Het toezicht op tehuizen en opvanginstellingen in Suriname schiet ernstig tekort. Dat is geen conclusie van een kritische buitenstaander, maar een constatering van minister Diana Pokie van Sociale Zaken en Volkshuisvesting (Sozavo) zelf. Haar erkenning legt een werkelijkheid bloot, juist op plaatsen waar kwetsbare mensen afhankelijk zijn van bescherming, zorg en toezicht, blijkt de controle onvoldoende te functioneren. De raden van toezicht, die ervoor moeten zorgen dat instellingen hun verantwoordelijkheid nemen en cliënten veilig worden opgevangen, voeren hun controletaak volgens de minister momenteel niet naar behoren uit. Daarmee wordt een fundamentele zwakte binnen het opvangsysteem blootgelegd. Toezicht dat niet daadwerkelijk controleert, is uiteindelijk nauwelijks meer dan een papieren constructie. Dat de raden moeten worden aangevuld met deskundigen, zoals Pokie voorstelt, is dan ook logisch. Maar het probleem lijkt dieper te liggen. Wanneer deskundigheid ontbreekt, regelgeving onvoldoende wordt uitgewerkt en de uitvoeringscapaciteit tekortschiet, ontstaat een systeem waarin verantwoordelijkheden gemakkelijk tussen instanties en bestuurders kunnen verdwijnen.
De overheid zegt inmiddels te werken aan aanvullende staatsbesluiten en aangescherpte wettelijke kaders. Dat klinkt noodzakelijk, maar tegelijkertijd is het veelzeggend dat zulke maatregelen kennelijk nog moeten worden ontwikkeld terwijl de opvang van kwetsbare groepen al jarenlang een kerntaak van de overheid is. Wetgeving op papier biedt bovendien geen bescherming als de capaciteit ontbreekt om die wetten daadwerkelijk te handhaven. Suriname beschikt volgens de minister over slechts weinig instellingen die volledig voldoen aan alle eisen en standaarden van de Wet Opvanginstellingen. Dat betekent dat de overheid voor opvang aangewezen blijft op een beperkt aantal organisaties, terwijl tegelijkertijd wordt erkend dat niet alle instellingen aan de wettelijke normen voldoen. Een overheid kan zich niet veroorloven om kwetsbare kinderen, volwassenen of andere hulpbehoevenden onder te brengen op plekken waarvan vooraf niet met zekerheid kan worden vastgesteld dat veiligheid, deskundige begeleiding en menselijke waardigheid gegarandeerd zijn. Juist bij deze groepen moet de lat hoger liggen, niet lager. Het voornemen van Sozavo om een eigen opvang en doorgangshuis te realiseren, is daarom op zichzelf positief. Maar ook hier wringt het.
Er is nog steeds geen geschikt gebouw beschikbaar. Zolang die voorziening ontbreekt, blijft de overheid afhankelijk van particuliere instellingen en bestaande opvangorganisaties. Het ministerie zegt voorzichtig te willen omgaan met organisaties die niet volledig aan de wettelijke vereisten voldoen. Die voorzichtigheid is begrijpelijk, maar mag geen excuus worden voor stilstand. Wanneer er onvoldoende geschikte instellingen zijn, moet juist de overheid ervoor zorgen dat alternatieven snel en structureel worden gecreëerd. Kwetsbare mensen mogen niet de prijs betalen voor organisatorische tekortkomingen binnen de overheid. Daar komt nog een tweede structureel probleem bij de gebrekkige samenwerking tussen overheidsinstanties. Volgens Pokie moeten cliënten niet langer van het ene loket naar het andere worden gestuurd om telkens opnieuw hun verhaal te vertellen of opnieuw een aanvraag in te dienen. Dat is een systeemfout die vooral slachtoffers treft die vaak al in een kwetsbare positie verkeren. Een mens die hulp zoekt, heeft geen behoefte aan bureaucratische obstakels. Wie bescherming nodig heeft, moet bescherming krijgen. Wie opvang nodig heeft, moet niet eerst een administratieve marathon afleggen langs verschillende ministeries en instanties. De uitspraak van Pokie dat dit moet veranderen, is daarom belangrijk. Maar opnieuw geldt, erkenning is slechts het begin. De samenleving heeft weinig aan mooie beleidsvoornemens wanneer de uitvoering achterblijft. Vooral kinderbescherming verdient daarbij maximale urgentie.
Kinderen die afhankelijk zijn van de overheid en opvanginstellingen kunnen zichzelf niet beschermen tegen nalatigheid, slechte omstandigheden of onvoldoende toezicht. Juist daarom behoort de bescherming van kinderen tot de zwaarste verantwoordelijkheden van de staat. Het is positief dat de regering deze problematiek inmiddels als prioriteit benoemt. Maar prioriteit betekent meer dan vergaderen, regelgeving voorbereiden en gesprekken voeren. Het betekent voldoende deskundige medewerkers, effectieve inspecties, duidelijke verantwoordelijkheden, consequente handhaving en instellingen die aantoonbaar aan de normen voldoen. De erkenning van de minister dat het huidige toezicht tekortschiet, moet daarom niet worden gezien als een geruststellend signaal, maar als een waarschuwing. Een samenleving wordt uiteindelijk beoordeeld op de manier waarop zij omgaat met mensen die zichzelf het minst goed kunnen verdedigen. Als juist voor die groep toezicht tekortschiet, regelgeving gaten vertoont en overheidsinstanties langs elkaar heen werken, is er sprake van meer dan een administratief probleem. Suriname heeft daarom geen behoefte aan nog meer papieren plannen die jarenlang op uitvoering wachten. Er is behoefte aan concrete actie, deskundig toezicht, harde handhaving en een overheid die verantwoordelijkheid neemt voordat kwetsbare mensen opnieuw tussen de mazen van het systeem verdwijnen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
