De oorlog rond Iran heeft opnieuw een gevaarlijke sprong gemaakt, doordat aanvallen op scheepvaart in de Straat van Hormuz en energievoorzieningen in Saoedi Arabië tegelijkertijd de kwetsbaarste routes van de mondiale oliemarkt raken. Een handelsschip werd in de zeestraat door een onbekend projectiel getroffen, waarna brand uitbrak en de bemanning het vaartuig moest verlaten. De onrust beperkt zich daarmee niet meer tot één front, maar drukt op de doorgang naar de Perzische Golf én op de alternatieve exportroute richting de Rode Zee.
Saoedi Arabië heeft zijn cruciale oost west oliepijpleiding uit voorzorg stilgelegd nadat meerdere drones schade en gewonden veroorzaakten in de regio’s Riyad en Medina. De ruim 1.200 kilometer lange leiding vormt een vitale verbinding tussen olievelden in het oosten en de haven van Yanbu aan de Rode Zee, juist omdat zij vervoer buiten de Straat van Hormuz mogelijk maakt. Noodteams zijn ingezet om de veiligheid te beoordelen en de schade te herstellen, maar over een herstart is nog geen duidelijke termijn bekendgemaakt.
De afsluiting raakt de markt extra hard omdat deze route de afgelopen maanden een van de weinige uitwegen vormde voor olie die niet meer veilig via Hormuz kon vertrekken. Marktpartijen vrezen dat langdurige uitval uiteindelijk ongeveer vier procent van de mondiale olieaanvoer kan bedreigen, bovenop de volumes die al door de verstoring in de Golf onder druk staan. De beschikbare olievoorraden bij Yanbu zouden volgens inschattingen slechts vijf tot zeven dagen voldoende kunnen zijn om de export op peil te houden als de leiding uitgeschakeld blijft.
De dreiging groeit verder door de opmars van de Houthi beweging in Jemen, die het strategisch gelegen Perim eiland in handen heeft gekregen bij de toegang tot de Rode Zee. Die positie ligt nabij Bab el Mandeb, een zeestraat die scheepvaart tussen de Indische Oceaan, de Rode Zee en het Suezkanaal verbindt. Een conflict dat zowel Hormuz als Bab el Mandeb ontregelt, kan de wereldhandel in energie en goederen tegelijk in een wurggreep nemen.
De olieprijs was al boven de honderd dollar per vat uitgekomen voordat de nieuwste aanvallen de spanning verder opvoerden. In de Verenigde Staten bereikte de prijs van diesel volgens de beschikbare marktgegevens een recordniveau boven 6,20 dollar per gallon, een ontwikkeling die transport, voedselproductie en inflatie verder kan aanjagen. Iedere nieuwe aanval vergroot daarom niet alleen de militaire onzekerheid, maar ook de rekening voor huishoudens en bedrijven ver buiten het Midden Oosten.
Diplomatieke hoop rust voorlopig op overleg in Oman, waar Iran en vertegenwoordigers van Golfstaten willen spreken over veilige routes voor commerciële scheepvaart. Teheran koppelt een mogelijke opening van de zeestraat echter aan bredere eisen richting Washington, waardoor een snelle doorbraak allerminst zeker is. Een routeafspraak zonder politieke ontspanning blijft kwetsbaar, omdat één aanval voldoende kan zijn om verzekeraars, rederijen en handelaren opnieuw op afstand te houden.
De Saoedische kroonprins zou Washington om militaire steun hebben gevraagd tegen de Houthi opmars, maar de Amerikaanse regering lijkt vooralsnog terughoudend om een nieuw militair front volledig te omarmen. De Verenigde Staten staan daarmee voor een ongemakkelijke keuze tussen bescherming van bondgenoten en scheepvaart enerzijds, en het risico van verdere regionale escalatie anderzijds. Zolang die keuze onbeantwoord blijft, zullen gewapende groepen de ruimte voelen om druk uit te oefenen op olievoorzieningen, havens en internationale vaarroutes.
Een Caribische economie als Suriname moet in zo een periode verder kijken dan de dagelijkse olieprijs en tijdig rekenen met hogere kosten voor brandstof, vracht, kunstmest en voedselimport. Strategische voorraden, betere planning van essentiële importen en duidelijke prijscontrole kunnen voorkomen dat externe oorlogsschokken zonder rem bij gezinnen en ondernemers terechtkomen. Groei ontstaat wanneer beleid vooruitkijkt naar de routes waarlangs risico’s het land binnenkomen.
De gebeurtenissen rond Hormuz en de Rode Zee tonen dat de oliemarkt niet alleen afhankelijk is van productie, maar vooral van de veiligheid van enkele smalle waterwegen en kwetsbare pijpleidingen. Een drone, een projectiel of een bezet eiland kan binnen enkele uren gevolgen hebben voor wereldprijzen, transportkosten en nationale begrotingen. Zolang diplomatie geen geloofwaardige uitweg biedt, blijft energie niet alleen een handelswaar, maar ook een instrument van oorlog.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
