Terwijl de oorlog rond Iran de energieprijzen opnieuw opstuwt, groeit in Europa de druk om niet alleen naar geopolitiek te kijken, maar ook naar de eigen klimaatmachine die steeds vaker botst met de economische zenuwen van de lidstaten. Tien EU landen hebben Brussel nu gevraagd om industrie langer gratis koolstofrechten te blijven geven binnen het bestaande emissiehandelssysteem. Dit gebeurt juist om de kosten voor energie intensieve bedrijven te dempen op een moment dat olie en gas opnieuw zwaar door de markt schokken. Reuters meldde dat Polen, Oostenrijk, Bulgarije, Kroatië, Tsjechië, Griekenland, Hongarije, Italië, Roemenië en Slowakije in een gezamenlijke brief een grondige herziening van het ETS vragen. Hun inzet: minder prijsvolatiliteit en een langere of zachtere afbouw van gratis emissierechten.
De inzet van dat debat is veel groter dan een technisch meningsverschil over CO2 kosten, omdat het emissiehandelssysteem al sinds 2005 een van de belangrijkste pijlers onder het Europese klimaatbeleid vormt. Binnen ETS 1 moeten elektriciteitscentrales en industriebedrijven uitstootrechten inleveren voor hun CO2 emissies. Toch krijgen sommige energie intensieve sectoren nog gratis rechten om hun concurrentiepositie tegenover buitenlandse producenten te beschermen. De lidstaten die nu op de rem trappen willen vooral dat de afbouw van die gratis rechten, die volgens huidige plannen vanaf 2028 sneller voelbaar wordt en uiterlijk in 2034 eindigt, minder abrupt en minder kostbaar uitpakt voor hun industrie.
Die oproep komt op een moment dat de Europese Commissie al onder druk staat om snel noodmaatregelen tegen de oplopende energierekening te presenteren. Internationale media meldde deze week dat de Commissie denkt aan een gereedschapskist van korte termijn ingrepen. Dit gebeurt onder meer door meer emissierechten op de markt te brengen via de stabiliteitsreserve, extra staatssteun en fiscale verlichting. Bovendien zijn gasprijzen sinds eind februari met meer dan 60 procent opgelopen door de verstoring rond Iran en Hormuz. Daarmee verandert de koolstofmarkt van een langetermijninstrument voor vergroening steeds meer in een direct politiek slagveld over elektriciteitsrekeningen, industriële concurrentie en sociale draagkracht.
Binnen de Europese Unie wordt die druk intussen niet overal hetzelfde gelezen. Polen, dat nog altijd ongeveer de helft van zijn elektriciteit uit steenkool haalt, ziet in gratis emissierechten een noodzakelijk schild tegen te hoge kosten en wil dat klimaatbeleid meer wordt aangepast aan de nationale energieprofielen van lidstaten. Aan de andere kant waarschuwden acht andere landen, waaronder Spanje, Nederland, Denemarken, Finland, Luxemburg, Portugal, Slovenië en Zweden, vorige week juist dat het verzwakken van ETS een grote fout zou zijn. Dit zou investeringssignalen ondermijnen en landen straffen die al serieus in schonere productie hebben geïnvesteerd.
Daar bovenop ligt ook ETS 2 als nieuwe bron van politieke spanning op tafel. Dit tweede systeem, dat volgens de Europese Commissie volledig operationeel wordt in 2027 en in de praktijk vanaf 2028 een prijs zet op uitstoot uit verwarmings en transportbrandstoffen, moet de energietransitie verbreden naar sectoren die burgers direct voelen in hun dagelijks leven. De bedoeling is dat de opbrengsten vervolgens via gerichte mechanismen huishoudens en bedrijven helpen investeren in elektrische mobiliteit, renovatie en energiebesparing. Dat vooruitzicht maakt de huidige prijsdiscussie zo gevoelig omdat regeringen vrezen dat sociale weerstand tegen klimaatbeleid verder zal oplopen wanneer mensen eerst hogere kosten zien en pas later de compensatie ervaren.
Voor Suriname is deze Europese worsteling relevanter dan zij op het eerste gezicht lijkt, omdat ook hier de spanning tussen betaalbaarheid, energiezekerheid en verduurzaming vroeg of laat op tafel komt. Europa laat nu zien dat zelfs rijke economische blokken moeite hebben om klimaatbeleid overeind te houden zodra geopolitieke schokken de energierekening opstuwen en industrieën beginnen te morren over concurrentieverlies. De les is daarom dat vergroening alleen houdbaar blijft wanneer zij niet als los ideaal boven de economie hangt, maar slim wordt ingebed in een beleid dat ook rekening houdt met prijsdruk, sociale rust en het tempo waarin bedrijven en burgers werkelijk kunnen meebewegen.
Volg de Facebookpagina and Youtube kanaal voor data, nieuws en inspiratie. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
