De behandeling van het grensprotocol tussen Suriname en Frankrijk lijkt politiek steeds meer op een formaliteit, terwijl de gevolgen voor de bewoners langs de Marowijnerivier allesbehalve formeel zijn. Het recente overleg tussen de Commissie van Rapporteurs (CvR) van De Nationale Assemblée en Granman Bono Velanti toont aan dat er weliswaar steun bestaat voor voortzetting van de behandeling, maar dat die steun nadrukkelijk niet onvoorwaardelijk is. Het meest opvallende punt uit het overleg is dat het traditioneel gezag aangeeft de definitieve tekst of officiële overdracht eerst te willen inzien voordat het protocol wordt aangenomen. Dat is een opmerkelijke constatering. Kennelijk wordt een overeenkomst die grote gevolgen kan hebben voor de leefomgeving van Marrongemeenschappen behandeld, terwijl de direct betrokken traditionele autoriteiten nog altijd geen volledige inzage hebben gehad in de definitieve afspraken. Dat roept vragen op over de transparantie van het proces en de manier waarop participatie is ingevuld. Dat CvR-voorzitter Rabindre Parmessar aangeeft dat na eerdere bezwaren aanvullende gesprekken zijn gevoerd, verandert weinig aan die realiteit.
Overleg is belangrijk, maar overleg zonder volledige informatie maakt van inspraak al snel een rituele exercitie. Gemeenschappen kunnen pas een weloverwogen standpunt innemen wanneer zij precies weten welke afspraken op papier staan. De geruststellende woorden van de overheid klinken bovendien bekend. Zowel de CvR als Johan Kolader van de Grenscommissie benadrukken dat vrije doorvaart, bewegingsvrijheid en bestaande rechten gewaarborgd blijven. Toch voelen de traditionele gezagsdragers zich genoodzaakt diezelfde rechten opnieuw expliciet op tafel te leggen. Dat alleen al laat zien dat het vertrouwen nog lang niet vanzelfsprekend is. Wanneer garanties werkelijk glashelder zijn vastgelegd, zouden dergelijke fundamentele zorgen veel minder prominent aanwezig moeten zijn. Ook de bijdrage van VHP-fractieleider Asiskumar Gajadien verdient aandacht. Zijn opmerking dat het parlement slechts een reeds uitonderhandelde overeenkomst behandelt waarvan de inhoud vaststaat, legt een pijnlijk probleem bloot. Als de inhoud inderdaad niet meer kan worden gewijzigd, rijst de vraag hoeveel invloed de huidige consultaties nog daadwerkelijk hebben.
Dan dreigt het overleg met het traditioneel gezag vooral een politieke legitimatie achteraf te worden in plaats van een wezenlijke vorm van medezeggenschap. Daar komt bij dat wordt gewezen op een toekomstige River Council waarin bewoners vertegenwoordigd zullen zijn. Dat kan een nuttig instrument zijn voor de uitvoering, maar vertegenwoordiging tijdens de uitvoering is iets wezenelijk anders dan invloed uitoefenen op de inhoud van een overeenkomst voordat die wordt bekrachtigd. Bestuurlijke betrokkenheid achteraf kan een gebrek aan inspraak vooraf niet compenseren. Opvallend is ook dat vrijwel alle politieke partijen benadrukken dat de rechten van de bewoners beschermd moeten worden. De regering spreken allemaal dezelfde taal als het gaat om bewegingsvrijheid en traditionele rechten. Dat brede politieke draagvlak voor bescherming van de gemeenschap maakt het des te belangrijker dat die garanties niet alleen in verklaringen worden uitgesproken, maar ook juridisch ondubbelzinnig zijn vastgelegd.
Een definitieve grensregeling kan zonder twijfel bijdragen aan rechtszekerheid en internationale samenwerking. Daarover bestaat weinig discussie. Maar rechtszekerheid voor staten mag nooit ten koste gaan van rechtszekerheid voor de mensen die al generaties lang aan de Marowijnerivier wonen en leven. Juist hun dagelijkse werkelijkheid wordt rechtstreeks geraakt door afspraken die in vergaderzalen worden gemaakt. Het overleg met Granman Bono Velanti laat daarom vooral zien dat de discussie nog niet is afgerond. Niet omdat het traditioneel gezag zich tegen een grensregeling verzet, maar omdat het eerst zekerheid verlangt over de exacte inhoud van de gemaakte afspraken. Dat is geen vertragingstactiek, maar een minimale voorwaarde voor zorgvuldig bestuur. Een protocol van nationaal belang verdient immers meer dan politieke haast, het verdient volledige transparantie, echte participatie en bindende garanties voor de gemeenschappen die de gevolgen ervan als eerste zullen ondervinden.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
