Het nieuwe schooljaar staat voor de deur, maar onderwijsorganisaties hebben nog geen volledig beeld van de personele problemen die hen te wachten staan. Hoeveel leerkrachten keren niet terug, waar vallen de grootste gaten en welke gevolgen heeft dat voor scholen en leerlingen? Op die vragen komt pas in oktober een duidelijker antwoord. Intussen dreigt het onderwijs opnieuw te beginnen met onzekerheid, personeelstekorten en een gebrek aan concrete oplossingen. Binnen het EBGS-onderwijs, het ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur (minOWC) en het Rooms-Katholiek Bijzonder Onderwijs (RKBO) wordt rekening gehouden met een verdere uitstroom van leerkrachten. Hoewel er nieuwe onderwijzers bijkomen, lijkt de instroom onvoldoende om het vertrek op te vangen. Daarmee dreigt het bestaande personeelstekort verder onder druk te komen staan. De organisaties erkennen het probleem, maar een volledig overzicht van de omvang ontbreekt vooralsnog. Pas in oktober moet duidelijk worden hoeveel leerkrachten daadwerkelijk zijn uitgestroomd en op welke scholen de tekorten het hardst zullen worden gevoeld. Dat een dergelijk overzicht pas na de start van het schooljaar beschikbaar komt, legt een kwetsbaar punt in de personeelsplanning bloot. Scholen moeten zich voorbereiden op het onderwijsproces, terwijl essentiële informatie over de beschikbaarheid van leerkrachten nog ontbreekt.
De gevolgen daarvan kunnen rechtstreeks doorwerken in de organisatie van lessen en de werkdruk binnen schoolteams. Sandra Panka-Bijlhout, directeur van het EBGS-onderwijs, zegt dat nog niet bekend is hoeveel leerkrachten ontslag hebben genomen. Volgens haar worden ontslagen doorgaans niet tijdens de schoolvakantie ingediend, maar komen deze vooral in oktober of vlak voor de vakantie binnen. Voor de twee laatste weken hadden we vijf die met ontslag zijn, maar over het algemeen nemen ze in de vakantie geen ontslag”, aldus Panka-Bijlhout. De uitspraak maakt duidelijk dat de huidige cijfers slechts een momentopname zijn. Het aantal medewerkers dat inmiddels vertrokken is, geeft mogelijk geen volledig beeld van de uitstroom die nog volgt. Bovendien vertrekken sommige leerkrachten naar het buitenland of stappen zij uit het onderwijs. Volgens Panka-Bijlhout wordt de reden van vertrek niet altijd vermeld. Daardoor blijft niet alleen de omvang van het verlies onduidelijk, maar ook de achtergrond ervan. Zonder voldoende inzicht in de redenen waarom leerkrachten vertrekken, wordt het moeilijker om gericht beleid te ontwikkelen. Het verschil tussen een medewerker die vanwege persoonlijke omstandigheden vertrekt en iemand die het onderwijs verlaat vanwege structurele problemen, vraagt immers om een andere aanpak.
Het personeelsprobleem beperkt zich niet uitsluitend tot ontslagen. Leerkrachten kunnen ook voor langere tijd buitengewoon verlof opnemen. Hoewel zij formeel niet definitief uit dienst zijn, betekent hun afwezigheid wel dat scholen tijdelijk of langdurig over minder personeel beschikken. Voor schoolbesturen kan dit leiden tot ingewikkelde personeelsplanning. Klassen moeten worden bemand, lessen moeten doorgaan en bestaande medewerkers kunnen extra taken opvangen. Zolang niet duidelijk is hoeveel leerkrachten beschikbaar zijn, blijft het onzeker hoe scholen hun personeelsbezetting effectief kunnen organiseren. Dat het ministerie eveneens nog geen volledig overzicht heeft, onderstreept de omvang van de onzekerheid. Gracia Valies-Ormskirk, directeur van het Algemeen Vormend Onderwijs (AVO) bij het minOWC, bevestigt dat pas op 1 oktober duidelijk wordt hoeveel onderwijzers uit het onderwijs zijn gestapt. De datum wordt daarmee een belangrijk ijkpunt, maar lost het onderliggende probleem niet automatisch op. Een overzicht van de tekorten is noodzakelijk, maar de daadwerkelijke aanpak ervan vereist vervolgens voldoende personeel, middelen en een uitvoerbaar plan. Ook het RKBO wordt geconfronteerd met leerkrachten die ontslag hebben genomen. Directeur Annie Badjnath zegt de uitstroom te betreuren, maar benadrukt dat medewerkers hun eigen keuze hebben gemaakt. Tegelijkertijd is volgens haar sprake van een tekort aan onderwijzend personeel voor het komende schooljaar.
Hoewel nieuwe leerkrachten worden aangetrokken, is de instroom onvoldoende om het vertrek volledig te compenseren. Er is een tekort aan onderwijzend personeel in het komend schooljaar. In oktober heb je een goed overzicht waar er tekorten zullen zijn. Er is geen pasklare oplossing voor nu. Juist die constatering maakt de situatie zorgelijk. Het onderwijs heeft niet alleen behoefte aan een inventarisatie van de tekorten, maar ook aan een strategie om te voorkomen dat dezelfde problemen zich blijven herhalen. Wanneer de uitstroom structureel groter is dan de instroom, volstaat het niet om uitsluitend nieuwe leerkrachten aan te trekken. Dan moet ook worden gekeken naar de omstandigheden waaronder onderwijspersoneel werkt, de mogelijkheden om medewerkers te behouden en de oorzaken van vertrek. De onderwijsorganisaties verwachten in oktober een duidelijker beeld van de personele situatie. Tot die tijd blijft de omvang van de tekorten onzeker. Voor scholen betekent dit dat het nieuwe schooljaar begint met een probleem dat al langer bekend is, maar waarvan de precieze omvang nog moet worden vastgesteld. De gevolgen kunnen zich vertalen in een hogere werkdruk, moeilijkheden bij de lesplanning en een grotere belasting voor de beschikbare leerkrachten. De uitstroom van personeel is daarmee niet slechts een administratieve kwestie. Het raakt de dagelijkse werking van scholen en de continuïteit van het onderwijs. Oktober zal waarschijnlijk meer duidelijkheid brengen over de cijfers. Maar zolang er geen concrete en structurele maatregelen tegenover de uitstroom staan, dreigt het onderwijs ieder schooljaar opnieuw achter de feiten aan te lopen. Een tekort vaststellen is noodzakelijk. Het voorkomen dat het tekort zich blijft verdiepen, is de werkelijke uitdaging.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
