Donald Trump riep zijn bondgenoten op om militairen bij te springen in en rond de Straat van Hormuz, maar Europa heeft verrassend openlijk op de rem ingetrapt. Het is duidelijk gemaakt dat het zich niet zonder meer in deze oorlog laat trekken. De media meldde dat verschillende nauwe Amerikaanse partners de oproep afwezen, waarna Trump hun houding een zeer domme fout noemde. Tegelijkertijd beweerde hij eerder diezelfde dag dat de Verenigde Staten hun hulp niet nodig hadden en die ook nooit nodig hadden gehad. Die combinatie van verwijt en ontkenning legt niet alleen de nervositeit in Washington bloot. Daarnaast toont het ook de dieper wordende scheur in het trans-Atlantische kamp.
De toon uit Berlijn was daarbij opvallend hard, zeker voor een leider die zichzelf graag als overtuigd trans-Atlanticus presenteert. Bondskanselier Friedrich Merz zei in het parlement dat Iran geen bedreiging voor zijn buren mag vormen. Hij voegde er tegelijk aan toe dat er tot op heden geen overtuigend plan ligt voor hoe de Amerikaans Israëlische operatie zou moeten slagen. Bovendien zei hij dat Washington Europa niet had geraadpleegd over de gekozen koers. Duitsland maakte daarom duidelijk dat het, zolang de oorlog voortduurt, niet militair zal meedoen aan het vrijmaken van de Straat van Hormuz. Defensieminister Boris Pistorius vatte de zaak nog scherper samen met de woorden dat dit niet hun oorlog is.
Frankrijk koos een vergelijkbare lijn. Tegelijk probeerde het ruimte te houden voor een latere Europese rol op eigen voorwaarden. President Emmanuel Macron stelde dat Frankrijk geen partij is in het conflict. Volgens Reuters werkt Parijs wel aan ideeën voor het beveiligen van de zeestraat, maar pas wanneer de veiligheidssituatie is gestabiliseerd en zonder een directe Amerikaanse rol. Europa laat daarmee zien dat het de economische gevolgen van een bijna afgesloten Hormuz zeer serieus neemt. Toch is het veel minder bereid om de militaire logica van Washington automatisch over te nemen.
Ook elders in Europa klinkt dezelfde terughoudendheid, deels uit strategische berekening en deels uit binnenlandse druk. In Groot Brittannië liet YouGov begin maart zien dat 49 procent van de ondervraagden tegen de Amerikaanse aanvallen op Iran was. Daarentegen steunde 28 procent ze, terwijl in Duitsland volgens ARD DeutschlandTrend 58 procent zich tegen de oorlog uitsprak en slechts 25 procent steun uitsprak. Zulke cijfers maken begrijpelijk waarom regeringsleiders, ook wanneer zij Trump niet frontaal willen uitdagen, hun achterban niet zomaar kunnen negeren. Dit geldt vooral in een conflict waarvan doel, duur en eindpunt voor veel Europeanen nog steeds troebel zijn.
De breuklijn wordt nog gevoeliger doordat deze botsing niet op zichzelf staat, maar boven op al bestaande spanningen binnen het bondgenootschap komt te liggen. De verhouding tussen Washington en Europa stond al onder druk door ruzies over Oekraïne, handelstarieven en bredere vragen over de betrouwbaarheid van de NAVO. Daardoor fungeert de oorlog met Iran nu als extra stresstest voor een relatie die al langer kraakt. Europese leiders lijken intussen te kiezen voor een koele strategie van beheersing. Inmiddels proberen zij Trumps onvoorspelbaarheid niet meer weg te redeneren, maar incalculeren ze deze als vaste factor in hun buitenlands beleid.
Suriname moet niet alleen de grootmachtendiplomatie doorgronden, want spanningen tussen bondgenoten werken tegenwoordig razendsnel door in olieprijzen, vrachtkosten, investeringsonrust en de algemene stabiliteit van de wereldmarkt. Zodra Europa en de Verenigde Staten uiteen gaan lopen over een conflict dat ook nog eens de energieroute van Hormuz raakt, voelen kleine open economieën dat niet pas in diplomatieke analyses. Later raakt het hen ook in hun importrekening en economische onzekerheid. Dit betekent dat de Europese weigering om Trumps oorlog automatisch mee te dragen laat zien dat internationale veiligheid steeds minder draait om alleen militaire macht. Ook draait het steeds meer om de vraag welke coalities nog werkelijk standhouden wanneer de druk oploopt.
Volg de Facebookpagina and Youtube kanaal voor data, nieuws en inspiratie. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
