Brazilië heeft een historische doorbraak bereikt in de bescherming van het Amazonewoud, nadat de vernietiging van tropisch regenwoud is teruggevallen tot het laagste niveau sinds de officiële satellietmetingen in 1988 begonnen. Volgens nieuwe gegevens van het Braziliaanse ruimteonderzoeksinstituut INPE verdween tussen augustus 2025 en juli 2026 ongeveer 3.335 vierkante kilometer bos, een vermindering van 41,8 procent ten opzichte van de 5.731 vierkante kilometer die in de voorafgaande twaalf maanden verloren ging. De resultaten vormen een belangrijke overwinning voor het milieubeleid van president Luiz Inácio Lula da Silva, die bij zijn aantreden in 2023 beloofde de ontbossing tegen 2030 terug te dringen tot nul. De cijfers tonen aan dat grootschalige aantasting van natuurgebieden met gericht overheidsbeleid aanzienlijk kan worden beperkt, maar tegelijkertijd blijft de vernietiging van duizenden vierkante kilometers bos een ernstige bedreiging voor de biodiversiteit, klimaatstabiliteit en economische toekomst van het Zuid Amerikaanse continent.
De omvang van de verbetering wordt duidelijk wanneer de nieuwste gegevens worden vergeleken met eerdere perioden, waarin de Braziliaanse Amazone jaarlijks aanzienlijk grotere bosoppervlakten verloor. Het vorige laagterecord dateerde uit de meetperiode van 2011 tot 2012, toen ongeveer 4.571 vierkante kilometer regenwoud werd vernietigd. Halverwege de jaren negentig bereikte de ontbossing zelfs bijna 30.000 vierkante kilometer per jaar, waardoor de huidige cijfers een ingrijpende verandering illustreren. Sinds 2022 is de jaarlijkse ontbossing met ongeveer 71 procent verminderd. Vooral de deelstaten Pará, Mato Grosso en Amazonas laten sterke verbeteringen zien, al blijven zij verantwoordelijk voor het grootste deel van de geregistreerde bosvernietiging. In Pará verdween 1.130 vierkante kilometer bos, tegenover 2.064 vierkante kilometer een jaar eerder, terwijl Mato Grosso terugging van 1.593 naar 849 vierkante kilometer. Amazonas registreerde een afname van 979 naar 525 vierkante kilometer, waarmee duidelijk wordt dat de grootste verbeteringen plaatsvinden in gebieden die traditioneel sterk onder druk staan door landbouwuitbreiding, houtwinning en economische exploitatie.
De daling wordt in belangrijke mate toegeschreven aan de herinvoering en versterking van het Braziliaanse beleid tegen illegale ontbossing, waarbij satellietcontrole, milieuhandhaving en financiële maatregelen tegen overtreders opnieuw een centrale plaats hebben gekregen. Onder Lula werden toezichthoudende instanties versterkt, budgetten voor milieubescherming hersteld en bestaande instrumenten ingezet om illegale grondontginning en de aantasting van beschermde gebieden tegen te gaan. Ook beperkingen op kredietverlening aan ondernemingen en grondeigenaren die betrokken zijn bij verboden ontbossing maken onderdeel uit van deze aanpak. Volgens de Braziliaanse autoriteiten werden sinds 2022 ongeveer 76.000 milieucontroles uitgevoerd en voor 11,8 miljard Braziliaanse real aan boetes opgelegd. De resultaten maken duidelijk dat politieke besluitvorming, financiële controle en daadwerkelijke handhaving gezamenlijk invloed kunnen uitoefenen op economische activiteiten die jarenlang hebben bijgedragen aan de vernietiging van het regenwoud. Milieuorganisaties beschouwen de nieuwste cijfers daarom als bewijs dat ontbossing geen onvermijdelijk gevolg van economische ontwikkeling hoeft te zijn.
Ook in de Cerrado, het uitgestrekte savannegebied dat een belangrijke rol vervult binnen de Braziliaanse landbouw en waterhuishouding, is de vernietiging van natuurlijke vegetatie aanzienlijk verminderd. Volgens INPE verdween in de jongste meetperiode ongeveer 5.517 vierkante kilometer, tegenover 7.235 vierkante kilometer een jaar eerder, een afname van 23,8 procent. Daarmee werd eveneens het laagste niveau bereikt sinds de metingen voor dit natuurgebied in 2001 begonnen. De Cerrado staat al tientallen jaren onder grote druk door de uitbreiding van grootschalige landbouw en veeteelt, waardoor waardevolle ecosystemen en waterbronnen worden aangetast. De positieve ontwikkeling in beide natuurgebieden betekent echter niet dat de ecologische problemen zijn opgelost. Vooral langdurige droogte, stijgende temperaturen en bosbranden blijven ernstige bedreigingen vormen, waarbij de Amazone in oktober opnieuw werd getroffen door grootschalige branden. In de deelstaat Amazonas werden gedurende de eerste twee weken van de maand 1.679 brandincidenten geregistreerd, een toename van ongeveer 253 procent ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder. Deze tegenstelling laat zien dat minder ontbossing niet automatisch betekent dat bestaande bossen beschermd zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering en brandstichting.
De bekendmaking van de historische cijfers valt samen met een politiek beslissende periode waarin president Lula zich voorbereidt op de tweede ronde van de Braziliaanse presidentsverkiezingen op 25 oktober. Zijn tegenstander is senator Flávio Bolsonaro, de oudste zoon van voormalig president Jair Bolsonaro, onder wiens regering de ontbossing eerder sterk toenam. Flávio Bolsonaro heeft aangekondigd het milieutoezicht te willen versterken, maar daarbij vooral georganiseerde criminaliteit aan te pakken en kleinere landbouwers en werknemers in de grondstoffensector te ontzien. Lula presenteert de recente daling als een belangrijk resultaat van zijn beleid en benadrukt dat economische ontwikkeling mogelijk moet blijven zonder verdere grootschalige vernietiging van natuurgebieden. De verkiezingsstrijd maakt de toekomst van het milieubeleid onzeker, omdat de omvang van controles, de beschikbaarheid van financiële middelen en de prioriteiten van toezichthouders sterk afhankelijk kunnen zijn van de politieke koers van een nieuwe regering. Daarmee krijgt de bescherming van het Amazonewoud niet alleen een ecologische, maar ook een belangrijke economische en politieke betekenis.
De resultaten van Brazilië bieden belangrijke aanknopingspunten voor Suriname, dat met zijn uitzonderlijk hoge bosbedekking internationaal een sterke positie inneemt binnen discussies over klimaatbescherming en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen. De aanwezigheid van uitgestrekte regenwouden vormt echter geen vanzelfsprekende garantie dat illegale houtwinning, ongecontroleerde mijnbouw en andere vormen van milieuaantasting voldoende worden tegengegaan. De Braziliaanse aanpak laat zien dat betrouwbare satellietgegevens, effectieve handhaving en financiële maatregelen gezamenlijk kunnen bijdragen aan een betere bescherming van natuurgebieden. Voor Suriname wordt het daarom belangrijk om milieutoezicht en economische ontwikkeling sterker met elkaar te verbinden, waarbij investeringen in mijnbouw, bosbouw en infrastructuur worden beoordeeld op hun langetermijngevolgen voor ecosystemen en lokale gemeenschappen. Ook de mogelijkheden voor internationale klimaatfinanciering kunnen beter worden benut wanneer bosbescherming wordt ondersteund door controleerbare gegevens, transparant bestuur en aantoonbare resultaten. De economische waarde van het regenwoud ligt immers niet uitsluitend in de grondstoffen die eruit kunnen worden gewonnen, maar ook in de blijvende bijdrage aan waterbeheer, biodiversiteit, klimaatstabiliteit en duurzame economische activiteiten.
De historische vermindering van de ontbossing in Brazilië bevestigt dat gericht overheidsbeleid daadwerkelijk resultaten kan opleveren binnen een van de meest kwetsbare en waardevolle ecosystemen ter wereld. De daling tot 3.335 vierkante kilometer betekent een belangrijke verbetering ten opzichte van eerdere jaren, maar laat tegelijkertijd zien dat nog altijd aanzienlijke natuurgebieden verloren gaan. De combinatie van illegale economische activiteiten, klimaatverandering en toenemende bosbranden maakt duidelijk dat bescherming van het Amazonewoud een langdurige inspanning vereist die niet afhankelijk mag blijven van tijdelijke politieke prioriteiten. De komende presidentsverkiezingen zullen mede bepalen of de huidige strategie wordt voortgezet of opnieuw wordt aangepast. De uiteindelijke betekenis van deze ontwikkeling zal daarom niet uitsluitend worden bepaald door het historische laagterecord van 2026, maar vooral door het vermogen van Brazilië om de afname van ontbossing duurzaam vast te houden en economische groei te realiseren zonder dat toekomstige generaties daarvoor de ecologische rekening moeten betalen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
