De verkiezingsplannen in Haïti dreigen niet alleen vast te lopen op geweld, maar ook op een veel dieper probleem dat de geloofwaardigheid van de staat zelf aantast. OAS secretaris generaal Albert Ramdin heeft openlijk gewaarschuwd dat delen van de politieke wereld mogelijk samenwerken met gewapende bendes, een werkelijkheid die volgens hem bekend is maar te weinig publiek wordt besproken. Wanneer criminelen invloed kunnen uitoefenen op kandidaten, buurten en stembureaus, verandert een verkiezing van een democratisch herstelproject in een strijd om macht onder dreiging.
Ramdin stelde na zijn bezoek aan Haïti dat duidelijke regels nodig zijn om kandidaten met banden met criminele organisaties uit het verkiezingsproces te weren. De zorg is niet dat iedere politicus verdacht moet worden gemaakt, maar dat de staat zonder degelijk onderzoek en toetsing geen geloofwaardig antwoord kan geven op de vraag wie zich achter een politieke campagne verschuilt. Zolang autoriteiten niet kunnen uitleggen hoe zulke verbindingen worden vastgesteld en welke gevolgen zij hebben, blijft de deur openstaan voor infiltratie van de democratie.
De eerste ronde voor de presidents en parlementsverkiezingen staat gepland voor 13 december 2026, met een mogelijke tweede ronde op 21 februari 2027. Die kalender moet een einde helpen maken aan jaren van institutionele verlamming, maar een datum op papier verandert niets aan de werkelijkheid in wijken waar de overheid nauwelijks bescherming biedt. De uitslag kan pas gezag krijgen wanneer burgers zonder intimidatie kunnen registreren, campagne voeren, stemmen en de telling volgen.
De veiligheidscrisis is daarbij geen abstract risico, want in de eerste zes maanden van 2026 kwamen volgens cijfers van de Verenigde Naties ten minste 3.050 mensen om het leven en raakten 1.401 anderen gewond door geweld. Gewapende groepen hebben hun greep op grote delen van het land uitgebreid en richten zich niet alleen op rivalen, maar ook op gemeenschappen, publieke instellingen en de dagelijkse bewegingsvrijheid van burgers. Een samenleving die bezig is te overleven, kan moeilijk de rust en het vertrouwen opbrengen die een verkiezing vereist.
Ook de internationale veiligheidsinzet roept steeds meer vragen op, omdat toegezegde mensen, middelen en politieke steun niet overal daadwerkelijk beschikbaar zijn gekomen. Ramdin heeft twijfels geuit over de slagkracht van de Gang Suppression Force, die met internationale goedkeuring moet helpen om de veiligheid te herstellen. Een missie zonder voldoende personeel, uitrusting en duidelijke operationele ruimte kan verwachtingen wekken die zij in de praktijk niet kan waarmaken.
De kern van het probleem is dat een stembus geen bescherming biedt tegen bendes die toegang tot straten, havens, wijken en economische activiteiten controleren. Politieke partijen kunnen nog zo veel kandidaten registreren, maar zonder bescherming van kiezers en zonder toetsing van geldstromen blijft de macht van gewapende netwerken buiten beeld. Haïti heeft daarom meer nodig dan een verkiezingsdag, want de rechtsstaat moet vóór die dag zichtbaar terugkeren in het dagelijks leven.
De internationale gemeenschap zal bovendien moeten kiezen tussen symbolische betrokkenheid en een inzet die de veiligheid, justitie en verkiezingsorganisatie werkelijk versterkt. Diplomatieke verklaringen verliezen hun waarde wanneer bendes sneller gebied winnen dan instellingen vertrouwen kunnen herstellen. Een geloofwaardig proces vraagt om onafhankelijke controle, bescherming van kandidaten en journalisten, vervolging van financiers van geweld en volledige openheid over wie de politieke arena betreedt.
Voor Suriname ligt hierin een ongemakkelijke maar belangrijke gedachte, omdat democratische stabiliteit nooit uitsluitend wordt beschermd door verkiezingswetten en stemlokalen. Transparante financiering van partijen, betrouwbare opsporing van criminele netwerken en een overheid die publieke ruimte niet prijsgeeft aan intimidatie vormen samen de stille fundering van bestuurlijke geloofwaardigheid. Wie pas reageert wanneer geweld zichtbaar politiek wordt, heeft meestal al te lang gewacht.
De waarschuwing uit Haïti raakt daarmee aan een harde waarheid die verder reikt dan één eilandstaat. Verkiezingen kunnen leiders aanwijzen, maar zij kunnen geen rechtstaat vervangen die jarenlang is uitgehold door angst, corruptie en geweld. Pas wanneer burgers ervan overtuigd zijn dat hun stem sterker is dan de loop van een geweer, krijgt democratie weer inhoud.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
