De strijd om de opwarming van de aarde binnen beheersbare grenzen te houden, is voor kwetsbare eilandstaten geen theoretische discussie over toekomstige temperatuurmodellen meer, maar een rechtstreeks gevecht om drinkwater, woningen, cultuur, voedselzekerheid en het behoud van grondgebied dat bij iedere hogere vloed verder onder druk komt te staan.
Tijdens de voorbereidende bijeenkomst voor COP31 in Fiji heeft de Turkse klimaatminister en beoogde conferentievoorzitter Murat Kurum regeringen ervan beschuldigd hun verantwoordelijkheid voor het terugdringen van de uitstoot te ontlopen. Duizenden vertegenwoordigers kwamen van 5 tot en met 8 oktober bijeen, waarbij een delegatie uit ongeveer dertig landen ook Tuvalu bezocht. De eigenlijke klimaatconferentie wordt van 9 tot en met 20 november in de Turkse kustplaats Antalya gehouden.
Kurum presenteerde de grens van 1,5 graden boven het voorindustriële niveau als een overlevingslijn voor landen die nauwelijks aan de klimaatcrisis hebben bijgedragen, maar de gevolgen daarvan als eerste en hardste ondervinden. Achter dat getal verdwijnen volgens hem complete geschiedenissen, begraafplaatsen, geboortegronden, woningen en herinneringen zodra kustgebieden onbewoonbaar worden en gemeenschappen hun land noodgedwongen moeten verlaten.
Die woorden kregen extra gewicht tijdens zijn bezoek aan Tuvalu, een uit smalle stukken land bestaand eilandstaatje dat gemiddeld ongeveer twee meter boven de zeespiegel ligt. Hogere vloeden dringen steeds verder de woongebieden binnen, zout water beschadigt landbouwgrond en zoetwaterbronnen, en grilliger weer maakt het voor gezinnen steeds moeilijker om hun toekomst op de eilanden te plannen. Moeders en kinderen worden daardoor niet alleen geconfronteerd met overstromingen, maar ook met gezondheidsrisico’s, duurdere voeding en een toenemende afhankelijkheid van buitenlandse hulp.
Tuvalu dreigt daarmee het pijnlijke bewijs te worden dat klimaatverandering een land kan aantasten zonder dat er een oorlog hoeft te worden verklaard. Een staat kan zijn territorium, economische basis en leefbaarheid verliezen door een crisis die grotendeels buiten zijn grenzen is veroorzaakt, waarna ingewikkelde vragen ontstaan over migratie, soevereiniteit, visserijrechten, nationaliteit en het voortbestaan van een volk zonder veilig bewoonbaar thuisland.
De eilandstaten in de Stille Oceaan hebben de bijeenkomst daarom gebruikt om drie eisen nadrukkelijk op de agenda van COP31 te plaatsen. Zij willen sneller toegang tot financiering voor klimaatbestendige infrastructuur, krachtigere bescherming van oceanen en daadwerkelijke uitvoering van maatregelen die de temperatuurstijging zoveel mogelijk beperken. Ongeveer dertig landen schaarden zich achter een verklaring waarin diepe, snelle en langdurige vermindering van de uitstoot wordt verlangd.
Toch schuift de wereld steeds verder richting een tijdelijke overschrijding van de grens van 1,5 graden, waardoor iedere vertraging de latere herstelopgave zwaarder en duurder maakt. De klimaatcrisis wordt dagelijks zichtbaar in woningen, landbouwgebieden, visgronden en klinieken, waarbij de grootste vervuilers vooral binnen de grootste economieën te vinden zijn. De afgelopen elf jaren hebben temperatuurrecords doorbroken en een krachtiger El Niño kan hitte, droogte en verstoorde regenval verder aanscherpen.
De vergelijking met defensieuitgaven legde vervolgens de politieke tegenstrijdigheid bloot. NAVO landen willen hun militaire bestedingen verhogen tot 5 procent van hun economie, maar voor kleine eilandstaten verliest bescherming iedere betekenis wanneer het grondgebied zelf door de zee wordt opgeslokt. Kurum stelde dat ongeveer 1,5 miljard Amerikaanse dollar de weerbaarheid van de Stille Oceaan aanzienlijk kan versterken, al zal dat bedrag alleen verschil maken wanneer het snel beschikbaar komt, eerlijk wordt verdeeld en wordt gekoppeld aan controleerbare projecten voor kustbescherming, waterzekerheid en veilige huisvesting.
Ook de positie van Turkije zal in Antalya kritisch worden bekeken, omdat het gastland zelf nog sterk afhankelijk is van steenkool en olie en zijn koolstofdioxide uitstoot gedurende de afgelopen decennia aanzienlijk heeft zien stijgen. De belofte om in 2053 netto geen uitstoot meer toe te voegen en de uitbreiding van hernieuwbare energie geven richting, maar nemen de verantwoordelijkheid voor concrete vermindering op korte termijn niet weg. Een conferentievoorzitter die andere regeringen aanspreekt, zal daarom eveneens moeten aantonen dat zijn eigen land bereid is pijnlijke keuzes te maken.
De geloofwaardigheid van COP31 zal uiteindelijk niet worden bepaald door emotionele toespraken of nieuwe verklaringen, maar door de snelheid waarmee financiering wordt vrijgemaakt, vervuilende economieën hun uitstoot werkelijk verminderen en kwetsbare landen toegang krijgen tot techniek, kennis en bescherming. Klimaatgeld zonder duidelijke verdeling, meetbare resultaten en openbaar toezicht kan gemakkelijk verdwijnen in adviestrajecten en administratieve structuren, terwijl bewoners aan de kust geen extra jaar hebben om op uitvoering te wachten.
Suriname kan de waarschuwing uit Tuvalu qnqlyseren, omdat het grootste deel van de bevolking, de economische infrastructuur en belangrijke landbouwgebieden in een lage kustvlakte liggen die eveneens gevoelig is voor zeespiegelstijging, verzilting en extreme neerslag. Een beter nationaal programma voor drainage, mangroveherstel, kustbescherming, drinkwaterveiligheid en ruimtelijke ordening moet daarom worden gekoppeld aan een professionele financieringsstrategie, zodat internationale klimaatfondsen niet pas worden benaderd nadat woongebieden en landbouwgrond al ernstige schade hebben opgelopen.
De werkelijke confrontatie in Antalya zal daarmee niet gaan tussen voorstanders en tegenstanders van klimaatbeleid, maar tussen landen die tijd proberen te kopen en samenlevingen die tijd verliezen. Iedere uitgestelde investering, afgezwakte uitstootnorm en onbetaalde klimaatbelofte vergroot de kans dat de volgende generatie niet alleen een warmer klimaat erft, maar ook moet betalen voor landen, culturen en leefgebieden die met tijdig optreden beschermd hadden kunnen worden.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
