Vijftien juristen hebben hun plaats ingenomen aan de poort van een van de machtigste instituties van de Surinaamse rechtsstaat. Op het Presidentieel Paleis werden zij door president Jennifer Simons beëdigd als plaatsvervangende leden van het Hof van Justitie. Met de eed kregen zij niet alleen een nieuwe titel, maar ook een verantwoordelijkheid die rechtstreeks kan ingrijpen in het leven van burgers. Vrijheid, gezin, inkomen en reputatie kunnen uiteindelijk afhangen van een rechterlijk oordeel. Een handtekening onder een vonnis kan deuren openen, maar ook voorgoed sluiten. Juist daarom klonken de woorden van president Simons opvallend en nadrukkelijk, onafhankelijkheid, onpartijdigheid en vertrouwen vormen de drie pijlers waarop het rechtersambt moet rusten. Dat klinkt vanzelfsprekend, in de praktijk zijn het echter precies de drie waarden waarop iedere rechter voortdurend wordt getest. Simons maakte duidelijk dat het rechtersambt meer is dan een logische vervolgstap voor een jurist. Wie plaatsneemt op de rechterlijke stoel, krijgt de macht om beslissingen te nemen over mensen die vaak zelf geen controle meer hebben over hun situatie. De president stelde het scherp, vanaf het moment van beëdiging ligt het lot van anderen mede in hun handen. Daarmee werd tijdens de plechtigheid niet alleen een nieuwe groep magistraten welkom geheten.
Er werd ook een hoge lat gelegd. De oproep van de president is vooral relevant omdat rechters juist in de meest beladen dossiers afstand moeten bewaren. Spraakmakende strafzaken, familiezaken, geschillen over geld of conflicten waarbij reputaties op het spel staan, brengen emoties met zich mee die zich niet laten wegvonnissen. De rechter moet daar volgens Simons tegenover staan als de rust in de storm. Waar maatschappelijke polarisatie toeneemt, moet het recht zijn evenwicht bewaren. Waar publieke emoties oplopen, moet de rechter terugkeren naar feiten, bewijs en wet. Dat is een opdracht die in een kleine samenleving als Suriname extra zwaar kan wegen. De rechter opereert niet in een vacuüm. Beslissingen worden besproken, bekritiseerd en soms politiek of maatschappelijk geïnterpreteerd. Juist daarom is onafhankelijkheid geen ceremonieel woord dat eenmaal tijdens de beëdiging wordt uitgesproken. Het is een dagelijkse houding die zichtbaar moet worden in de manier waarop dossiers worden behandeld en uitspraken worden gemotiveerd. Hetzelfde geldt voor onpartijdigheid. Een rechter hoeft niet populair te zijn. Een rechter hoeft evenmin mee te bewegen met de publieke opinie.
Het gezag van de rechterlijke macht ontstaat juist wanneer burgers erop kunnen vertrouwen dat dezelfde rechtsbeginselen worden toegepast, ongeacht de naam, positie, invloed of maatschappelijke status van degene die voor de rechter staat. Daar ligt ook de moeilijkste opdracht. Vertrouwen laat zich niet afleggen als een eed. Het moet worden verdiend. De woorden van Cherida Harris, die namens de beëdigden sprak, raakten precies aan dat punt. Achter ieder dossier zit volgens haar een mens, iemand met problemen die hij of zij niet zelf kan oplossen en daarom naar de rechter stapt. Die burger komt niet alleen voor een juridisch antwoord. Die burger legt een deel van zijn leven in handen van de rechterlijke macht. Harris benadrukte dat het traject naar de beëdiging lang en zwaar is geweest. De familieleden van de nieuwe magistraten zagen de lange dagen en nachten en brachten volgens haar zelf offers. Dat persoonlijke verhaal geeft de ceremonie een menselijke kant, maar verandert niets aan de kern van de opdracht, vanaf nu telt niet alleen wat deze juristen hebben doorstaan om rechter te worden, maar vooral hoe zij hun macht zullen gebruiken. Een rechter wordt uiteindelijk niet beoordeeld op de plechtigheid waarop de toga wordt aangetrokken. Het echte examen begint pas daarna.
President Simons legde de nieuwe rechters daarom een opdracht op die groter is dan het correct toepassen van juridische regels. Zij moeten volgens haar steeds beseffen dat hun oordeel ingrijpend kan zijn, maar tegelijkertijd de balans in een vreedzame en rechtvaardige samenleving moet bewaren. De vijftien nieuwe plaatsvervangende leden, Cherida Harris, Genaro Alpin, Kajal Tahdil, Olton Helstone, Vanessa Akaamba, Anushka Bajnath, Julio Amatoemar, Nathaly Amatkarijo, Maya Behari, Grasila Sitaram, Shusant Mohan, Latoya Rozenblad, Stephanie Kent, Charisma Blank en Negesty Winter, beginnen daarmee aan een functie waarin juridische kennis slechts één deel van het verhaal vormt. De andere delen zijn karakter, discipline, onafhankelijkheid en het vermogen om onder druk afstand te bewaren. De ceremonie op het Presidentieel Paleis was daarmee meer dan een formele beëdiging. Het was een publieke herinnering aan de macht die achter de toga schuilgaat. Want zodra de ceremonie voorbij is en de deuren van de rechtszaal opengaan, verdwijnen de plechtige woorden naar de achtergrond. Dan blijft alleen het oordeel over. En precies daar moet blijken of onafhankelijkheid werkelijk onafhankelijk is, onpartijdigheid werkelijk onpartijdig blijft en het vertrouwen van de burger meer is dan een belofte die tijdens een beëdiging werd uitgesproken.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
