaker geconfronteerd met fysiek geweld, terwijl meisjes vaker slachtoffer zijn van sociale en seksuele vormen van pesterij. De gevolgen verschillen, maar het verlies van veiligheid en vertrouwen is in beide gevallen even ingrijpend.
De digitale wereld heeft de schade verder vergroot. Cyberpesten vindt plaats via sociale media, berichtenapps, online spellen, fora en andere digitale platforms. In verschillende landen in de regio zegt tussen 7 en 27 procent van de kinderen en jongeren in het afgelopen jaar online te zijn lastiggevallen, bedreigd of vernederd. Meisjes melden deze ervaringen vaker dan jongens, mede doordat online geweld vaak samengaat met seksuele druk, het verspreiden van persoonlijke beelden en controle over digitale accounts.
Een digitaal bericht verdwijnt niet vanzelf wanneer een leerling naar huis gaat. Een foto, video, belediging of gerucht kan in enkele minuten honderden mensen bereiken, opnieuw worden gedeeld en maanden later weer opduiken. De dader kan zich verschuilen achter anonimiteit, terwijl het slachtoffer voortdurend wordt herinnerd aan wat is geplaatst. Die combinatie van bereik, snelheid en blijvende zichtbaarheid maakt cyberpesten vaak zwaarder te beheersen dan pesterijen die uitsluitend binnen de muren van een school plaatsvinden.
De gevolgen zijn veel ernstiger dan volwassenen soms willen erkennen, omdat jongeren die worden gepest, een groter risico lopen op angstklachten, depressieve gevoelens, traumatische stress, sociale terugtrekking, slaapproblemen, zelfbeschadiging en gedachten aan zelfdoding. Ook lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, buikpijn, aanhoudende vermoeidheid en onverklaarbare pijn kunnen een uiting zijn van langdurige spanning. Concentratieverlies, slechtere schoolresultaten en schoolverzuim volgen vaak wanneer een kind iedere dag moet overleven in plaats van leren.
Een kind dat ineens stil wordt, sneller geïrriteerd raakt, niet meer naar school wil, zonder duidelijke verklaring gewond raakt of zich sociaal afsluit, geeft mogelijk een signaal af dat niet mag worden weggewuifd. Bij digitaal pesten kunnen ook plotselinge stemmingswisselingen tijdens het gebruik van een telefoon, het direct wegklikken van schermen wanneer een ouder in de buurt komt en angst om over online contacten te praten aanwijzingen zijn dat er iets misgaat.
De Pan Amerikaanse Gezondheidsorganisatie benadrukt terecht dat de aanpak niet uitsluitend bij de school kan worden neergelegd. Leerkrachten moeten kunnen ingrijpen, maar ook ouders, zorgverleners, jeugdwerkers, politie, sociale diensten en digitale platforms dragen verantwoordelijkheid. Gezondheidswerkers kunnen tijdens gewone consulten vragen stellen over school, vriendschappen en online ervaringen, vroege signalen herkennen en jongeren doorverwijzen wanneer mentale ondersteuning nodig is.
Een effectieve aanpak vraagt om meer dan een voorlichtingsdag of een poster aan de muur. Scholen hebben duidelijke meldpunten, vertrouwenspersonen, consequente procedures en begeleiding voor slachtoffers én daders nodig. Ouders moeten zonder angst of veroordeling met hun kinderen kunnen praten over wat zij online meemaken. Digitale platforms kunnen niet blijven doen alsof zij slechts neutrale doorgeefluiken zijn wanneer hun systemen misbruik, vernedering en verspreiding van schadelijke beelden versterken.
De Surinaamse overheid kan jongeren beter beschermen door cyberveiligheid, sociale weerbaarheid en mentale gezondheid structureel onderdeel te maken van het onderwijsbeleid, met duidelijke afspraken tussen scholen, ouders en hulpverlening. Wie pas ingrijpt nadat een vernederend filmpje zich door een schoolgemeenschap heeft verspreid, reageert te laat op een probleem dat vaak al weken of maanden zichtbaar was.
Kinderen mogen nooit de indruk krijgen dat pesten erbij hoort, dat vernedering een grap is of dat zij hun strijd alleen moeten voeren, want iedere omgeving die zwijgt wanneer een jongere wordt gebroken, helpt de dader meer dan het slachtoffer.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
