Het grootste gevaar voor een regering ontstaat misschien niet wanneer zij niets doet, maar wanneer zoveel wordt gedaan dat niemand meer de fundamentele vraag stelt of al die activiteiten samen eigenlijk ergens naartoe leiden. Want vergaderen, wetten behandelen, internationale financiers benaderen, sociale bedragen aanpassen, investeerders ontvangen en allerlei projecten aankondigen kunnen gemakkelijk de indruk van vooruitgang wekken zonder dat het onderliggende systeem werkelijk verandert. Suriname bevindt zich op dat punt, waar steeds meer bestuurlijke activiteit zichtbaar wordt, maar nog onvoldoende kan worden aangetoond dat achter die beweging een samenhangend hervormingsprogramma staat waarin problemen eerst worden gedefinieerd, vervolgens structureel worden aangepakt en uiteindelijk meetbaar verdwijnen.
Een regering kan jarenlang zeggen dat zij bezig is met belastinginning, goudordening, woningbouw, gezondheidszorg, digitalisering, veiligheid, staatsbedrijven en economische ontwikkeling. Maar hervormen begint pas wanneer duidelijk wordt welk oud systeem wordt afgebroken, welk nieuw systeem daarvoor in de plaats komt, hoeveel dat kost, welke instelling verantwoordelijk is, wanneer het gereed moet zijn en aan welke cijfers de samenleving kan vaststellen dat het daadwerkelijk beter functioneert. Zonder dat kader blijft beleid hangen tussen intentie en improvisatie, waarbij ieder probleem opnieuw wordt benaderd met een commissie, een gesprek, een financieringsvoorstel, een wetswijziging of een nieuwe aankondiging, zonder dat burgers ooit precies kunnen vaststellen wanneer de operatie geslaagd is.
Het onderscheid is belangrijk omdat een belastingdienst niet wordt hervormd doordat meer belasting moet worden geïnd. Maar doordat gegevens worden gekoppeld, bedrijven digitaal controleerbaar worden, achterstanden afnemen, fraude sneller wordt ontdekt en belastinginkomsten structureel stijgen zonder steeds dezelfde kleine groep bonafide burgers en ondernemingen verder uit te persen. De goudsector wordt evenmin geordend doordat gesproken wordt over passen, royalties, registratie en strengere controle, want ordening betekent dat de overheid weet wie produceert, hoeveel goud wordt gewonnen, waar het wordt verkocht, hoeveel belasting verschuldigd is, welke milieuregels gelden en welke sanctie onmiddellijk volgt wanneer iemand buiten het wettelijke systeem opereert.
Datzelfde probleem keert terug bij investeringen en ondernemerschap, omdat steeds opnieuw wordt vastgesteld dat ondernemers sneller vergunningen, grond, financiering en overheidsbesluiten nodig hebben, maar die constatering op zichzelf verandert niets aan een bureaucratie waarin procedures ondoorzichtig blijven en persoonlijke interventie vaak sneller werkt dan een formeel loket. Structurele hervorming zou betekenen dat aanvragen digitaal gevolgd kunnen worden, behandeltijden vastliggen, verantwoordelijkheden tussen ministeries duidelijk zijn verdeeld en iedere ondernemer vooraf weet aan welke eisen moet worden voldaan. Zolang een investeerder afhankelijk blijft van wie hij kent, wie voor hem belt of welk ministerie toevallig bereid is snelheid te maken, is het systeem niet veranderd.
Sociale maatregelen verdienen dezelfde beoordeling, want hogere uitkeringen en financiële tegemoetkomingen kunnen noodzakelijk zijn en gezinnen tijdelijk verlichting geven, maar daarmee is het sociaal beleid nog niet hervormd. Een moderne sociale staat weet wie kwetsbaar is, koppelt bestanden, voorkomt dubbele uitbetalingen, controleert misbruik, stuurt steun gericht naar wie haar werkelijk nodig heeft en meet hoeveel gezinnen door beleid duurzaam uit armoede komen. Een verhoging kan dus sociaal wenselijk zijn, maar het blijft een financiële maatregel zolang het mechanisme achter de ondersteuning hetzelfde blijft.
Ook monetaire rust mag niet te snel worden verward met economische hervorming, omdat een relatief stabiele wisselkoers waardevol is maar nog niets zegt over de productiviteit van bedrijven. En ook zegt het niets over de kwaliteit van overheidsfinanciën, de exportcapaciteit, de efficiëntie van de belastingdienst, de investeringsomgeving of de kracht van publieke instellingen. Een economie wordt niet structureel gezond doordat de koers enige tijd onder controle blijft, maar doordat het land meer produceert, beter exporteert, geloofwaardig begroot, schulden beheerst, ondernemerschap faciliteert en genoeg vertrouwen opbouwt om investeringen niet telkens met politieke geruststellingen maar met institutionele zekerheid aan te trekken.
Een argument als onvoldoende deskundigheid en een jarenlange braindrain die de uitvoering bemoeilijkt, is begrijpelijk maar kan niet eindeloos als bestuurlijke verklaring worden gebruikt, omdat capaciteitsgebrek uiteindelijk zelf een beleidsprobleem wordt waarvoor een regering verantwoordelijk is. Een overheid die weet dat programmeurs ontbreken, projectschrijvers schaars zijn, verpleegkundigen vertrekken, technische deskundigen onvoldoende beschikbaar zijn en publieke instellingen moeite hebben om projecten uit te voeren, hoort daarop te antwoorden met een nationale strategie voor menselijk kapitaal, opleidingen, diaspora expertise, betere arbeidsvoorwaarden voor schaarse functies, prestatiecontracten en georganiseerde kennisoverdracht. Een regering die alleen blijft constateren dat kader ontbreekt, beschrijft uiteindelijk haar eigen onvermogen om dat tekort op te lossen.
Dezelfde logica geldt voor de gezondheidszorg, staatsbedrijven, luchtvaart en financiële digitalisering, omdat een ziekenhuis niet wordt hervormd doordat opnieuw geld wordt gezocht, een luchtvaartmaatschappij niet gezond wordt doordat over een buitenlandse partner wordt gesproken en digitaal betalingsverkeer niet modern wordt doordat fintech regelmatig als toekomstwoord wordt gebruikt. Hervorming betekent dat processen fundamenteel worden herontworpen, verantwoordelijkheden veranderen, financiële lekken verdwijnen, dienstverlening meetbaar verbetert en instellingen uiteindelijk beter functioneren zonder dat iedere verbetering afhankelijk blijft van politieke tussenkomst.
Een bijzonder risico ontstaat wanneer het aantal behandelde wetten als bewijs van bestuurlijke vooruitgang wordt opgevoerd, want wetgeving is noodzakelijk maar een aangenomen wet verandert de samenleving pas wanneer de uitvoeringsregels bestaan, ambtenaren weten wat zij moeten doen, technische systemen functioneren, toezicht daadwerkelijk plaatsvindt en overtredingen consequent worden aangepakt. Suriname heeft te vaak wetten geproduceerd die indrukwekkend klinken op papier maar jarenlang wachten op uitvoering, waardoor politieke productie gemakkelijk wordt verward met institutionele vooruitgang. Het tellen van wetten zegt daarom weinig wanneer niet tegelijkertijd wordt gemeten hoeveel van die wetten volledig operationeel zijn en welk probleem daardoor aantoonbaar kleiner is geworden.
De gedachte dat kleine stappen verstandig zijn, verdient op zichzelf geen kritiek, want economische hervorming hoeft niet met schokken te worden uitgevoerd en verantwoord bestuur vereist juist dat sociale gevolgen worden meegewogen. Kleine stappen worden echter pas geloofwaardig wanneer vooraf bekend is waarheen ze leiden, omdat honderd kleine stappen zonder route uiteindelijk ook honderd verschillende richtingen kunnen opleveren. Een regering heeft daarom niet alleen maatregelen nodig, maar een zichtbaar eindbeeld waarin duidelijk staat hoe de belastingdienst, gezondheidszorg, goudsector, investeringsomgeving, financiële sector, woningmarkt, publieke administratie en staatsbedrijven er over enkele jaren concreet uit moeten zien.
Suriname nadert tegelijkertijd een periode waarin toekomstige olie inkomsten de druk op het bestuur groter zullen maken, omdat meer geld geen zwakke instituten repareert en in sommige gevallen bestaande tekortkomingen zelfs groter kan maken. De regering heeft daarom voor die inkomsten op grote schaal binnenkomen sterke begrotingsregels, professioneel investeringsbeheer, transparante aanbesteding, betrouwbare belastinginning, degelijk financieel toezicht, onafhankelijke controle en voldoende technische capaciteit nodig. Want zonder die fundamenten kan een nieuwe inkomstenstroom gemakkelijk dezelfde bestuurlijke patronen financieren die men vandaag zegt te willen veranderen.
Een volwassen hervormingsagenda zou daarom per sector openbaar moeten maken welk probleem wordt opgelost, welke structurele verandering wordt doorgevoerd, welke wet of regeling daarvoor noodzakelijk is, welk budget beschikbaar is, welke instantie verantwoordelijk wordt gehouden, welke deadline geldt en welke indicator bepaalt of het resultaat daadwerkelijk is bereikt. Dan hoeft niemand meer te discussiëren over de vraag of een regering hard werkt, omdat iedereen simpelweg kan controleren wat is beloofd, wat is uitgevoerd en welke resultaten daarvan zichtbaar zijn geworden.
Het politieke debat moet daarom dringend weg van de redenering dat bezig zijn automatisch betekent dat een land op de goede weg is, want een overheid kan buitengewoon druk zijn en toch vooral oude problemen beheren. Suriname heeft minder behoefte aan een opsomming van gesprekken, voornemens en projecten en veel meer aan instellingen die eindelijk zelfstandig beginnen te functioneren, waardoor ondernemers niet hoeven te lobbyen voor een vergunning, patiënten niet afhankelijk zijn van toevallige interventies, belasting niet alleen wordt geheven maar ook daadwerkelijk wordt geïnd, natuurlijke hulpbronnen controleerbaar worden geëxploiteerd en publieke middelen volgens vaste regels worden besteed.
Aan het einde van een regeerperiode zal niemand serieus kunnen volstaan met de mededeling dat er hard is gewerkt, veel is vergaderd en allerlei processen in gang zijn gezet, omdat burgers regeringen niet kiezen om processen te starten maar om problemen op te lossen. De maatstaf moet daarom genadeloos eenvoudig blijven. Functioneert de staat beter, zijn instellingen sterker, worden diensten sneller geleverd, wordt publiek geld beter beheerd, is corruptie moeilijker geworden, kan een ondernemer eenvoudiger investeren en voelt een burger dat de overheid voorspelbaarder en professioneler werkt. Wanneer die antwoorden uitblijven, kan een regering nog zo druk zijn geweest, maar hervormd heeft zij dan vooral haar eigen woorden.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
