De ambitie van BRICS om een zelfstandiger internationaal financieringssysteem op te bouwen wordt opnieuw op de proef gesteld nu de New Development Bank onderzoekt of zij vanaf 2027 weer financiële middelen beschikbaar kan stellen aan Russische ontwikkelingsprojecten. Rusland heeft in zijn federale begroting voor volgend jaar rekening gehouden met een mogelijke instroom van 84,4 miljoen Amerikaanse dollar, omgerekend ongeveer 7,4 miljard roebel, vanuit de ontwikkelingsbank die het land zelf mede heeft opgericht. De financiering ligt sinds maart 2022 stil vanwege de financiële onzekerheid en internationale sancties die volgden op de Russische invasie van Oekraïne. Het Russische ministerie van Financiën stelt inmiddels mogelijkheden te hebben geïdentificeerd om de samenwerking te herstellen, maar erkent tegelijkertijd dat daadwerkelijke betalingen afhankelijk blijven van het geldende sanctieregime en de internationale financiële verplichtingen van de bank. Daarmee ontstaat een opmerkelijke tegenstelling binnen BRICS, omdat een instelling die werd opgericht om ontwikkelingslanden meer financiële zelfstandigheid te bieden, bij de financiering van een van haar oorspronkelijke aandeelhouders nog altijd rekening moet houden met de toegang tot westerse kapitaalmarkten.
De Russische begrotingsdocumenten geven een gedetailleerd beeld van de projecten waarvoor de verwachte financiering bestemd is. Ongeveer 53,7 miljoen dollar moet worden aangewend voor de ontwikkeling van infrastructuur in acht kleinere historische steden, waarbij onder meer het behoud van cultureel erfgoed, de verbetering van publieke voorzieningen en de versterking van toeristische activiteiten centraal staan. De resterende 30,7 miljoen dollar is voorzien voor de modernisering van het Russische rechtssysteem, waaronder verbeteringen van de institutionele en technische infrastructuur. De totale financiering van 84,4 miljoen dollar is relatief beperkt in verhouding tot de omvang van de Russische economie en de grote nationale investeringsprogramma’s. Het bedrag vertegenwoordigt daarom vooral een mogelijke hervatting van bestaande financiële samenwerking en geen omvangrijk nieuw economisch stimuleringsprogramma. De geraamde ontvangsten zijn bovendien geen definitief goedgekeurde nieuwe kredieten, maar verwachte opnames binnen bestaande financieringsafspraken. Of de middelen daadwerkelijk beschikbaar komen, hangt af van verdere onderhandelingen en de mogelijkheid om betalingen uit te voeren zonder internationale sanctieverplichtingen te schenden.
De New Development Bank werd in 2015 operationeel als gezamenlijk financieringsinstrument van Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika, met als belangrijkste opdracht het ondersteunen van infrastructuur en duurzame economische ontwikkeling binnen opkomende economieën. De bank positioneerde zich vanaf haar oprichting als een aanvullende financieringsbron naast bestaande multilaterale instellingen en wilde landen meer mogelijkheden bieden om projecten te realiseren op basis van nationale ontwikkelingsprioriteiten. De geopolitieke werkelijkheid veranderde echter ingrijpend nadat Rusland in februari 2022 Oekraïne binnenviel en westerse landen omvangrijke sancties tegen Russische financiële instellingen en ondernemingen invoerden. Op 3 maart 2022 maakte de ontwikkelingsbank bekend alle nieuwe transacties in Rusland voorlopig stop te zetten. Deze beslissing was bedoeld om de instelling te beschermen tegen financiële en juridische risico’s en haar toegang tot internationale kapitaalmarkten te behouden. Daardoor ontstond de bijzondere situatie dat Rusland wel aandeelhouder bleef en betrokken kon blijven bij bestuurlijke besluitvorming, maar geen nieuwe projecten via de bank kon laten financieren. De Russische betrokkenheid bij het bestuur van de instelling werd in mei 2026 opnieuw zichtbaar toen de elfde jaarlijkse vergadering van de Raad van Gouverneurs in Moskou plaatsvond.
De financiële gevolgen van de sancties beperken zich niet tot het tijdelijk stopzetten van nieuwe leningen, omdat ook de bestaande kredietportefeuille en de toekomstige betalingsverplichtingen moeten worden beheerd. Rusland moet volgens de begrotingsramingen in 2027 ongeveer 60,7 miljoen dollar aan eerdere verplichtingen tegenover de New Development Bank aflossen, gevolgd door 79,3 miljoen dollar in 2028 en 79,6 miljoen dollar in 2029. De gezamenlijke terugbetalingen over deze drie jaren bedragen daarmee ongeveer 219,6 miljoen dollar. Wanneer de verwachte ontvangst van 84,4 miljoen dollar in 2027 volledig wordt gerealiseerd, zou Rusland dat jaar per saldo ongeveer 23,7 miljoen dollar meer ontvangen dan het volgens de begrotingsraming aflost. Dat saldo blijft echter afhankelijk van de daadwerkelijke uitbetaling en eventuele andere financiële verplichtingen die niet in deze vergelijking zijn opgenomen. De cijfers illustreren dat de bestaande kredietrelatie tussen Rusland en de ontwikkelingsbank ondanks de opschorting niet volledig is verdwenen. Tegelijkertijd maken zij duidelijk dat het beheer van internationale leningen doorloopt, ook wanneer politieke en financiële omstandigheden het verstrekken van nieuwe kredieten bemoeilijken.
De mogelijke hervatting van Russische projecten raakt rechtstreeks aan de bredere financiële strategie van BRICS, dat de afhankelijkheid van internationale reservevaluta wil verminderen en het gebruik van nationale munten binnen ontwikkelingsfinanciering probeert uit te breiden. De New Development Bank werkt aan haar strategie voor 2027 tot en met 2031, waarin versterking van haar positie binnen het mondiale Zuiden, technologische samenwerking en uitbreiding van financieringsinstrumenten belangrijke aandachtspunten vormen. Ook de rol van kernenergie binnen de energietransitie wordt in de strategische discussies betrokken. Het gebruik van lokale valuta kan de afhankelijkheid van buitenlandse wisselkoersen verminderen wanneer projectinkomsten en kredietverplichtingen beter op elkaar aansluiten. Toch vormt financiering in een andere valuta op zichzelf geen garantie tegen internationale sancties, omdat banken eveneens afhankelijk blijven van correspondentrelaties, markttoegang, wettelijke verplichtingen en internationale kredietbeoordelingen. De New Development Bank financiert haar activiteiten gedeeltelijk via de uitgifte van obligaties op internationale markten, waardoor reputatie, naleving van sanctieregels en vertrouwen van investeerders rechtstreeks van invloed zijn op haar financieringskosten. De centrale uitdaging ligt daarom bij het vinden van een evenwicht tussen de economische belangen van aandeelhouders en de financiële stabiliteit van de instelling.
De ontwikkelingen binnen BRICS bieden eveneens een relevant perspectief voor Suriname, dat de komende jaren omvangrijke investeringen nodig heeft in energievoorziening, landbouw, transport, digitale infrastructuur en industriële ontwikkeling. De belangstelling voor alternatieve ontwikkelingsbanken kan nieuwe mogelijkheden creëren om financieringsbronnen te diversifiëren en de afhankelijkheid van een beperkt aantal internationale kredietverstrekkers te verminderen. De Russische ervaring maakt echter duidelijk dat een financieringsinstelling pas werkelijk betrouwbaar is wanneer zij ook onder veranderende geopolitieke omstandigheden haar verplichtingen kan nakomen en toegang behoudt tot internationale kapitaalmarkten. Voor een kleinere economie als Suriname is het daarom belangrijk om niet uitsluitend te kijken naar de politieke achtergrond van mogelijke financiers, maar vooral naar kredietvoorwaarden, looptijden, wisselkoersrisico’s en de economische opbrengsten van gefinancierde projecten. Ook moet zorgvuldig worden vastgesteld welke financiële verplichtingen op lange termijn ontstaan en hoe deze zich verhouden tot de nationale schuldpositie en toekomstige begrotingsruimte. Internationale samenwerking kan economische ontwikkeling ondersteunen, maar duurzame financiële zelfstandigheid vereist in de eerste plaats productieve investeringen, transparant schuldbeheer en instellingen die projecten daadwerkelijk kunnen voorbereiden en uitvoeren.
De mogelijkheid dat de New Development Bank vanaf 2027 opnieuw financiële middelen aan Russische projecten beschikbaar stelt, vormt daarmee een belangrijke toets voor de geloofwaardigheid en zelfstandigheid van het BRICS-financieringsmodel. De aangekondigde 84,4 miljoen dollar is economisch bescheiden, maar vertegenwoordigt politiek en institutioneel een ontwikkeling die verder reikt dan de financiering van historische steden en gerechtelijke infrastructuur. Rusland probeert opnieuw toegang te krijgen tot een instelling waarvan het medeoprichter en aandeelhouder is, terwijl de bank tegelijkertijd moet voorkomen dat een dergelijke stap haar internationale financieringsmogelijkheden en financiële positie aantast. De gesprekken tonen aan dat de belangen van afzonderlijke BRICS-landen niet altijd eenvoudig verenigbaar zijn met de verplichtingen van een multilaterale financiële instelling die wereldwijd kapitaal aantrekt. De uiteindelijke beslissing zal daarom afhangen van juridische uitvoerbaarheid, sanctienaleving en het vermogen om financiële risico’s verantwoord te beheersen. De grotere vraag is of BRICS erin slaagt een ontwikkelingsbank uit te bouwen die meer economische zelfstandigheid biedt zonder haar toegang tot de internationale financiële markten te verliezen. Het antwoord daarop zal niet uitsluitend worden bepaald door politieke verklaringen over een nieuwe mondiale financiële orde, maar vooral door de mate waarin de instelling daadwerkelijk stabiele, betaalbare en betrouwbare financiering kan blijven verstrekken aan haar lidstaten.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
