De mentale en morele toestand van veel jongeren in Suriname laat zich niet langer wegduwen als een fase, een modeverschijnsel of een probleem van een paar moeilijke kinderen. Omdat op straat, op school, in de buurt, in het verkeer, op sociale media en zelfs binnen gezinnen steeds zichtbaarder wordt dat een deel van de jeugd opgroeit zonder stevige begeleiding, zonder gezonde grenzen en zonder een thuisomgeving waarin liefde, discipline, aandacht en verantwoordelijkheid elkaar nog in balans houden. Jongeren die vapen alsof het onschuldig is, leerlingen die elkaar digitaal vernederen, tieners die langs de straten drinken, jonge meisjes die volgens verontrustende signalen in kwetsbare omstandigheden op plekken zoals op de hoeken van de Anamoestraat terechtkomen, en scholieren die worden genoemd in zaken rond het verspreiden van seksueel beeldmateriaal, wijzen allemaal naar hetzelfde grotere probleem. Een samenleving die kinderen niet tijdig vormt, moet niet verbaasd zijn wanneer die kinderen later hun grenzen zoeken op plekken waar gevaar, schaamte, geld, groepsdruk en digitale macht samenkomen.
Het probleem begint niet pas wanneer de politie moet optreden, wanneer een school in paniek raakt of wanneer ouders ontdekken dat hun kind al maanden in een digitale wereld leeft die zij nauwelijks begrijpen. De eerste breuk ontstaat vaak veel eerder, in huizen waar verantwoordelijke aandacht ontbreekt, waar ouders door financiële druk, relatieproblemen, werkstress, emotionele afwezigheid of eigen onverwerkte pijn niet meer werkelijk zien wat er met hun kinderen gebeurt. Arme ouders worden daarbij veel harder geraakt dan rijke ouders, omdat zij minder ruimte hebben om fouten op te vangen, minder geld hebben voor begeleiding, minder toegang hebben tot goede hulp, minder macht hebben binnen systemen en minder mogelijkheden hebben om problemen stil te regelen voordat die publiek worden. Rijke gezinnen kunnen soms schade beperken met advocaten, privébegeleiding, bijlessen, therapie, connecties of een andere school, terwijl kinderen uit gezinnen met minder geld vaker direct de volle klap krijgen van straf, stigma, uitsluiting en blijvende achterstand.
Daarmee wordt het jeugdprobleem ook een klassenprobleem, omdat afwijkend gedrag in elk sociaal milieu voorkomt, maar de gevolgen niet gelijk worden verdeeld. Een kind uit een invloedrijk gezin krijgt sneller een tweede kans, een rustig gesprek, een discrete oplossing of een route via het systeem, terwijl een kind uit een minder draagkrachtig gezin sneller wordt neergezet als probleemgeval, lastpost of bewijs dat het thuis niet deugt. Deze ongelijkheid maakt de situatie extra gevaarlijk, omdat de samenleving dan doet alsof zij moraal verdedigt, terwijl zij in werkelijkheid vaak vooral armoede bestraft. Het gevolg is dat jongeren uit zwakkere gezinnen niet alleen meer risico lopen op ontsporing, maar ook minder bescherming hebben wanneer zij slachtoffer worden van pesten, seksuele uitbuiting, online vernedering of groepsdruk.
De recente zaak waarbij minderjarige leerlingen van het Arthur A. Hoogendoorn Atheneum werden aangehouden op verdenking van het verspreiden van pornografische beelden van medeleerlingen, heeft zichtbaar gemaakt hoe gevaarlijk de combinatie van jeugdige roekeloosheid, technologie, seksuele nieuwsgierigheid, pestgedrag en gebrek aan morele begrenzing is geworden. De leerlingen zijn gisteravond weer op vrije voeten gesteld, maar de zaak blijft een ernstige waarschuwing voor ouders, scholen en de samenleving. Wanneer jongeren beelden van anderen kunnen manipuleren, doorsturen of verspreiden zonder de schade voor het slachtoffer te beseffen, is dat niet alleen een juridisch probleem, maar ook een opvoedkundig en spiritueel probleem. Het gaat om kinderen die toegang hebben tot digitale middelen, maar niet altijd beschikken over het innerlijk kompas om te begrijpen dat een lichaam, een foto, een reputatie en een naam niet gebruikt mogen worden als speelgoed in een groepsapp. In zo een omgeving wordt pesten niet meer beperkt tot schelden of buitensluiten, maar verandert het in digitale beschadiging die slachtoffers kan achtervolgen tot aan hun werkcarrière.
Vapegedrag onder jongeren past in hetzelfde patroon van vlucht, status en grenzeloosheid, omdat veel scholieren niet alleen “een soetoe” nemen vanwege nicotine of smaakjes, maar ook omdat het erbij hoort, omdat het stoer lijkt, omdat het spanning dempt en omdat de groep vaak sterker voelt dan het geweten. Jongeren die thuis onvoldoende worden gezien, zoeken elders bevestiging, en wanneer die bevestiging komt via straatgroepen, online likes, oudere mannen, snelle relaties, drank, seksueel gedrag of kleine rebellie, ontstaat een gevaarlijke ruilhandel tussen aandacht en zelfverlies. Het kind dat thuis geen verantwoordelijke aandacht krijgt, leert soms op straat dat aandacht gekocht, afgedwongen of lichamelijk ingezet kan worden. Dat maakt vooral meisjes kwetsbaar, omdat seksuele aandacht in een samenleving zonder bescherming snel kan worden vermomd als liefde, hulp, geld of status.
De signalen van jonge meisjes die op kwetsbare plekken in de stad worden gezien, moeten daarom niet worden besproken met sensatie of veroordeling, maar met diepe maatschappelijke schaamte. Elk meisje dat in een situatie terechtkomt waarin haar lichaam, nood, onzekerheid of jeugd wordt misbruikt, is niet alleen verantwoordelijk voor haar eigen keuzes, maar ook slachtoffer van een keten die vaak begint bij afwezigheid, armoede, gebrek aan toezicht, gebrek aan veilige opvoeding, verkeerde vrienden, oudere personen met geld en een samenleving die te laat kijkt. Een regering die zich druk maakt over reputatie, politiek aanzien en mooie speeches, maar niet vroeg genoeg ingrijpt wanneer meisjes in kwetsbare milieus afglijden, heeft geen jeugdprobleem alleen, maar een gewetensprobleem.
Thuis hoort de eerste school van karakter te zijn, maar in te veel gezinnen is thuis veranderd in een plek waar iedereen overleeft, zwijgt, schreeuwt, werkt, scrollt of langs elkaar heen leeft. Ouders die zelf uitgeput zijn, kunnen moeilijk rust doorgeven, ouders die zelf geen grenzen hebben geleerd, kunnen moeilijk begrenzen, en ouders die spiritualiteit verwarren met uiterlijk vertoon, kerkbezoek zonder naleving of religieuze woorden zonder verantwoordelijkheid, bouwen geen veilige basis voor hun kinderen. Verantwoorde spiritualiteit gaat niet om schijnheiligheid, angst of veroordeling, maar om het aanleren van geweten, eerbied, zelfbeheersing, dienstbaarheid, waarheid en respect voor het lichaam en de waardigheid van de ander. Wanneer die geestelijke vorming ontbreekt, wordt het huis onevenwichtig en gaat het kind zijn identiteit halen uit alles wat mooier lijkt dan de ouder.
Ook de politiek draagt verantwoordelijkheid, omdat een land waarin leiders nauwelijks moreel voorbeeld geven, moeilijk van jongeren kan eisen dat zij karakter, discipline en eerlijkheid ontwikkelen. Jongeren kijken niet alleen naar wat ouders zeggen, maar ook naar wat bestuurders doen, hoe instituten functioneren, hoe benoemingen plaatsvinden, hoe corruptie wordt besproken, hoe macht wordt misbruikt en hoe leugens vaak zonder schaamte worden verpakt als beleid. Een politieke cultuur zonder moraal sijpelt door naar de samenleving, omdat kinderen snel leren dat regels vooral gelden voor wie geen macht heeft. Wanneer volwassenen liegen, graaien, regelen, intimideren en toch respect opeisen, ontstaat bij jongeren de conclusie dat succes belangrijker is dan karakter.
Scholen kunnen in deze crisis een reddende rol spelen, maar alleen wanneer zij niet vluchten in papieren protocollen, dure doorverwijzingen en psychologie als verdienmodel. Psychologische begeleiding is nodig en kan levens redden, maar zij mag geen nieuwe markt worden waarin problemen pas interessant zijn wanneer er formulieren, trajecten, uren en betalingen aan vastzitten. Een school hoort vroeg te signaleren, ouders eerlijk te betrekken, pestgedrag keihard aan te pakken, digitale veiligheid serieus te nemen, seksuele grensoverschrijding niet te verdoezelen en jongeren te leren dat vrijheid zonder verantwoordelijkheid schade veroorzaakt. Wanneer scholen alleen reageren nadat het misgaat, zijn zij geen beschermende gemeenschap meer, maar een systeem dat achteraf probeert te administreren wat eerder had moeten worden voorkomen.
De Surinaamse samenleving moet daarom durven te erkennen dat jeugdproblemen niet losstaan van armoede, opvoeding, moraal, spiritualiteit, politiek voorbeeldgedrag en sociale ongelijkheid. Het kind dat opgroeit zonder aandacht, zonder veilige ouderlijke nabijheid, zonder gezonde grenzen en zonder toekomstbeeld, wordt sneller vatbaar voor straatgedrag, drank, vape, digitale vernedering, seksuele uitbuiting, geweld, groepsdruk en emotionele leegte. Het rijke kind kan soms dezelfde fouten maken, maar krijgt vaker bescherming tegen de gevolgen, terwijl het arme kind sneller wordt vastgezet in het beeld van mislukking. Een rechtvaardige samenleving hoort daarom niet pas te straffen wanneer jongeren vallen, maar eerder te bouwen aan huizen, scholen, buurten en gemeenschappen die voorkomen dat zij zo diep vallen.
De werkelijke crisis onder jongeren is dus niet het vapen, pesten, drinken, prostitutie, online porno, schoolincidenten en mentale klachten, maar een zichtbaar geworden breuk in de overdracht van waarden. Ouders moeten aanwezig zijn en weten waarmee hun kind bezig is, scholen moeten opvoedkundige moed tonen en afschrijven wanneer moet, kerken en religieuze gemeenschappen moeten spiritualiteit verbinden aan karakter en bescherming, de politiek moet moreel voorbeeld geven, en de samenleving moet stoppen met het romantiseren van vrijheid zonder verantwoordelijkheid. Een jeugd die geen gezonde grenzen krijgt, zal die grenzen zoeken op straat, online, in verdoving, in seks, in geweld of in wanhoop, en tegen die tijd is de schade vaak al veel groter dan men met een vergadering, een persbericht of een projectvoorstel kan herstellen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
