Wanneer Suriname in augustus zijn Heritage Month viert, zullen opnieuw mooie woorden klinken over cultuur, saamhorigheid, identiteit en nationale eenheid. Er zullen toespraken worden gehouden, tradities worden belicht en de multiculturele samenleving zal terecht als een bijzonder voorbeeld worden gepresenteerd. Maar tussen al die feestelijke woorden schuilt een ongemakkelijke waarheid, een land kan zijn erfgoed niet geloofwaardig vieren zolang het de mensen die dat erfgoed hebben voortgebracht onvoldoende beschermt. Lang voor kolonialisme, slavernij en contractarbeid voet aan Surinaamse wal zetten, woonden hier al de inheemse volken. Zij waren de eerste bewoners en hoeders van dit land. Zij leefden in en met de natuur, ontwikkelden diepgaande kennis over het regenwoud en gaven hun cultuur, talen, tradities en kennis van generatie op generatie door. Zonder hen zou een belangrijk deel van het Surinaamse verhaal eenvoudigweg niet bestaan. Toch dreigt juist dat fundament van onze geschiedenis vaak naar de achtergrond te verdwijnen zodra het gesprek over nationale ontwikkeling begint. Dan wordt het bos vooral gezien als grondgebied, houtvoorraad, economisch potentieel of bron van inkomsten.
De mens die al eeuwenlang in dat bos leeft en het als onderdeel van zijn bestaan beschouwt, wordt daarbij maar al te gemakkelijk vergeten. Dat is de grote tegenstelling waarmee Heritage Month wordt geconfronteerd. Wij zeggen dat erfgoed nationale kracht is. Wij zeggen dat iedere bevolkingsgroep een plaats heeft binnen onze samenleving. Wij spreken trots over de Surinaamse eenheid in verscheidenheid. Maar erfgoed is geen decoratie. Het is geen folkloristische verpakking die eenmaal per jaar uit de kast wordt gehaald om tijdens een ceremonie te worden bewonderd. De inheemse cultuur leert ons een eenvoudige maar diepgaande waarheid, de aarde behoort niet aan de mens, de mens behoort aan de aarde. Juist die gedachte heeft in een wereld die wordt geteisterd door klimaatverandering, ontbossing, gewapende conflicten en vernietiging van biodiversiteit niets aan betekenis verloren. Misschien is deze levensvisie relevanter dan ooit. Terwijl anderen discussiëren over klimaatdoelstellingen en duurzame ontwikkeling, beschermen inheemse gemeenschappen al eeuwenlang gebieden waarvan de waarde nauwelijks in geld is uit te drukken.
Zij beschikken over kennis van planten, ecosystemen, water en het ritme van het bos die niet eenvoudig uit boeken of beleidsnota’s kan worden gehaald. En toch worden zij nog te vaak behandeld alsof hun kennis slechts een cultureel overblijfsel uit het verleden is. Wie inheemse kennis alleen gebruikt voor toespraken, tentoonstellingen en culturele evenementen, maar onvoldoende aandacht heeft voor de bescherming van hun leefgebieden, begrijpt de betekenis van erfgoed niet. Wie de inheemse cultuur bewondert, maar de rechten en belangen van inheemse gemeenschappen onvoldoende serieus neemt, viert slechts het zichtbare deel van een veel groter verhaal. Heritage Month zou daarom meer moeten zijn dan een maand van nationale trots. Het zou ook een moment van nationale zelfkritiek moeten zijn. Suriname heeft het unieke vermogen ontwikkeld om verschillende bevolkingsgroepen naast elkaar te laten leven. Dat is inderdaad een groot goed. Maar vreedzaam samenleven betekent niet dat verschillen slechts symbolisch moeten worden gerespecteerd. Het betekent dat iedere gemeenschap daadwerkelijk moet kunnen rekenen op erkenning, waardigheid en bescherming van haar culturele erfenis.
Voor de inheemse volken betekent dat onder meer dat hun kennis, talen, tradities en leefgebieden niet mogen worden gereduceerd tot toeristische bezienswaardigheden of historische voetnoten. Een land dat zijn toekomst serieus neemt, moet zijn verleden beschermen. En een land dat zijn erfgoed werkelijk respecteert, moet ook de mensen respecteren die dat erfgoed al eeuwenlang dragen. Daarom verdient Heritage Month niet alleen applaus, maar ook een kritische blik. Want het is gemakkelijk om te zeggen dat de inheemse volken de eerste hoeders van Suriname waren. Het is veel moeilijker om daar in beleid, bescherming en dagelijks handelen consequent naar te leven. Onze nationale erfgoedmaand mag dus geen maand van mooie woorden worden. Als Suriname werkelijk trots wil zijn op zijn geschiedenis, moet het niet alleen zijn erfgoed vieren, maar het ook beschermen. Want erfgoed dat wij niet beschermen, verliezen wij uiteindelijk. En wanneer wij onze eerste hoeders vergeten, verliezen wij niet alleen een deel van onze geschiedenis, maar ook een deel van onszelf.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
