De internationale machtsstrijd over energie, handel en financiële onafhankelijkheid krijgt een nieuwe dimensie nu India steeds nadrukkelijker wordt geconfronteerd met de gevolgen van Amerikaanse sancties tegen Rusland en Iran, terwijl BRICS mogelijkheden onderzoekt om internationale betalingen minder afhankelijk te maken van het door de Verenigde Staten gedomineerde financiële systeem. De spanning tussen Washington en New Delhi laat zien hoe financiële infrastructuur kan worden ingezet als geopolitiek machtsmiddel, omdat landen die toegang willen behouden tot internationale banken en dollarbetalingen rekening moeten houden met Amerikaanse sanctiewetgeving. Tijdens de achttiende BRICS-top, die op 12 en 13 september 2026 in New Delhi werd gehouden, spraken de deelnemende landen over nieuwe mogelijkheden voor grensoverschrijdende betalingen en het gebruik van nationale valuta. Een gemeenschappelijk betalingssysteem werd echter niet overeengekomen, waardoor de samenwerking voorlopig gericht blijft op technisch onderzoek en praktische oplossingen. De toenemende sanctiedruk onderstreept dat economische zelfstandigheid niet uitsluitend afhankelijk is van de productie en export van goederen, maar ook van de mogelijkheid om internationale handelstransacties veilig en betrouwbaar financieel af te wikkelen.
De Amerikaanse invloed op internationale betalingen komt voort uit de centrale positie van de dollar, het gebruik van Amerikaanse correspondentbanken en de omvangrijke rol van de Verenigde Staten binnen het mondiale financiële stelsel. Ondernemingen die olie kopen van landen waarop Amerikaanse sancties rusten, kunnen ook buiten Amerika te maken krijgen met beperkingen op hun bankrelaties, internationale financiering en toegang tot betalingsnetwerken. Deze zogenoemde secundaire sancties hebben vooral gevolgen voor energieafhankelijke economieën zoals India, dat grote hoeveelheden ruwe aardolie moet importeren om zijn industrie, transportsector en economische groei te ondersteunen. De Amerikaanse regering heeft de sanctiedruk verder opgevoerd met de Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act, die op 18 september 2026 werd ondertekend. De wet biedt mogelijkheden voor omvangrijke aanvullende invoertarieven en andere maatregelen tegen partijen die onder de vastgestelde voorwaarden betrokken zijn bij Russische energiehandel. President Donald Trump heeft op 16 oktober echter besloten belangrijke onderdelen van deze maatregelen tijdelijk buiten toepassing te laten, waarbij hij zich beriep op Amerikaanse nationale belangen. Dit besluit heeft de onmiddellijke druk op India verminderd, maar de mogelijkheid van toekomstige sancties blijft een belangrijk onderdeel van de internationale handelsverhoudingen.
De gevolgen van dergelijke maatregelen werden eerder dit jaar zichtbaar toen Indiase raffinaderijen opnieuw beperkte hoeveelheden Iraanse olie begonnen te kopen nadat Washington een tijdelijke uitzondering op bestaande sancties had toegestaan. Deze uitzondering maakte het mogelijk om bepaalde olievoorraden aan te schaffen die door de oorlog in het Midden Oosten anders moeilijk toegankelijk waren gebleven. Indian Oil Corporation kocht in april ongeveer twee miljoen vaten Iraanse ruwe olie met een geschatte waarde van 200 miljoen Amerikaanse dollar, terwijl ook Reliance Industries betrokken was bij de invoer van Iraanse olie. De betalingen werden volgens betrokkenen uitgevoerd in Chinese yuan via de vestiging van ICICI Bank in Shanghai. Deze constructie liet zien dat Indiase ondernemingen onder specifieke wettelijke omstandigheden internationale energietransacties kunnen afwikkelen zonder rechtstreeks de Amerikaanse dollar als betaalmiddel te gebruiken. De regeling vond echter plaats binnen de grenzen van een tijdelijke Amerikaanse sanctieontheffing en vormt daarom geen bewijs dat buitenlandse ondernemingen Amerikaanse sancties onbeperkt kunnen ontwijken. Het gebruik van een andere valuta neemt immers niet automatisch alle juridische risico’s weg wanneer transacties onder Amerikaanse sanctiewetgeving vallen.
De financiële strategie van BRICS richt zich daarom steeds nadrukkelijker op het versterken van alternatieve betalingsverbindingen tussen de aangesloten landen. In de verklaring van New Delhi erkennen de regeringsleiders het werk van de BRICS Payment Task Force, die onderzoekt hoe bestaande betalingssystemen en financiële berichtennetwerken beter met elkaar kunnen samenwerken. Ook wordt gekeken naar de mogelijkheden om handel en investeringen vaker af te rekenen in nationale valuta, zodat ondernemingen minder afhankelijk worden van valutaconversies via de Amerikaanse dollar. De verklaring benadrukt echter dat geen uniforme oplossing geschikt is voor alle aangesloten landen en dat nationale financiële belangen moeten worden gerespecteerd. Daarmee blijft de samenwerking voorlopig gericht op interoperabiliteit, efficiëntie, veiligheid en lagere transactiekosten in plaats van de invoering van één gezamenlijke BRICS-munt. Deze voorzichtige benadering weerspiegelt de uiteenlopende economische belangen van de deelnemende landen, die sterk verschillen in monetaire stabiliteit, handelsstructuur en afhankelijkheid van internationale financiële instellingen. De belangrijkste uitdaging ligt bij het ontwikkelen van betalingsverbindingen die commercieel bruikbaar zijn zonder dat landen hun eigen monetaire beleidsruimte volledig moeten opgeven.
Een mogelijke route is het verder benutten van het Chinese Cross Border Interbank Payment System, beter bekend als CIPS, dat internationale betalingen in renminbi ondersteunt. Voor landen die regelmatig handel drijven met China kan dit systeem mogelijkheden bieden om bepaalde transacties efficiënter af te wikkelen en de afhankelijkheid van traditionele dollarverbindingen te verminderen. Binnen BRICS bestaat echter geen besluit om CIPS tot een gezamenlijk betalingskanaal voor alle leden te maken. Een dergelijke keuze zou bovendien geopolitieke vragen oproepen, omdat China daarmee een nog belangrijkere positie binnen de financiële infrastructuur van het samenwerkingsverband zou krijgen. Voor India is dit bijzonder gevoelig vanwege de strategische concurrentie met China en het belang dat New Delhi hecht aan zelfstandige buitenlandse en monetaire beleidsvoering. De ontwikkeling van meerdere onderling verbonden betalingssystemen kan daarom aantrekkelijker zijn dan volledige afhankelijkheid van één nationale infrastructuur. Tegelijkertijd blijven praktische problemen bestaan rond valutaliquiditeit, wisselkoersrisico’s, sanctiecontrole en de bereidheid van internationale banken om dergelijke transacties te ondersteunen. Het succes van alternatieve betalingsroutes zal uiteindelijk niet worden bepaald door politieke verklaringen, maar door hun betrouwbaarheid, kosten en acceptatie binnen de internationale handel.
De ontwikkelingen binnen BRICS bieden ook een belangrijk perspectief voor Suriname, waar internationale betalingsmogelijkheden en betrouwbare bankrelaties essentieel blijven voor importeurs, exporteurs en ondernemingen die deelnemen aan buitenlandse handelsketens. De toekomstige uitbreiding van de olie en gassector kan leiden tot grotere financiële transactiestromen en nieuwe economische verbindingen met landen in Azië, Zuid Amerika en het Caribisch gebied. Daarbij kan het nuttig zijn om te onderzoeken hoe internationale betalingen efficiënter kunnen worden uitgevoerd, zonder dat het land onnodig afhankelijk wordt van één buitenlandse valuta of betalingsinfrastructuur. De ervaringen van India laten zien dat alternatieve betalingskanalen nieuwe mogelijkheden kunnen bieden, maar tegelijkertijd risico’s kunnen veroorzaken wanneer zij onvoldoende rekening houden met internationale regelgeving en bestaande sanctieverplichtingen. Vooral voor kleinere economieën blijft toegang tot betrouwbare correspondentbankrelaties van groot belang. Suriname kan zijn financiële weerbaarheid versterken door te investeren in moderne betalingssystemen, transparant toezicht, effectieve controle op financiële criminaliteit en internationale samenwerking tussen banken. Economische zelfstandigheid ontstaat immers niet uitsluitend door het kiezen van een andere handelsvaluta, maar vooral door het ontwikkelen van voldoende productiecapaciteit, gezonde overheidsfinanciën en een financieel systeem dat vertrouwen geniet bij internationale handelspartners.
De discussie over alternatieve betalingssystemen maakt duidelijk dat BRICS zich steeds nadrukkelijker ontwikkelt tot een platform waarop economische samenwerking en geopolitieke belangen elkaar raken. De Amerikaanse sancties tegen Rusland en Iran hebben verschillende landen ertoe aangezet hun internationale financiële afhankelijkheden opnieuw te beoordelen, maar de recente Amerikaanse ontheffingen laten eveneens zien dat sanctiebeleid kan veranderen wanneer economische en diplomatieke belangen daarom vragen. India probeert binnen deze omstandigheden zijn toegang tot betaalbare energie veilig te stellen zonder de belangrijke economische betrekkingen met Washington of andere handelspartners onnodig te beschadigen. Voor BRICS ligt de uitdaging bij het ontwikkelen van praktische betalingsmogelijkheden die nationale valuta ondersteunen en internationale transacties minder kwetsbaar maken voor verstoringen, zonder nieuwe afhankelijkheden te creëren. De verklaring van New Delhi vormt daarvoor een diplomatiek uitgangspunt, maar bevat nog geen definitief besluit over een gezamenlijke betalingsinfrastructuur. De werkelijke betekenis van deze ontwikkeling zal daarom pas duidelijk worden wanneer landen aantoonbaar snellere, goedkopere en betrouwbare transacties kunnen uitvoeren via systemen die juridisch houdbaar zijn en door internationale financiële instellingen worden geaccepteerd. De toekomstige positie van de dollar zal niet uitsluitend worden bepaald door politieke pogingen om zijn invloed te beperken, maar vooral door de vraag of alternatieve valuta en betalingsnetwerken voldoende vertrouwen, liquiditeit en economische stabiliteit kunnen bieden om op grotere schaal te worden gebruikt.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
