Suriname dreigt zijn binnenland op te offeren aan illegale goudwinning en bestuurlijke onverschilligheid. In de afgelopen drie maanden zouden enorme hoeveelheden waterpoelen met cyanide zijn ontstaan als gevolg van illegale goudwinningsactiviteiten. Het is een ontwikkeling die niet alleen een ernstige bedreiging vormt voor het milieu, maar vooral blootlegt hoe zwak de handhaving in het binnenland is. Terwijl de natuur wordt vergiftigd, blijkt de overheid niet eens in staat of bereid om ter plaatse te controleren. DNA-lid Asiskumar Gajadien trok in het parlement fel van leer over de situatie. Volgens hem zijn in de afgelopen maanden grote aantallen cyanidehoudende waterpoelen ontstaan. De beschuldigingen zijn ernstig, maar misschien nog ernstiger is wat daarna komt, de verantwoordelijke instanties lijken nauwelijks in staat om effectief op te treden. De Nationale Milieu Autoriteit (NMA), die juist een belangrijke rol moet spelen bij het bewaken en handhaven van milieuregels, zou volgens Gajadien als reden voor het uitblijven van optreden hebben aangegeven dat er geen transport beschikbaar is om medewerkers naar de getroffen gebieden te brengen. Dat argument is in een land als Suriname niet slechts beschamend, maar ronduit verontrustend.
Milieuwetgeving zonder middelen voor controle verandert immers in een papieren werkelijkheid. Illegale goudzoekers hebben geen gebrek aan transport, machines, brandstof en andere middelen om diep het binnenland in te trekken. De overheid, die verantwoordelijk is voor bescherming van natuur en volksgezondheid, zou daarentegen niet eens over voldoende vervoer beschikken om inspecteurs naar diezelfde gebieden te sturen. Daarmee ontstaat een gevaarlijke situatie waarin overtreders operationeel sterker zijn dan de toezichthouder. Het probleem gaat bovendien veel verder dan enkele vervuilde waterpoelen. Cyanide is een uiterst giftige stof die bij onverantwoord gebruik ernstige gevolgen kan hebben voor ecosystemen en levende organismen. Wanneer dergelijke stoffen terechtkomen in water en bodemsystemen, kunnen de gevolgen zich veel verder verspreiden dan de plek waar de goudwinning plaatsvindt. Rivieren, kreken, vissen, dieren en uiteindelijk ook gemeenschappen die afhankelijk zijn van het binnenlandse ecosysteem kunnen worden getroffen. Dat zulke activiteiten maandenlang kunnen plaatsvinden zonder zichtbaar en effectief overheidsoptreden, zegt veel over de staat van milieuhandhaving in Suriname.
Het binnenland lijkt voor de overheid te vaak een gebied waar regels wel bestaan, maar waar controle ontbreekt. Wie ver genoeg van Paramaribo opereert, lijkt minder kans te lopen om geconfronteerd te worden met inspecteurs, sancties of sluiting. Daarbij komt de kritiek van Gajadien op minister Patrick Brunings. Volgens het DNA-lid verblijft de minister regelmatig in het buitenland en zou het geld dat met minder reizen wordt bespaard, kunnen worden ingezet voor transport van NMA medewerkers. Los van de politieke discussie over het reisbeleid, raakt deze kritiek een veel fundamenteler probleem, prioriteiten. Een overheid die zegt het milieu serieus te nemen, moet ervoor zorgen dat toezichthouders daadwerkelijk de middelen hebben om hun werk te doen. Een inspectiedienst zonder vervoer in een uitgestrekt binnenland is als een brandweer zonder bluswagen. De aanwezigheid van wetten en beleidsnota’s heeft weinig betekenis wanneer de overheid fysiek niet in staat is om overtredingen vast te stellen en aan te pakken. Nog schrijnender is dat fysieke aanwezigheid tegenwoordig niet de enige mogelijkheid is. Zoals Gajadien terecht benadrukt, zijn satellietbeelden beschikbaar. Moderne technologie maakt het mogelijk om veranderingen in het landschap, ontbossing, mijnbouwactiviteiten en nieuwe waterpoelen vanuit de lucht te volgen. Als satellietbeelden inderdaad aantonen dat in korte tijd grote aantallen cyanidewaterpoelen zijn ontstaan, dan kan niemand zich verschuilen achter een gebrek aan informatie.
Het argument dat er geen transport is, wordt daarmee nog zwakker. Wanneer de overheid niet voldoende middelen heeft om overal fysiek toezicht te houden, moet zij juist investeren in technologie, controles en samenwerking met lokale gemeenschappen. Wat niet kan worden gecontroleerd, moet worden gemonitord. Wat wordt vastgesteld, moet worden aangepakt. Het grootste gevaar is dat Suriname langzaam gewend raakt aan milieuschade. Eerst zijn het illegale mijnbouwactiviteiten, daarna vervuilde kreken, vervolgens dode vissen en uiteindelijk vergiftigde ecosystemen. Iedere keer volgt verontwaardiging, worden onderzoeken aangekondigd en verdwijnen de daders vervolgens uit beeld. Dat patroon moet worden doorbroken. Het binnenland is geen vrijplaats waar goudzoekers naar eigen inzicht natuur kunnen vernietigen. Het is geen gebied waar milieuregels alleen gelden zolang er toevallig een inspecteur in de buurt is. De cyanidepoelen zijn daarmee niet alleen een milieuprobleem. Ze zijn een symptoom van een overheid die tekortschiet in toezicht, handhaving en prioriteitsstelling. Terwijl illegale goudwinning zich verder uitbreidt, dreigt Suriname niet alleen zijn bossen, maar ook zijn water en biodiversiteit te verliezen. De rekening van die nalatigheid wordt uiteindelijk niet betaald door de illegale goudzoeker, maar door het land zelf. En wanneer de schade eenmaal onherstelbaar is, zal geen satellietbeeld en geen overheidsverklaring de vernietigde natuur terugbrengen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
