Achter de technische gesprekken over snellere internationale betalingen groeit binnen BRICS een veel grotere strijd om invloed, onafhankelijkheid en financiële veiligheid. Brazilië, Rusland, India, China en andere lidstaten onderzoeken manieren om handel en financiële transacties minder afhankelijk te maken van de dollar, het correspondentbankennetwerk en de infrastructuur die door westerse instellingen wordt gedomineerd.
De voorstellen dragen namen als BRICS Bridge en BRICS Clear, maar vormen nog geen volledig werkend alternatief voor SWIFT. BRICS Bridge moet betalingen tussen deelnemende landen eenvoudiger en minder kwetsbaar maken voor blokkades, terwijl BRICS Clear wordt gezien als een mogelijke structuur voor de afwikkeling, bewaring en verrekening van financiële activa. Russische beleidsmakers spreken over eerste bilaterale proeven, maar een breed gezamenlijk platform bestaat nog niet.
De drijfveer achter deze ontwikkeling is duidelijk, want Rusland kreeg na de oorlog in Oekraïne te maken met zware financiële beperkingen, terwijl China al langer werkt aan systemen die de internationale rol van de yuan kunnen vergroten. Ook andere landen willen de kosten van transacties verlagen, minder afhankelijk worden van dollarconversies en voorkomen dat handel stilvalt wanneer politieke spanningen toegang tot bestaande financiële kanalen bemoeilijken.
De BRICS agenda draait daarbij vooral om drie afzonderlijke onderwerpen die in het publieke debat vaak door elkaar worden gehaald. Het eerste betreft handel en betalingen in nationale valuta. Het tweede gaat over technische koppelingen tussen nationale betaalsystemen, digitale valuta van centrale banken en nieuwe afwikkelingsnetwerken. Een gezamenlijke BRICS munt vormt een derde en veel ambitieuzer onderwerp, maar daarvoor bestaat nog geen concreet besluit of uitvoeringsplan.
De landen van het blok hebben wel officieel aangegeven dat zij interoperabiliteit tussen hun betaalsystemen willen verbeteren. India heeft tijdens de huidige besprekingen opnieuw aandacht gevraagd voor koppelingen tussen snelle nationale betalingen en digitale valuta van centrale banken. Het doel is niet alleen politiek. Grensoverschrijdende transacties zijn vaak traag, duur en afhankelijk van meerdere correspondentbanken, waardoor handelaren en kleine ondernemingen soms dagen wachten voordat geld definitief beschikbaar is.
De technische mogelijkheden groeien snel, want Project mBridge, waarin China, Hongkong, Thailand, de Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi Arabië samenwerken, bereikte eerder de fase waarin echte transacties mogelijk zijn. Het systeem gebruikt digitale centrale bankvaluta om betalingen rechtstreeks tussen deelnemende banken af te wikkelen, zonder dat iedere transactie via een reeks buitenlandse correspondentbanken hoeft te lopen. Het project staat echter los van een formeel BRICS betaalnetwerk en mag niet worden verward met een kant en klaar vervangingsmiddel voor SWIFT.
De Bank for International Settlements trok zich in 2024 terug uit de verdere ontwikkeling van mBridge, waarna het bestuur bij de deelnemende centrale banken kwam te liggen. Dat moment maakte duidelijk hoe gevoelig betalingsinfrastructuur is geworden. Wie de routes van internationaal geldverkeer beheerst, beschikt niet alleen over commerciële invloed, maar ook over zicht op transacties, toegang tot financiering en de mogelijkheid om sancties of blokkades effectief te maken.
Toch onderschatten veel commentatoren de kracht van de bestaande dollarorde, omdat de dollar diep verweven blijft met grondstoffenhandel, internationale kredietverlening, kapitaalmarkten, centrale bankreserves en de prijsstelling van olie, gas en andere strategische producten. Een nieuw systeem moet niet alleen technisch functioneren, maar ook beschikken over liquide markten, betrouwbaar wisselkoersbeheer, sterke juridische bescherming, cyberweerbaarheid en voldoende vertrouwen van banken en ondernemingen.
Binnen BRICS zelf bestaan ook belangrijke verschillen, India wil voorkomen dat een alternatief netwerk vooral de financiële invloed van China vergroot. Brazilië ziet voordelen in meer handel in lokale valuta, maar blijft sterk verbonden met gevestigde internationale betaalstructuren. De Golfstaten, Rusland, China en India hebben elk hun eigen handelsbelangen, sanctierisico’s en opvattingen over gegevensuitwisseling. Zonder gedeelde regels over toezicht, witwasbestrijding, geschillen en valutaomrekening kan een technisch platform snel vastlopen op politieke werkelijkheid.
Voor Suriname is deze ontwikkeling relevant omdat olie, goud, handel en toekomstige internationale investeringen het land steeds sterker verbinden met meerdere economische machtsblokken. Een verstandig financieel beleid vraagt om systemen die betalingen met verschillende partners mogelijk maken, maar nooit ten koste van transparantie, naleving van internationale standaarden, cyberveiligheid en toegang tot bestaande correspondentbanken. Diversificatie is waardevol, zolang zij geen nieuwe afhankelijkheid of reputatierisico creëert.
De opkomst van nieuwe BRICS betaalroutes betekent daarom niet dat de dollar morgen verdwijnt of dat SWIFT wordt vervangen. Het wijst wel op een wereld waarin internationale betalingen steeds minder via één kanaal zullen lopen. De komende jaren zullen worden bepaald door een groeiend netwerk van regionale platforms, digitale valuta, bilaterale afspraken en concurrerende financiële infrastructuren, waarin economische macht niet alleen wordt gemeten aan geld, maar ook aan de vraag wie bepaalt via welke route dat geld mag bewegen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
