Terwijl veertien landen in Latijns-Amerika zich verzekeren van toegang tot een van de meest veelbelovende nieuwe middelen voor hiv-preventie, blijft Suriname buiten de boot vallen. De Pan-Amerikaanse Gezondheidsorganisatie (PAHO) heeft met farmaceutisch concern Gilead Sciences een overeenkomst gesloten waardoor Argentinië, Brazilië, Chili, Colombia, Costa Rica, Ecuador, El Salvador, Guatemala, Mexico, Panama, Paraguay, Peru, Uruguay en Venezuela lenacapavir onder gunstige voorwaarden kunnen inkopen. Suriname behoort niet tot deze groep. Dat gegeven is meer dan een administratieve kanttekening. Het legt een ongemakkelijke regionale tegenstelling bloot. Terwijl andere landen toegang organiseren tot een preventiemiddel dat slechts twee keer per jaar hoeft te worden toegediend, ontbreekt Suriname in deze nieuwe regionale regeling. Daarmee ontstaat een duidelijke afstand tussen landen die nieuwe mogelijkheden voor hiv-preventie actief proberen te benutten en een land dat niet voorkomt in deze specifieke overeenkomst. Lenacapavir is bedoeld als pre-expositieprofylaxe (PrEP) voor mensen die geen hiv hebben. Het grote verschil met dagelijkse orale PrEP is de frequentie van toediening, één injectie per zes maanden. Voor mensen die moeite hebben met het dagelijks of frequenter innemen van medicatie kan dat een belangrijk alternatief zijn. De klinische resultaten zijn volgens PAHO indrukwekkend.
Onderzoeken lieten een effectiviteit van bijna 100 procent zien bij het voorkomen van hiv-infecties. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseerde lenacapavir in 2025 als aanvullende mogelijkheid voor hiv-preventie. Het gaat daarmee niet om een experimenteel idee zonder internationale erkenning, maar om een preventiemethode die inmiddels een plaats krijgt binnen internationale hiv-strategieën. De regio heeft nog altijd te maken met een aanzienlijke hiv-problematiek. Volgens PAHO worden jaarlijks ongeveer 140.000 nieuwe hiv-infecties geregistreerd in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied. De organisatie benadrukt daarom dat uitbreiding van het aantal beschikbare preventiemethoden noodzakelijk blijft. Nieuwe middelen zijn echter alleen effectief wanneer mensen daadwerkelijk toegang krijgen tot die middelen. PAHO-directeur Jarbas Barbosa verwoordde het uitgangspunt helder, medische innovatie heeft pas betekenis wanneer die, de mensen bereikt die het nodig hebben. De overeenkomst met Gilead is bedoeld om verschillen in toegang te verkleinen en landen meer mogelijkheden te geven binnen hun hiv-preventieprogramma’s. Suriname staat echter niet op de lijst van veertien landen die via de Regional Revolving Funds van PAHO kunnen inkopen. Dat mechanisme bundelt de vraag van verschillende landen om geneesmiddelen en gezondheidsproducten betrouwbaarder en onder gunstige voorwaarden aan te schaffen. Voor kleinere landen kan een dergelijk gezamenlijk inkoopmechanisme juist van belang zijn.
Het ontbreken van Suriname betekent niet automatisch dat het land helemaal geen toegang tot lenacapavir kan krijgen. Nationale toelatingsprocedures en programmatische voorwaarden moeten immers in alle deelnemende landen nog worden doorlopen. Ook bestaan er andere vrijwillige licentieovereenkomsten die toegang tot lenacapavir in 24 landen in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied mogelijk maken. Maar het feit blijft dat Suriname niet voorkomt in de nieuwe PAHO-Gilead-regeling. Daarmee komt ook de bredere vraag van regionale gezondheidsongelijkheid scherp naar voren. De ontwikkeling van een nieuw geneesmiddel is één zaak. Het daadwerkelijk beschikbaar maken ervan voor de bevolking is een andere. Toegang wordt uiteindelijk bepaald door regelgeving, financiering, gezondheidsbeleid, infrastructuur, deskundigheid en de bereidheid van landen om nieuwe mogelijkheden daadwerkelijk in hun nationale programma’s op te nemen. De overeenkomst bevat bovendien een strategische ontwikkeling die verder reikt dan alleen de huidige inkoop. Gilead heeft toegezegd te werken aan technologieoverdracht naar Brazilië, met als doel het middel daar in de toekomst te kunnen produceren. Wanneer die productie precies kan beginnen en hoe zij wordt georganiseerd, staat nog niet vast. Op langere termijn kan regionale productie volgens PAHO bijdragen aan een grotere beschikbaarheid en duurzamere inkoop. Ook voor Suriname is dat een ontwikkeling die moeilijk genegeerd kan worden.
Als landen in de regio hun gezondheidsvoorzieningen aanpassen aan nieuwe vormen van hiv-preventie, zal de beschikbaarheid van dergelijke middelen steeds meer onderdeel worden van de regionale gezondheidsinfrastructuur. De invoering van lenacapavir gaat overigens niet vanzelf. Landen moeten regelgeving en richtlijnen aanpassen, zorgverleners trainen en hun systemen voorbereiden. Lenacapavir vervangt bovendien bestaande preventiemethoden niet. Dagelijkse of incidentele orale PrEP, cabotegravir en condooms blijven belangrijke instrumenten. Maar juist de combinatie van preventiemethoden maakt de ontwikkeling relevant. Niet iedereen heeft dezelfde omstandigheden, voorkeuren of mogelijkheden om preventiemedicatie te gebruiken. Een injectie die slechts tweemaal per jaar hoeft te worden toegediend, kan voor bepaalde groepen een wezenlijk verschil maken. De ambitie om hiv tegen 2030 als volksgezondheidsprobleem te beëindigen vereist daarom meer dan internationale verklaringen en medische doorbraken. Het vereist dat landen de beschikbare instrumenten daadwerkelijk bereikbaar maken. Veertien landen hebben inmiddels een route naar gezamenlijke inkoop van lenacapavir. Brazilië werkt bovendien aan de mogelijkheid van regionale productie. Ondertussen staat Suriname niet op de lijst. Dat contrast verdient serieuze aandacht. Want in de strijd tegen hiv telt uiteindelijk niet alleen welke medische vooruitgang er op papier bestaat, maar ook welke landen ervoor zorgen dat die vooruitgang hun bevolking daadwerkelijk bereikt.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
