De beëdiging van de nieuwe leden van het Onafhankelijk Kiesbureau (OKB) markeert een nieuw hoofdstuk voor het orgaan dat toezicht moet houden op de integriteit van verkiezingen in Suriname. President Jennifer Simons heeft op het presidentieel paleis zeventien van de twintig leden beëdigd. Anne-Marel Linger is aangetreden als voorzitter en Aroon Samjhawan als plaatsvervangend voorzitter. Drie leden worden wegens uitlandigheid op een later moment beëdigd. Met de installatie van het nieuwe bestuur zijn de verwachtingen opnieuw uitgesproken. De werkelijke uitdaging ligt echter niet in de plechtigheid of de verklaringen, maar in de manier waarop het OKB zijn wettelijke taken uitvoert. Onafhankelijkheid, onpartijdigheid en integriteit zijn essentiële voorwaarden voor geloofwaardige verkiezingen. Die begrippen krijgen pas betekenis wanneer zij zichtbaar worden in besluiten, controles en de bereidheid om ook gevoelige kwesties zonder politieke terughoudendheid te behandelen. President Simons benadrukte tijdens de beëdiging dat het vertrouwen van de samenleving afhankelijk is van een onafhankelijk oordeel, ook wanneer politieke belangen groot zijn. Zij omschreef het OKB als een bijzonder controle instituut binnen de democratische rechtsstaat en wees op de verantwoordelijkheid die de leden dragen voor het kiesrecht van iedere burger.
Die boodschap is terecht, maar legt tegelijkertijd de lat hoog. Het vertrouwen in een verkiezingsproces kan niet uitsluitend worden gebaseerd op officiële verklaringen over neutraliteit. Het vereist een controle instituut dat zijn werkzaamheden zorgvuldig uitvoert, beslissingen inzichtelijk motiveert en consequent optreedt wanneer onregelmatigheden worden vastgesteld. Zonder aantoonbare resultaten dreigt onafhankelijkheid een formeel beginsel te blijven, in plaats van een overtuigende praktijk. Het OKB heeft een centrale positie in het Surinaamse verkiezingsproces. Het houdt toezicht op algemene, vrije en geheime verkiezingen en stelt de verkiezingsuitslag bindend vast. Ook controleert het de uitvoering van werkzaamheden rond het kiesregister, de kiezerslijsten en stembureaus en onderzoekt het mogelijke onregelmatigheden. Deze verantwoordelijkheden maken het functioneren van het instituut van groot maatschappelijk belang. Fouten in de registratie van kiezers, gebrekkige controle of onvoldoende transparantie kunnen het vertrouwen in de uitslag onder druk zetten. Juist daarom moet het nieuwe bestuur duidelijk maken hoe het de kwaliteit van het toezicht zal bewaken en hoe het voorkomt dat politieke druk de uitvoering van zijn wettelijke opdracht beïnvloedt.
De beschikbare informatie over de beëdiging bevat vooral beginselverklaringen en ambities. Concrete maatregelen, meetbare doelstellingen en een tijdpad voor hervormingen worden daarin niet genoemd. Dat betekent niet dat het nieuwe bestuur geen plannen heeft, maar wel dat de aangekondigde versterking en modernisering voorlopig nog niet aan resultaten kunnen worden getoetst. Voorzitter Linger sprak namens het nieuwe OKB haar dank uit voor het vertrouwen en erkende de verantwoordelijkheid die de benoeming met zich meebrengt. Zij onderstreepte het belang van vrije, eerlijke en geheime verkiezingen en sprak waardering uit voor de voorgaande samenstellingen, die volgens haar een stevige basis hebben gelegd voor verdere ontwikkeling. Die erkenning vormt een diplomatieke overdracht, maar mag geen reden zijn om bestaande werkwijzen zonder kritische evaluatie voort te zetten. Een nieuwe samenstelling moet niet alleen voortbouwen op eerder werk, maar ook bereid zijn tekortkomingen te identificeren, lessen uit eerdere verkiezingen vast te leggen en waar nodig procedures aan te scherpen. President Simons wees op het belang van evaluatie, verbetering van werkwijzen en versterking van de organisatie. Ook benadrukte zij de waarde van samenwerking met onafhankelijke buitenlandse verkiezingswaarnemers. Dat zijn relevante uitgangspunten, mits zij worden vertaald naar concrete acties.
Professionalisering vraagt onder meer om heldere controleprocedures, tijdige communicatie met de samenleving, een zorgvuldige registratie van bevindingen en transparante verslaglegging over geconstateerde onregelmatigheden. Ook moet duidelijk zijn hoe klachten worden behandeld en hoe aanbevelingen uit evaluaties daadwerkelijk worden opgevolgd. Onafhankelijke waarnemers kunnen daarbij een waardevolle bijdrage leveren, maar externe ondersteuning mag de eigen verantwoordelijkheid van het OKB niet vervangen. Het nieuwe bestuur heeft aangegeven als één team te willen werken, met integriteit en toewijding aan de wettelijke taken. Die ambitie is belangrijk, maar teamgeest mag niet ten koste gaan van kritische interne controle. Een geloofwaardig instituut moet ruimte bieden voor professionele tegenspraak en besluiten kunnen verantwoorden, ook wanneer die maatschappelijk of politiek gevoelig liggen. De beëdiging van zeventien leden is daarmee vooral het begin van een periode waarin verwachtingen moeten worden waargemaakt. De drie resterende beëdigingen zullen de volledige samenstelling later completeren, maar de kernopdracht blijft ongewijzigd. Voor het nieuwe OKB zal de geloofwaardigheid uiteindelijk afhangen van de kwaliteit en onafhankelijkheid van zijn optreden. Niet de uitgesproken intenties, maar de controleerbaarheid van besluiten, de behandeling van mogelijke onregelmatigheden en de bereidheid om verantwoording af te leggen, zullen bepalen hoeveel vertrouwen het instituut bij de samenleving weet op te bouwen. Bij verkiezingen, waar de legitimiteit van het bestuur op het spel staat, is dat geen bijkomstigheid, maar een essentiële voorwaarde voor een functionerende democratische rechtsstaat.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
