De grote belangstelling voor het woningbouwproject Koela in Pontbuiten laat zien hoe nijpend de woningnood in Suriname is. Minister Diana Pokie van Sociale Zaken en Volkshuisvesting (SoZaVo) heeft bekendgemaakt dat het project inmiddels een groot aantal aanvragen heeft ontvangen. Op papier klinkt dat als een succes. Maar achter de lange lijst van woningzoekenden schuilt een veel groter maatschappelijk probleem, betaalbare en bereikbare huisvesting is voor grote gezinnen nog altijd geen vanzelfsprekendheid. Het Koela project wordt gepresenteerd als een belangrijke stap richting betaalbare woonoplossingen. Dat er zoveel belangstelling bestaat, is tegelijkertijd een compliment en een aanklacht. Een compliment omdat het project blijkbaar aansluit bij een enorme behoefte. Een aanklacht omdat de omvang van de belangstelling duidelijk maakt dat de overheid er nog altijd onvoldoende in slaagt om structureel voldoende betaalbare woningen beschikbaar te maken.
Volgens minister Pokie zijn de elf gezinnen die momenteel op het Koela terrein wonen, gegarandeerd van een woning binnen het project. Daarmee wordt een belangrijke toezegging gedaan aan mensen die al op het terrein wonen. Deze gezinnen krijgen prioriteit en zullen worden meegenomen in de verdere uitvoering. Die garantie is begrijpelijk, maar roept tegelijkertijd de vraag op hoe de overige aanvragers behandeld zullen worden. Juist daar ligt de grootste verantwoordelijkheid van de overheid. Want zodra de vraag groter is dan het aantal beschikbare woningen, ontstaat het risico op willekeur, politieke beïnvloeding en vriendjespolitiek. Suriname kent helaas een lange geschiedenis waarin overheidsvoorzieningen niet altijd uitsluitend op basis van duidelijke, controleerbare en objectieve criteria worden verdeeld. Daarom is het niet voldoende om te zeggen dat de toewijzing eerlijk en transparant zal verlopen. De samenleving heeft recht op een systeem dat aantoonbaar eerlijk is. Minister Pokie heeft aangegeven dat wordt bekeken of een lotingssysteem kan worden toegepast.
Dat klinkt op het eerste gezicht als een logische oplossing. Een loting kan willekeur door individuele besluitvormers beperken, maar alleen wanneer vooraf duidelijk is vastgesteld wie daadwerkelijk aan de voorwaarden voldoet. Een loting mag geen manier worden om een gebrekkig selectieproces te verbergen. De overheid zal daarom glashelder moeten communiceren over de criteria. Wie komt precies in aanmerking? Welke inkomensgrenzen gelden? Hoe wordt rekening gehouden met gezinnen met kinderen, alleenstaande ouders, mensen met een beperking en andere kwetsbare groepen. Hoe wordt voorkomen dat mensen met een sterkere financiële of politieke positie alsnog een voordeel krijgen? Zonder heldere antwoorden op deze punten kan zelfs een loting het vertrouwen van de samenleving niet volledig herstellen. De registraties voor Koela hebben plaatsgevonden via de Stichting Volkshuisvesting Suriname en het Directoraat Volkshuisvesting van het ministerie. Daarmee ligt er een belangrijke verantwoordelijkheid bij beide instanties om ervoor te zorgen dat het selectieproces controleerbaar wordt uitgevoerd. De ontvangen aanvragen moeten niet alleen worden verwerkt, maar ook zorgvuldig worden gecontroleerd. Iedere aanvrager moet erop kunnen vertrouwen dat dezelfde regels voor iedereen gelden.
Daarbij is het van belang dat de overheid niet blijft steken in aankondigingen. Surinamers hebben de afgelopen jaren vaker gehoord dat woningbouwprojecten verlichting zouden brengen voor gezinnen die moeite hebben om zelfstandig een woning te kopen of te bouwen. Uiteindelijk gaat het echter niet om mooie presentaties, officiële verklaringen of indrukwekkende aantallen aanvragen. Het gaat om daadwerkelijk opgeleverde woningen en gezinnen die daadwerkelijk een betaalbare en fatsoenlijke woning krijgen. De belangstelling voor Koela bewijst dat de behoefte enorm is. Het zou dan ook een ernstige misser zijn wanneer het project uiteindelijk slechts een beperkt aantal gezinnen helpt, terwijl duizenden anderen opnieuw met lege handen achterblijven. De overheid moet Koela daarom niet behandelen als een losstaand project, maar als onderdeel van een veel bredere aanpak van de woningnood. Ook de snelheid waarmee het traject wordt uitgevoerd verdient aandacht. Wie jarenlang op een woning wacht, heeft weinig aan een registratie die vervolgens maanden of jaren blijft hangen in administratieve procedures.
Transparantie betekent daarom niet alleen openheid over de selectie, maar ook duidelijkheid over planning, beschikbare woningen, bouwfasen en momenten van toewijzing. Het Koela project staat daarmee voor een belangrijke test. Niet alleen voor het ministerie van Sociale Zaken en Volkshuisvesting, maar voor de geloofwaardigheid van het hele volkshuisvestingsbeleid. Als de overheid erin slaagt om de woningen daadwerkelijk betaalbaar te houden, de selectie objectief uit te voeren en de toewijzing volledig transparant te maken, kan Koela een voorbeeld worden van hoe sociale woningbouw wel moet functioneren. Maar als de samenleving opnieuw wordt geconfronteerd met onduidelijkheid, vertraging of bevoordeling, zal de grote belangstelling vooral worden gezien als bewijs van hoe diep de woningnood in Suriname inmiddels is. De bal ligt nu bij de overheid. De aanvragen zijn binnen. De belangstelling is overduidelijk. De criteria moeten helder zijn, de selectie controleerbaar en de toewijzing eerlijk. Want een woningbouwproject voor de samenleving mag geen gunst worden voor een enkeling. Het moet een rechtvaardige kans bieden aan gezinnen die al jaren wachten op een betaalbare plek om hun leven op te bouwen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
