De mentale gezondheid binnen het onderwijs vraagt om meer dan bewustwording en individuele weerbaarheid. Tijdens het openingscollege van het Instituut voor de Opleiding van Leraren (IOL) voor het studiejaar 2026-2027 heeft onderminister van Volksgezondheid, Welzijn en Arbeid (VWA), dr. Raj Jadnanansing, aandacht gevraagd voor het belang van mentale gezondheid in het onderwijs. Zijn boodschap raakt aan een probleem dat steeds moeilijker te negeren valt, de druk op leerkrachten en leerlingen neemt toe, terwijl een gezond en ondersteunend schoolklimaat niet vanzelfsprekend is. Jadnanansing, die als psycholoog het thema ‘Mentale gezondheid in het onderwijs’ behandelde, benadrukte dat psychisch welzijn bepalend is voor het functioneren, leren en samenwerken. Mentale gezondheid omvat volgens hem het emotionele, cognitieve, sociale en gedragsmatige welzijn van mensen. Daarmee is het niet slechts een persoonlijke aangelegenheid, maar een factor die rechtstreeks invloed heeft op de kwaliteit van het onderwijs. Leerkrachten worden geconfronteerd met een onderwijsomgeving die voortdurend verandert. De invloed van sociale media, toenemende beroepsmatige verwachtingen en de noodzaak om zich voortdurend bij te scholen, leggen een steeds grotere druk op hun mentale weerbaarheid. Daarbovenop komen spanningen binnen schoolorganisaties, conflicten met collega’s en een werksfeer die niet altijd ondersteunend is.
Jadnanansing wees erop dat een ongezonde werkcultuur ertoe kan leiden dat leerkrachten zich niet langer prettig voelen op hun werkplek en zelfs een overplaatsing overwegen. Dat is een zorgwekkend signaal. Wanneer onderwijsprofessionals structureel onder druk staan, heeft dat niet alleen gevolgen voor hun persoonlijke welzijn, maar ook voor de stabiliteit van scholen en de kwaliteit van het onderwijs. Het benadrukken van persoonlijke vaardigheden, zoals het stellen van prioriteiten, het bewaken van grenzen en het tijdig aangeven van overbelasting, is noodzakelijk. Maar daarmee mag de verantwoordelijkheid niet uitsluitend bij de individuele leerkracht worden gelegd. Een structureel probleem van werkdruk en een ongezonde organisatiecultuur vraagt ook om verantwoordelijkheid van schoolleiding en onderwijsbeleid. Ook leerlingen en studenten staan voor mentale uitdagingen. De overgang van de thuiscultuur naar de schoolcultuur brengt verschillende verwachtingen, regels en gedragsnormen met zich mee. Niet iedere leerling beschikt over dezelfde vaardigheden of ondersteuning om zich daaraan aan te passen. Volgens Jadnanansing vraagt deze overgang om begeleiding, begrip en mentale weerbaarheid.
Dat betekent dat scholen niet alleen kennis moeten overdragen, maar ook aandacht moeten hebben voor de sociale en emotionele ontwikkeling van leerlingen. Een schoolomgeving waarin problemen worden genegeerd of uitsluitend als gedragsproblemen worden beschouwd, loopt het risico onderliggende psychische spanningen onvoldoende te herkennen. De onderminister legde nadruk op bewustwording en preventie. Het tijdig herkennen van signalen van overbelasting en psychische problemen kan voorkomen dat deze het dagelijks functioneren ernstig aantasten. Toch blijft het bespreekbaar maken van mentale gezondheid een uitdaging, vooral door het stigma dat nog altijd rond psychische klachten bestaat. Jadnanansing stelde dat ongeveer 90 procent van de mensen met depressieve gevoelens geen professionele hulp zoekt, tegenover slechts 10 procent die wel ondersteuning zoekt. Deze verhouding onderstreept volgens hem de omvang van het probleem en de noodzaak om de drempel naar hulpverlening te verlagen. Het normaliseren van psychische klachten is daarbij essentieel.
Mentale problemen mogen niet worden gezien als een teken van zwakte of persoonlijk falen. Wie hulp nodig heeft, moet die kunnen zoeken zonder angst voor veroordeling, uitsluiting of reputatieschade. De oproep van Jadnanansing tijdens het IOL openingscollege maakt duidelijk dat mentale gezondheid een fundament vormt voor goed onderwijs. Een stabiel leer en werkklimaat ontstaat echter niet uitsluitend door individuele motivatie of bewustwordingscampagnes. Daarvoor zijn ook veilige schoolomgevingen, ondersteunende leiding, aandacht voor werkdruk en toegankelijke psychologische hulp noodzakelijk. Leerkrachten die voortdurend moeten functioneren onder hoge druk, kunnen moeilijk een optimaal leerklimaat creëren. Evenmin kunnen leerlingen zich volledig ontwikkelen wanneer hun mentale welzijn onvoldoende aandacht krijgt. Voor mensen die kampen met psychische klachten of een crisis bestaat onder meer de telefonische crisishulp via 114 en het online hulpprogramma www.ehealth.sr. De boodschap is, mentale gezondheid verdient een centrale plaats binnen het onderwijsbeleid. Niet alleen tijdens een openingscollege, maar vooral in de dagelijkse praktijk van scholen. Bewustwording is een begin, preventie een noodzakelijke stap, maar structurele ondersteuning moet uiteindelijk het verschil maken.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
