Kinderrechten klinken krachtig op papier. Maar voor een kind dat wordt mishandeld, genegeerd, buitengesloten of geconfronteerd met een systeem dat het niet begrijpt, heeft een mooi geformuleerd recht, weinig waarde als niemand uitlegt hoe dat recht kan worden afgedwongen. Precies daar ligt een van de grootste uitdagingen voor Suriname. Dat kinderen rechten hebben, is één ding. Ervoor zorgen dat zij die rechten daadwerkelijk kunnen gebruiken, is iets heel anders. Tegen die achtergrond hebben het Openbaar Ministerie (OM), UNICEF en het Universiteitsinstituut voor Kinderrechten (UK) gezamenlijk de tweedaagse training ‘Access to Justice’ georganiseerd. Het doel klinkt positief en noodzakelijk, professionals beter toerusten op het gebied van kinderrechten en de toegang tot het recht voor kinderen. Maar de training legt tegelijkertijd een groter probleem aan het licht. Zolang kinderen afhankelijk blijven van volwassenen die hun rechten kennen, begrijpen en serieus nemen, blijft hun toegang tot gerechtigheid kwetsbaar. In totaal namen 31 personen deel aan de training. Zij zijn afkomstig uit verschillende organisaties en instellingen, waaronder de Afdeling Voorlichting van Politie Jeugdzaken, het UK, het Bureau voor de Rechten van het Kind (BvK), de Anton de Kom Universiteit van Suriname (AdeKUS) en het Openbaar Ministerie.
Vanuit het OM namen onder anderen de Jeugdofficier van Justitie, parketsecretarissen en een medewerker van de afdeling Public Relations deel. Dat brede deelnemersveld is belangrijk. Kinderrechten zijn immers geen zaak van één ministerie, één politieafdeling of één organisatie. Wanneer een kind met het rechtssysteem in aanraking komt, kan het te maken krijgen met politie, justitie, hulpverlening, onderwijs en andere instanties. Als die schakels niet goed op elkaar aansluiten, dreigt het kind tussen de mazen van het systeem te verdwijnen. De training werd verzorgd door Vandana Ramlal-Chander, directrice van Teach Consciously. Daarbij werd gekozen voor het train de trainersprincipe. De deelnemers krijgen niet alleen kennis aangereikt om zelf toe te passen, maar worden ook geacht die kennis verder te verspreiden binnen hun organisaties en gemeenschappen. Dat klinkt efficiënt, maar het succes staat of valt met wat er na de training gebeurt. Een tweedaagse training mag geen eindpunt worden dat eindigt zodra de certificaten zijn uitgereikt en de foto’s zijn gemaakt. Kinderrechten vragen om voortdurende aandacht, toepassing, controle en vooral verantwoordelijkheid. Kennis die niet wordt vertaald naar de dagelijkse praktijk blijft uiteindelijk niets meer dan theorie.
Een bijzonder belangrijk onderdeel van de training was de aandacht voor kinderen binnen het autismespectrum. Juist daar wordt zichtbaar hoe beperkt een standaardbenadering kan zijn. Niet ieder kind communiceert op dezelfde manier, verwerkt informatie op dezelfde manier of voelt zich veilig binnen een formele omgeving zoals politie of justitie. Een rechtssysteem dat daar geen rekening mee houdt, kan formeel toegankelijk lijken en tegelijkertijd voor sommige kinderen praktisch onbereikbaar zijn. Daarom zijn praktische communicatievaardigheden geen luxe. Ze zijn een noodzakelijke voorwaarde voor echte toegang tot het recht. Een kind moet niet alleen het recht hebben om gehoord te worden, het moet ook daadwerkelijk de mogelijkheid krijgen om zich uit te drukken op een manier die voor dat kind werkt. Suriname heeft de afgelopen jaren vaker aandacht gevraagd voor kinderrechten. Maar aandacht alleen is onvoldoende. De echte test begint op het moment dat een kind tegenover een volwassene, instantie of systeem staat en bescherming nodig heeft. Dan moet blijken of kinderrechten meer zijn dan beleidsdocumenten, trainingen en officiële verklaringen.
De ‘Access to Justice’ training is daarom belangrijk, maar moet worden gezien als een begin en niet als een overwinning. De kennis moet terechtkomen bij politieagenten, officieren van justitie, hulpverleners, leerkrachten, ouders en andere professionals die dagelijks met kinderen werken. Nog belangrijker is dat kinderen zelf weten dat zij rechten hebben en waar zij terechtkunnen wanneer die rechten worden geschonden. Een samenleving die haar kinderen niet leert hun rechten te herkennen, maakt hen afhankelijk van anderen om voor hen op te komen. Een samenleving die kinderen wel kennis geeft, maar vervolgens geen toegankelijk systeem biedt om klachten serieus te behandelen, creëert slechts schijnbescherming. Kinderrechten zijn geen gunst. Toegang tot gerechtigheid is geen privilege. Het zijn fundamentele rechten. De werkelijke waarde van deze training zal daarom niet worden bepaald door het aantal deelnemers, de duur van de sessies of de hoeveelheid kennis die tijdens twee dagen is overgedragen. De echte maatstaf ligt buiten de trainingsruimte, bij het kind dat straks weet waar het terechtkan, bij de professional die daadwerkelijk luistert en bij een rechtssysteem dat niet alleen zegt dat kinderen beschermd worden, maar dat ook zichtbaar en voelbaar waarmaakt. Want voor een kind dat bescherming nodig heeft, is gerechtigheid pas gerechtigheid wanneer die ook werkelijk bereikbaar is.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
